1.
He nuꞌu mai i a rāua i haka ara mai ai a Ietū
(Ruka 3.23-38)
1 Te ŋā ꞌīŋoa nei o te hakaara o Ietū Kiritō, he kope mai i a Tāvita ꞌe mai i a ⌊ꞌAparahama⌋ i haka ara mai ai:
2 A ꞌAparahama he matuꞌa o Itaꞌata,
ꞌe a Itaꞌata o Hākovo,
ꞌe a Hākovo o Hūrā ananake ko tōꞌona taina.
3 A Hūrā he matuꞌa o Pare ꞌe o Tera (te rāua matuꞌa vahine ko Tāmara).
A Pare he matuꞌa o ꞌEterone,
ꞌe a ꞌEterone o ꞌĀrama.
4 A ꞌĀrama he matuꞌa tane o ꞌAminarava,
ꞌe a ꞌAminarava o Nātone,
ꞌe a Nātone o Taramono.
5 A Taramono he matuꞌa o Vō (te matuꞌa vahine ko Rāhava).
A Vō he matuꞌa o ꞌŌveti (te matuꞌa vahine ko Ruti).
A ꞌŌveti he matuꞌa tane o Hētē,
6 ꞌe a Hētē he matuꞌa o te ꞌariki era ko Tāvita.
Te ꞌariki era ko Tāvita he matuꞌa o Toromono (te matuꞌa vahine he viꞌe hāipo-ipo ꞌa ꞌŪria).
7 A Toromono he matuꞌa tane o Rovoama,
ꞌe a Rovoama o ꞌĀvia,
ꞌe a ꞌĀvia o ꞌĀtā.
8 A ꞌĀtā he matuꞌa o Hotafata,
ꞌe a Hotafata o Hōrama,
ꞌe a Hōrama o ꞌŌtia.
9 A ꞌŌtia he matuꞌa tane o Hoatana,
ꞌe a Hoatana o ꞌĀhasa,
ꞌe a ꞌĀhasa o Ēsēkia.
10 A Ēsēkia he matuꞌa o Manatē,
ꞌe a Manatē o ꞌĀmō,
ꞌe a ꞌĀmō o Hōtia.
11 A Hōtia he matuꞌa o Hēkōnia ꞌe o tōꞌona taina, ꞌi te noho iŋa maꞌu era i te itaraera ki ⌊Vāvīrōnia⌋.
12 A Hēkōnia he matuꞌa tane o Taratīere ꞌi te hora ko eꞌa ꞌana e te itaraera mai te rima o te nuꞌu o Vāvīrōnia,
ꞌe a Taratīere o Torovāvere.
13 A Torovāvere he matuꞌa o ꞌAviū,
ꞌe a ꞌAviū o Eriatime,
ꞌe a Eriatime o ꞌĀtoro.
14 A ꞌĀtoro he matuꞌa tane o Tāroko,
ꞌe a Tāroko o ꞌĀkimi,
ꞌe a ꞌĀkimi o ꞌEriū.
15 A ꞌEriū he matuꞌa o ꞌEreatara,
ꞌe a ꞌEreatara o Mātana,
ꞌe a Mātana o Hākovo.
16 A Hākovo he matuꞌa o Kōsē, kenu ꞌa ⌊Māria⌋, matuꞌa vahine o Ietū, kope kī e tātou he ⌊Kiritō⌋.
17 E hoꞌe ꞌahuru mā maha hakaara mai i a ꞌAparahama ki a Tāvita, e hoꞌe ꞌahuru mā maha mai i a Tāvita ki te maꞌu iŋa o te itaraera ki Vāvīrōnia, ꞌe e hoꞌe ꞌahuru mā maha haka ꞌou hakaara mai te noho iŋa ꞌi Vāvīrōnia ki te hora o te Kiritō.
He poreko iŋa o Ietū
(Ruka 2.1-7)
18 Pē nei i topa ai te poreko iŋa o Ietū Kiritō: Te matuꞌa vahine ōꞌona ko Māria ko haꞌamoꞌa-moꞌa ꞌana mo hāipo-ipo ararua ko Kōsē. ꞌE kai moe hia ararua pa he kenu pa he viꞌe i ꞌite rō ai a Māria ko hānautama ꞌana a ia i haka tupu e te ⌊Vārua Maitai⌋. 19 ꞌE a Kōsē, ꞌo te ai he taŋata aŋa i te meꞌe tī-tika, kai haŋa mo haka haꞌamā i a Māria. He manaꞌu mo haꞌataꞌa kiva-kiva mai i a ia.
20 Ko manaꞌu ꞌā mo aŋa ꞌi rā meꞌe, i oꞌo rō ai e tahi merahi o te ꞌAtua ꞌi roto i tōꞌona moe vārua he kī: «E Kōsē, hakaara o te ꞌariki ko Tāvita ē, ꞌina koe ko riꞌa-riꞌa mo hāipo-ipo ki a Māria. Te poki ena ꞌāꞌana o te Vārua Maitai i haka tupu. 21 Nā e poreko rō poki tane, ꞌe he nape e koe i te ꞌīŋoa ko Ietū; māꞌana, paꞌi, e haka eꞌa i tōꞌona taŋata mai roto i te ūtuꞌa o te hara».
22 Te meꞌe taꞌatoꞌa nei i topa ai mo haka tano ki te vānaŋa o te ꞌAtua haka ꞌite e te perofeta pē nei ē:
23 «E tahi uka kai moe ꞌā e te taŋata
e tupu rō te poki ꞌe he poreko poki tane.
He nape i te ꞌīŋoa ko ꞌEmanuera».
Te haꞌaauraꞌa o te ꞌīŋoa nei: «He ꞌAtua ꞌi muri i a tātou».
24 I ꞌara era a Kōsē, he aŋa i tū meꞌe kī era e te merahi, he toꞌo i a Māria mo viꞌe ꞌāꞌana. 25 ꞌE kai moe hia ararua pa he kenu pa he viꞌe i poreko rō ai te poki ꞌe he nape e Kōsē i te ꞌīŋoa ko Ietū.
2.
He tuꞌu iŋa o te nuꞌu maꞌori mo haꞌamuri ki a Ietū
1 A Ietū i poreko ai ꞌi Vērene, he kona e tahi o Hūrea, ꞌi te noho iŋa ko ⌊ꞌErore⌋ te ꞌariki o rā kona. ꞌI rā ŋā mahana i tuꞌu ai ki Hērutarema, mai te pāꞌiŋa eꞌa o te raꞌā, te nuꞌu maꞌori hāpī i te hetuꞌu. 2 He ꞌui: «¿ꞌI hē rō te ꞌariki poreko nei o te ⌊hūrio⌋? Ko takeꞌa ꞌana e mātou te eꞌa iŋa o tōꞌona hetuꞌu. I oho mai nei a mātou mo haꞌamuri ki a ia».
3 I ŋaroꞌa era e te ꞌariki ko ꞌErore i rā parau ꞌāpī, he veveri he taꞌe au, ꞌe pē ira takoꞌa ꞌana te taŋata taꞌatoꞌa o ira. 4 He uŋa ia he haka taka-taka tahi i te ⌊oromatuꞌa ra-rahi⌋ ꞌe i te ⌊maꞌori o te haka tere hūrio⌋. I taka-taka tahi era, he ꞌui e ꞌErore ki rā nuꞌu:
—¿ꞌI hē e kī ena ka poreko era te ⌊Kiritō⌋?
5 He kī e rā nuꞌu:
—ꞌI Vērene o Hūrea; pē ira, paꞌi, i pāpaꞌi ai e te perofeta ꞌi te kona kī pē nei ē:
6 «ꞌE a koe, e Vērene ē,
ka ai atu he kona ꞌiti-ꞌiti,
e riro rō koe he kona hōnui o roto o te kona taꞌatoꞌa o Hūrea.
Mai i a koe, paꞌi, ka eꞌa ena e tahi kope hōnui
mo haka tere i tōꞌoku taŋata he itaraera».
7 He uŋa kiva-kiva e ꞌErore mo oho ki a ia tū nuꞌu maꞌori hāpī hetuꞌu era, ꞌe mai rā nuꞌu i ꞌite ai ꞌi ꞌaŋahē i eꞌa ai rā hetuꞌu. 8 He haka oho ia i rā nuꞌu ki Vērene ꞌe he kī: «Ka oho kōrua ki Vērene ka rara o ruŋa o nā poki. Ki ravaꞌa, e hāꞌaki mai mo oho takoꞌa atu ōꞌoku mo haꞌamuri ki a ia».
9 I oti era te vānaŋa e te ꞌariki, he eꞌa tū nuꞌu era he oho. ꞌI muꞌa e oho era te hetuꞌu takeꞌa era e rāua ꞌātā ka noho rō ꞌi ruŋa i te kona ꞌi ira rā poki. 10 I uꞌi era ko noho ꞌana te hetuꞌu, he toꞌo rō atu ꞌai te koa o rā nuꞌu.
11 He uru ia ananake ki roto i te hare, he takeꞌa i te poki ararua ko tōꞌona matuꞌa vahine ko ⌊Māria⌋, ꞌe he tū-turi he haꞌamuri ki rā poki. He mātaki i te rāua ꞌavahata he vaꞌai i te piru, i te meꞌe mo tutu mo haka ꞌeo o te hare, ꞌe i te manoꞌi aŋa hai tāpau o te tumu te ꞌīŋoa he mirra.
12 I oti era he hoki ananake ki te rāua henua a te ara kē ꞌo te ai ko haka ꞌite ꞌā e te ꞌAtua, ꞌi roto i te moe vārua, mo taꞌe hipa ki a ꞌErore.
He tere iŋa ki Ehipto
13 I oho era tū nuꞌu maꞌori hāpī hetuꞌu era, he oꞌo e tahi merahi o te ꞌAtua ꞌi roto i te moe vārua o ⌊Kōsē⌋ ꞌe he kī: «Ka ꞌara koe. Ka toꞌo te poki ararua ko tōꞌona matuꞌa vahine, ꞌai ka eꞌa ka tē-tere ki Ehipto. ꞌI ira kōrua ana noho ꞌātā ki tōꞌoku hāꞌaki iŋa haka ꞌou atu. Nā, paꞌi, a ꞌErore he kimi i te poki mo tiŋaꞌi mo mate».
14 ꞌI rā pō ꞌā he toꞌo a Kōsē i te poki ararua ko te matuꞌa vahine ꞌe he eꞌa he tē-tere ki Ehipto. 15 ꞌI ira i noho ai ꞌātā ka mate rō a ꞌErore. Te meꞌe nei i topa ai mo haka tano ki te vānaŋa kī e te ꞌAtua haka ꞌite e te perofeta: «Ko haka eꞌa mai ꞌana a au i tāꞌaku Poki mai Ehipto».
He haka tiŋaꞌi iŋa o ꞌErore i te ŋā poki
16 A ꞌErore, i uꞌi era kai hoki rā ŋā maꞌori kai hāꞌaki ki a ia, he riri rō atu ꞌai. He uŋa ia he tiŋaꞌi he haka mate i te ŋā poki tane taꞌatoꞌa o Vērene ꞌe o te kona hāhine taꞌatoꞌa, mai te rua matahiti pe raro. I haka tano ai te matahiti o rā ŋā poki ki te mahana takeꞌa e tū ŋā maꞌori era i te hetuꞌu. 17 Pē ira i tano ai te meꞌe pāpaꞌi e te perofeta era ko Heremia pē nei ē:
18 «I ŋaroꞌa rō e tahi reꞌo ꞌi Rāmā e ꞌau-auē ꞌā.
Ko Rāhera tū meꞌe era e taŋi ꞌana ki tāꞌana ŋā poki,
ꞌe ꞌina he haŋa mo haka kore e te rua i tōꞌona taŋi.
Ko mā-mate ꞌana, paꞌi, tāꞌana ŋā poki».
He tuꞌu iŋa o kuā Kōsē ki Nātāreta
19 I mate era a ꞌErore, he oꞌo haka ꞌou te merahi o te ꞌAtua ꞌi roto i te moe vārua ki a Kōsē ꞌi Ehipto ꞌe he kī:
20 «Ka eꞌa ki ruŋa ka toꞌo te poki ararua ko tōꞌona matuꞌa vahine ka hoki ki Itaraera. Te nuꞌu haŋa era mo tiŋaꞌi i a ia ko mā-mate ꞌā».
21 He eꞌa a Kōsē he maꞌu i te poki ararua ko tōꞌona matuꞌa vahine he hoki ki Itaraera. 22 I ꞌite era he poki ꞌa ꞌErore, ko Arakerao, te suerekao o Hūrea, he riꞌa-riꞌa mo noho ꞌi ira. He haka ꞌite ia e te ꞌAtua ꞌi roto i te moe vārua mo taꞌe noho ꞌi rā kona. ꞌO ira i eꞌa i oho ai ki Karirea, he kona haka ꞌou o Itaraera.
23 I tuꞌu era ki Karirea he oho he noho ꞌi Nātāreta. Te meꞌe nei i topa ai tano ki te meꞌe kī e te perofeta o ruŋa i te Kiritō pē nei ē: «E kī rō i a ia he taŋata o Nātāreta».
3.
He haka riva-riva iŋa o te ara mo te ⌊Kiritō⌋
(Marko 1.1-8; Ruka 3.1-9,15-17; Iovani 1.19-28)
1 ꞌI te mahana e tahi ia he tuꞌu a Iovani Papatito ki te kona ꞌone taꞌe noho taŋata o Hūrea. 2 ꞌI roto i tāꞌana tātara e kī era: «¡Ka ⌊huri te kōrua manaꞌu⌋ ki te ꞌAtua; te haka tere iŋa ꞌāpī ōꞌona ko hāhine mai ꞌā!».
3 Te perofeta era ko ꞌItaia i vānaŋa rō o ruŋa i a Iovani ꞌi te hora kī pē nei ē:
«E tahi reꞌo e ohu ꞌana ꞌi te kona ꞌone taꞌe noho taŋata:
“Ka haka riva-riva te ara mo te Kiritō;
ka mātaki e tahi ara tī-tika”».
4 Te kahu uru o Iovani hai huru-huru kameio i aŋa ai, ꞌe hai pena kiri e here era; e kai era hai meꞌe tuꞌu pa he pereteꞌi ꞌe hai meri ravaꞌa o ruŋa o te maꞌuŋa.
5 Meꞌe rahi te nuꞌu o Hērutarema, o te kona taꞌatoꞌa o Hūrea ꞌe o te pāꞌiŋa ararua o te rio ko Horotana i eꞌa i oho ai mo haka roŋo. 6 He pinitinia i te rāua hara ꞌe he ⌊papatito⌋ e Iovani ꞌi roto i te rio era ko Horotana.
7 I takeꞌa era e Iovani meꞌe rahi te ⌊fariseo⌋ ꞌe te ⌊saruseo⌋ i tuꞌu mo papatito, he kī:
«¡E te huaꞌai o te kōreha veneno ē! ¿ꞌA ꞌai i kī atu he eꞌa kōrua mai roto i te ūtuꞌa nui-nui ena ko hāhine mai ꞌā?
8 Ka haka tī-tika te kōrua noho iŋa ki takeꞌa ai he parautiꞌa mau ꞌā ko huri ꞌana te kōrua manaꞌu ki te ꞌAtua.
9 ꞌE ꞌina ko teꞌo-teꞌo ko kī ki a kōrua ꞌā: “A mātou, hoꞌi, he hakaara o ⌊ꞌAparahama⌋; ꞌo ira e tano rō ꞌā ki te mata o te ꞌAtua”. ꞌĪ a au he kī atu: e tano nō te ꞌAtua mo haka riro i te ŋā māꞌea nei he hakaara o ꞌAparahama. 10 Te ꞌōhio nā ko rito era ꞌā mo paꞌo i te tumu mai tōꞌona aka. Te tumu taꞌatoꞌa taꞌe hua o te meꞌe riva-riva he paꞌo ꞌe he hoa ki roto i te ahi.
11 »Te parautiꞌa, e papatito atu ena a au hai vai mo takeꞌa e te nuꞌu ko huri ꞌana te kōrua manaꞌu ki te ꞌAtua. ꞌE nā he oho mai te kope māꞌana e papatito atu hai ⌊Vārua Maitai⌋ ꞌe hai ahi. A ia ꞌata hau rō atu ꞌi te pūai ki a au; a au mau nei e ko tano mo maꞌu i tōꞌona kirivaꞌe.
12 Te kope nei e tuꞌu rō pa he kope maꞌu i te ope mo haka maꞌitaki i te tariko ꞌe mo haꞌataꞌa i te kave-kave paka-paka. He tariko te meꞌe ka hāpaꞌo era ꞌi roto i te hare haꞌaputu tariko, ꞌe he kave-kave ka tutu era ꞌi roto i te ahi ꞌina he mate».
He papatito iŋa i a Ietū
(Marko 1.9-11; Ruka 3.21-22)
13 He oho a Ietū mai Karirea ki te rio era ko Horotana, he kona ꞌi ira a Iovani, mo haka papatito i a ia. 14 A Iovani kai haŋa ꞌi raꞌe mo papatito i a Ietū ꞌe he kī:
—¿Taꞌe ꞌō ko au te meꞌe mo papatito mai e koe? ꞌE, ka ai atu pē ira, ¿e oho mai ꞌā koe mo papatito atu e au?
15 He pāhono e Ietū:
—Mo te hora nei ka haka rē pē nā ꞌā, mo haka tano tahi i te meꞌe haŋa o te ꞌAtua.
He papatito ia e Iovani. 16 I oti era he eꞌa a Ietū mai roto i te vai. ꞌĪ ka uꞌi atu ena ka ha-hata te raŋi. He takeꞌa te turu iŋa o te Vārua Maitai o te ꞌAtua ki ruŋa i a ia pa he pāroma. 17 He ŋaroꞌa i te reꞌo ka kī mai te raŋi: «He Poki nā ꞌāꞌaku, Poki haŋa rahi; ꞌi ruŋa i a ia tōꞌoku koa».
4.
He haka ꞌatu iŋa o Rukifero i a Ietū mo hara
(Marko 1.12-13; Ruka 4.1-13)
1 He maꞌu ia e te ⌊Vārua Maitai⌋ i a Ietū ki te kona ꞌone taꞌe noho taŋata mo haka ꞌatu e Rukifero koiꞌite e aŋa rō e tahi meꞌe taꞌe haŋa e te ꞌAtua.
2 ꞌI ira i noho ai e maha ꞌahuru mahana ꞌina he kai. I oho era he ŋaroꞌa te maruaki. 3 He haka hāhine ia a Rukifero he kī:
—Ē, a koe he Poki o te ꞌAtua, ¿he aha rā koe e taꞌe haka riro ena i te ŋā māꞌea nei he haraoa?
4 He pāhono e Ietū:
—ꞌIna. Pē nei, paꞌi, e kī ena ꞌi ruŋa i te ⌊Pāpaꞌi Moꞌa⌋:
«Taꞌe hai haraoa nō te taŋata e ora ena.
Hai haka roŋo takoꞌa ki te vānaŋa taꞌatoꞌa o te ꞌAtua».
5 He maꞌu ia e Rukifero i a Ietū ki Hērutarema, ki ruŋa i te kona hopeꞌa o te ruŋa nui o te Kona Haꞌamuri ꞌAtua
6 ꞌe he kī:
—He Poki koe o te ꞌAtua. Ka rere mai ruŋa nei ki raro. Nā, paꞌi, e hāꞌaki rō ꞌana ꞌi ruŋa i te Pāpaꞌi Moꞌa:
«E uŋa rō atu te ꞌAtua i tāꞌana merahi mo hāpaꞌo i a koe.
Hai rima o rāua ka maꞌu ena i a koe a ruŋa
ꞌo hetu ki te māꞌea».
7 He pāhono e Ietū:
—E hāꞌaki takoꞌa rō ꞌana ꞌi ruŋa:
«ꞌIna koe ko haka ꞌatu i tuꞌu ꞌAtua, ꞌina ko aŋa e tahi meꞌe maꞌa-maꞌa hai manaꞌu pē nei ē: e haka eꞌa rō koe e te ꞌAtua mai rā meꞌe».
8 ꞌI te hora hopeꞌa he maꞌu e Rukifero ki ruŋa i te maꞌuŋa hopeꞌa o te ruŋa nui. He haka takeꞌa i te henua taꞌatoꞌa o te ao ꞌe i te rāua hauhaꞌa 9 he kī:
—He vaꞌai tahi atu a au i te meꞌe taꞌatoꞌa era mo tū-turi ꞌe mo haꞌamuri mai ōꞌou ki a au.
10 He pāhono e Ietū:
—¡Ka mahiti koe ka oho, e Rukifero ē! Ko pāpaꞌi era ꞌana ꞌi ruŋa i te Pāpaꞌi Moꞌa:
«E haꞌamuri koe ki a Iehoha ki tuꞌu ꞌAtua ꞌe ki a ia mau nō koe ana tāvini».
11 He haka tapa ia a Rukifero mai muri, ꞌe he oho e te merahi he hāpaꞌo i a Ietū.
He haꞌamata iŋa o Ietū i tāꞌana aŋa ꞌi Karirea
(Marko 1.14-15; Ruka 4.14-15)
12 I ŋaroꞌa era e Ietū ko puru ꞌā a ⌊Iovani⌋ ꞌi roto i te hare maꞌuꞌaurī, he eꞌa he oho ki Karirea. 13 ꞌIna kai noho ꞌi Nātāreta; ꞌi Kaperenāū i noho ai, ꞌi te taha-taha o te vai, ꞌi te kona o te hakaara o Tāvūrone ꞌe o Nefetārī. 14 Te meꞌe nei i topa ai tano ki te meꞌe pāpaꞌi e te perofeta era ko ꞌItaia pē nei ē:
15 «ꞌI te henua o Tāvūrone ꞌe o Nefetārī,
ꞌi te taha-taha o te vaikava,
ꞌi te rua pāꞌiŋa o te rio era ko Horotana,
ꞌi Karirea, kona noho o te nuꞌu taꞌe he ⌊hūrio⌋,
16 te taŋata noho ꞌi roto i te pōhāhā o te hara
ko takeꞌa ꞌana i te mōrī nui-nui.
Ko haka māꞌeha ꞌana
i te nuꞌu noho ꞌi roto i te pōhāhā o te mate,
he taꞌe ꞌite ko ai te ꞌAtua».
17 Mai rā hora he haꞌamata a Ietū he tātara: «Ka huri te kōrua manaꞌu ki te ꞌAtua; ko hāhine mai ꞌana te haka tere iŋa ꞌāpī ōꞌona».
He toꞌo iŋa o Ietū i te ŋāŋata hī ika hoko hā
(Marko 1.16-20; Ruka 5.1-11)
18 E haꞌere e oho nō ꞌā a Ietū a te taha-taha o te vai era o Karirea, he takeꞌa e rua taina: e tahi ko Tīmona, kī takoꞌa ko Pētero, ꞌe te rua ko Antarea, he nuꞌu hī ika e hoa ꞌana i te rāua kūpeŋa. 19 He kī e Ietū: «Ka oho mai kōrua ꞌi muri i a au. He haka riro a au i a kōrua he nuꞌu hī taŋata mo te ꞌAtua».
20 ꞌI tū hora ꞌana he haka rē i te rāua kūpeŋa he eꞌa he oho ꞌi muri i a Ietū.
21 Pe muꞌa ꞌiti he takeꞌa e Ietū i te taina haka ꞌou hoko rua: ko ⌊Tanatiako⌋ ꞌe ko Iovani, he ŋā poki ꞌa Tevereo, e haka riva-riva ꞌana i te rāua kūpeŋa ananake ko te rāua matuꞌa tane ꞌi ruŋa i te vaka. He kī e Ietū mo oho takoꞌa ꞌi muri i a ia. 22 ꞌI tū hora ꞌā he to-topa tū ŋā taina era mai ruŋa i te vaka, he haka rē i te rāua matuꞌa tane ꞌe he eꞌa he oho rō ꞌai ꞌi muri.
He haka ora iŋa o Ietū meꞌe rahi nuꞌu māui-ui
(Ruka 6.17-19)
23 A te kona taꞌatoꞌa o Karirea e haꞌere e oho era a Ietū, e hāpī ꞌana ꞌi roto i te ⌊hare pure hūrio⌋ taꞌatoꞌa o rā ŋā kona. E haka ꞌite ꞌana i te parau ꞌāpī riva-riva o te ⌊haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua⌋ ꞌe e haka ora ꞌā i te māui-ui taꞌatoꞌa.
24 ꞌI te kona taꞌatoꞌa o Tīria e ꞌaꞌamu era o ruŋa i te meꞌe aŋa e Ietū. He maꞌu ia e te taŋata o ira i te nuꞌu huru kē huru kē te rāua māui-ui, te nuꞌu oꞌo e te tātane, te nuꞌu māui-ui kiki-kiki, te nuꞌu taꞌe makenu o te hakari, ꞌe he haka ora tahi e Ietū.
25 Meꞌe rahi nō atu nuꞌu o Karirea, o Rēkāpori, o Hērutarema, o Hūrea ꞌe o te pāꞌiŋa eꞌa o te raꞌā o te rio ko Horotana i oho ꞌi muri i a Ietū.
5.
He haꞌamaitai o te ꞌAtua
(Ruka 6.20-23)
1 I takeꞌa era e Ietū i te rahi o te nuꞌu, he iri ꞌiti pe ruŋa o te maꞌuŋa ꞌai ka noho. ꞌE, i puā era tāꞌana nuꞌu hāpī, 2 he haꞌamata he tātara:
3 «Ko te koa i te nuꞌu ꞌite taꞌe i a rāua mau nō te rāua ora;
i te nuꞌu nei te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua.
4 Ko te koa i te nuꞌu taŋi ꞌe ꞌamo i te ꞌati;
e haka koa rō a rāua e te ꞌAtua.
5 Ko te koa i te nuꞌu taꞌe manaꞌu i hau rō atu rāua ki te rua;
ki a rāua ka vaꞌai ena i te henua.
6 Ko te koa i te nuꞌu te rāua meꞌe haŋa mau nō he tano o te haka tere iŋa o te taŋata ki te mata o te ꞌAtua;
te ꞌAtua e haka tano rō i rā meꞌe.
7 Ko te koa i te nuꞌu e haka ꞌaroha rō ꞌana i te rua;
e haka ꞌaroha takoꞌa rō te ꞌAtua i a rāua.
8 Ko te koa i te nuꞌu māhatu maꞌitaki;
e takeꞌa rō e rāua i te ꞌAtua.
9 Ko te koa i te nuꞌu aŋa mo ai o te haumārū ꞌi roto i te taŋata;
e kī rō e te nuꞌu he ŋā poki o te ꞌAtua.
10 Ko te koa i te nuꞌu tute mo tōtōā ꞌo te aŋa i te meꞌe haŋa o te ꞌAtua;
a rāua o roto i te haka tere iŋa ꞌāpī ōꞌona.
11 »Ko te koa i a kōrua ꞌi te hora vā-vā ꞌe tōtōā atu e te taŋata, ꞌe ꞌi te hora haꞌaꞌino hai rauhuru nō atu reo-reo ꞌo te peꞌe mai o kōrua ki a au. 12 E koa; ꞌi te raŋi e vaꞌai rō atu e te ꞌAtua i te meꞌe nui-nui mo haka koa i a kōrua. Pē ira takoꞌa i tōtōā ai i te perofeta o muꞌa ꞌā.
He miti ꞌe he mōrī mo te ao
(Marko 9.50; Ruka 14.34-35)
13 »A kōrua he miti mo te taŋata o te ao nei. Mo kore tāꞌue te maŋeo o te miti, ꞌina ōꞌona hauhaꞌa toe; ꞌina paꞌi, he rāveꞌa mo haka maŋeo haka ꞌou. He hoa ki te ara ꞌe he rei-rei e te taŋata.
14 »A kōrua he mōrī mo te ao nei. Te nūnaꞌa hare ꞌi ruŋa i te maꞌuŋa e ko taꞌe takeꞌa e te taŋata. 15 ꞌIna he nuꞌu haka pura i te hakariꞌi mo haka rē ꞌi raro i te ꞌavahata; e haka rē ena ꞌi te kona ruŋa nui mo haka māꞌeha i te nuꞌu taꞌatoꞌa o roto i te hare. 16 Pē ira kōrua ana haka tere ꞌi muꞌa o te taŋata. Ka takeꞌa ena, paꞌi, i te kōrua haka tere iŋa tano ki te mata o te ꞌAtua, he haꞌahana-hana tahi ki te kōrua Matuꞌa o te raŋi.
E haka tano tahi rō te ⌊haka tere iŋa ꞌa Mōtē⌋
17 »ꞌIna kōrua ko manaꞌu: a au ꞌō i oho mai ai mo haka kore i te haka tere iŋa o te ꞌAtua pāpaꞌi e ⌊Mōtē⌋ ꞌe i te meꞌe pāpaꞌi e te perofeta. Mo haka tano tahi i rā ŋā meꞌe a au i oho mai ai, taꞌe mo haka rē a te tapa. 18 ꞌĪ a au he kī atu i te parautiꞌa: mo ai nō o te raŋi ꞌe o te henua, ꞌina e tahi tiꞌaraꞌa ka hopeꞌa atu te ꞌiti-ꞌiti o ruŋa i te haka tere iŋa o te ꞌAtua mo haka kore ꞌātā ka haka tano tahi rō te meꞌe hāꞌaki o ruŋa. 19 ꞌO ira, te kope taꞌe haꞌatura ki te meꞌe e tahi o ruŋa i te haka tere iŋa o te ꞌAtua, ka ai atu he meꞌe hopeꞌa o te ꞌiti-ꞌiti, ꞌe hāpī i te taŋata mo taꞌe haꞌatura takoꞌa ki rā meꞌe, ko ia te kope hopeꞌa o roto i te ⌊haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua⌋. ꞌE te kope haꞌatura ꞌe hāpī i te rua mo haꞌatura he kope hōnui o roto i te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua. 20 ꞌĪ a au he kī atu: mo taꞌe ai o te kōrua aŋa iŋa i te meꞌe tī-tika ki te mata o te ꞌAtua ꞌata hau ki te maꞌori o te haka tere ⌊hūrio⌋ ꞌe o te ⌊fariseo⌋, e ko oꞌo kōrua ki roto i te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua.
O ruŋa i te riri
(Ruka 12.57-59)
21 »Ko ŋaroꞌa ꞌana e kōrua te meꞌe i kī ki te kōrua tupuna: “ꞌIna ko mate te taŋata ꞌi tuꞌu rima; mo mate te kope e tahi ꞌi te rua, he haka ūtuꞌa”. 22 ꞌE, ꞌī a au he kī atu: he haka ūtuꞌa e te ꞌAtua i te kope riri mo te rua. ꞌE te kope vā-vā ꞌe kī i te maꞌa-maꞌa o te rua he ture e te ⌊nūnaꞌa taŋata i a rāua te kī iŋa hopeꞌa o te haka tere hūrio⌋. Te kope haka haꞌamā ꞌe kī i te taꞌe hauhaꞌa o te rua te ūtuꞌa tano mōꞌona he pōꞌauahi.
23 »Mo ai ia e maꞌu ꞌana koe i taꞌa tūtia ki te ꞌAtua ꞌe he manaꞌu koe e riri rō ꞌana tuꞌu taina mōꞌou, 24 ka haka rē taꞌa tūtia ꞌi muri i te ⌊fata⌋ ꞌe ka eꞌa koe ka oho ꞌi raꞌe ka haka kore i tōꞌona riri, ꞌai koe ka hoki ka vaꞌai iho i taꞌa tūtia ki te ꞌAtua.
25 »Mo horo i a koe e te kope e tahi, ka uꞌi te rāveꞌa, mai ai ꞌā te hora, mo haka kore i rā ture ꞌo vaꞌai i a koe ki te rima o te pūꞌoko haka tere o te hare ture, he vaꞌai ia i a koe ki te mūtoꞌi ꞌe he maꞌu he puru. 26 Te parautiꞌa, mo puru ōꞌou, e ko eꞌa koe mai roto ꞌātā ka ꞌauhau rō i te tara hopeꞌa.
O ruŋa i te taiꞌata
27 »A kōrua ko ŋaroꞌa ꞌana te roŋo: “ꞌIna ko taiꞌata”.
28 ꞌE, ꞌī a au he kī atu: te kope uꞌi ꞌe pohe mo moe i te viꞌe o te rua, ko taiꞌata ꞌana ꞌi roto i tōꞌona manaꞌu.
29 »ꞌO ira, mo haka hara atu i a koe e tuꞌu mata mataꞌu, ka kume, ka hoa ki kōnui. I hau ꞌi te tano mo kore e tahi kona o tuꞌu hakari, ki te hoa i tuꞌu hakari taꞌatoꞌa ki roto i te pōꞌauahi. 30 ꞌE mo haka hara atu i a koe e tuꞌu rima mataꞌu, ka hore, ꞌai ka hoa rō ki kōnui. I hau ꞌi te tano mo kore e tahi kona o tuꞌu hakari, ki te hoa i tuꞌu hakari taꞌatoꞌa ki roto i te pōꞌauahi.
O ruŋa i te haꞌataꞌa o te nuꞌu hāipo-ipo
(Māteo 19.9; Marko 10.11-12; Ruka 16.18)
31 »Te roŋo i kī takoꞌa: “Te taŋata mo haꞌataꞌa mai tāꞌana viꞌe, e vaꞌai ki rā viꞌe te parau o te haꞌataꞌa”. 32 ꞌE, ꞌī a au he kī atu: te taŋata mo haꞌataꞌa mai tāꞌana viꞌe, ka ai atu kai taiꞌata rā viꞌe, e haka rē ꞌana i tāꞌana viꞌe mo viri ki roto i te taiꞌata ana ⌊hāipo-ipo⌋ haka ꞌou rā viꞌe. ꞌE te kope mo hāipo-ipo ki te viꞌe haꞌataꞌa e taiꞌata ꞌā.
O ruŋa i te meꞌe he hōrea
33 »Ko ꞌite takoꞌa ꞌana e kōrua i te meꞌe i kī ki te tupuna: “ꞌIna ko taꞌe aŋa te meꞌe hōrea ki te ꞌAtua”. 34 ꞌE, ꞌī a au he kī atu: ꞌina mau nō kōrua ko hōrea. ꞌIna ko hōrea hai raŋi, he pepe ꞌariki o te ꞌAtua, 35 ꞌe hai henua, he kona raŋo o tōꞌona vaꞌe; pē ira ꞌana hai Hērutarema, he kona o te ꞌAriki hopeꞌa o te nui-nui. 36 ꞌIna takoꞌa ko hōrea hai pūꞌoko o kōrua; e ko ravaꞌa, paꞌi, e kōrua mo haka tea-tea ꞌe mo haka ꞌuri-ꞌuri ni e tahi o te kōrua rauꞌoho. 37 Te meꞌe mau nō mo kī: “ꞌina” ꞌo “ꞌē-ē”. Te vānaŋa haka ꞌou kī mo ꞌata haka pūai i te ŋā vānaŋa nei ꞌa Rukifero.
E haka hoki hai meꞌe riva-riva te meꞌe rake-rake
(Ruka 6.29-30)
38 »A kōrua ko ŋaroꞌa ꞌana i te kī: “Te kope ka-karo i te mata o te rua he ꞌauhau hai mata mau era ꞌā ōꞌona. ꞌE te niho hai niho”. 39 ꞌE, ꞌī a au he kī atu: ꞌina koe ko haka hoki hai meꞌe taꞌe tano ki te meꞌe taꞌe tano aŋa atu e te rua. Te meꞌe mau ꞌāꞌau mo aŋa ko te meꞌe nei: mo puꞌa atu o te kope e tahi i tuꞌu pāꞌiŋa ꞌāriŋa mataꞌu, e vaꞌai te rua pāꞌiŋa. 40 ꞌE mo horo i a koe ꞌe he haŋa mo hiko i tuꞌu kamita, e haka rē takoꞌa tuꞌu paratoa. 41 Mo haka ꞌamo atu i te meꞌe paŋahaꞌa e tahi taꞌutini mētera, e ꞌamo e rua taꞌutini. 42 Te kope haŋa e tahi meꞌe mai i a koe, e vaꞌai, ꞌe ki te kope no-noꞌi atu, ꞌina ko hārui hai tuaꞌivi.
E haŋa ki te nuꞌu maꞌu i te riri mo kōrua
(Ruka 6.27-28,32-36)
43 »A kōrua ko ŋaroꞌa ꞌana te kī iŋa pē nei ē: “E here kōrua ki te rua, ꞌe ꞌina ko haŋa ki te nuꞌu maꞌu i te riri mo kōrua”. 44 ꞌE, ꞌī a au he kī atu: e haŋa kōrua ki te nuꞌu maꞌu i te riri mo kōrua, ꞌe e pure mo te nuꞌu tute i a kōrua mo tōtōā. 45 Pē ira he takeꞌa he poki kōrua o te kōrua Matuꞌa ꞌi te raŋi; a ia, paꞌi, e haka eꞌa ena i te raꞌā mo te nuꞌu aŋa i te meꞌe riva-riva ꞌe mo te nuꞌu aŋa i te meꞌe rake-rake, ꞌe e haka hoa ena i te ꞌua mo te nuꞌu tano ki tōꞌona mata ꞌe, takoꞌa, mo te nuꞌu taꞌe tano.
46 »Mo haŋa o kōrua ki te nuꞌu haŋa nō atu, ¿e vaꞌai mau rō atu te ꞌAtua i te meꞌe mo koa o kōrua mo aŋa pē ira? ꞌĀtā, paꞌi, te ⌊nuꞌu haka ꞌauhau i te taŋata hai moni mo te rōmano⌋ e aŋa takoꞌa rō ꞌana pē ira. 47 ꞌE mo ꞌaroha o kōrua ki te kōrua taina mau nō, ¿he aha ia te meꞌe nui-nui o kōrua i aŋa? ꞌĀtā te nuꞌu taꞌe ꞌite ko ai te ꞌAtua parautiꞌa, paꞌi, e meꞌe rō ꞌana pē ira.
48 »E ai kōrua he nuꞌu ꞌina e tahi hape, pa he Matuꞌa o kōrua ꞌi te raŋi.
6.
Te hāꞌūꞌū iŋa ki te nuꞌu veve
1 »Te kōrua meꞌe riva-riva aŋa ꞌina ko aŋa ꞌi muꞌa i te taŋata mo takeꞌa nō e rāua. Mo aŋa pē ira, te Matuꞌa o kōrua o te raŋi e ko vaꞌai atu i te meꞌe mo koa o kōrua.
2 »ꞌO ira, hora ena ōꞌou mo hāꞌūꞌū ki te nuꞌu veve, ꞌina ko haka ꞌite ki te tētahi, pa he meꞌe aŋa ꞌi roto i te ⌊hare pure hūrio⌋ ꞌe ꞌi te ara e te nuꞌu riva a te haho nō mo takeꞌa e te nuꞌu mo vānaŋa riva-riva o ruŋa i a rāua. ꞌĪ a au he kī atu: he vānaŋa riva-riva o te nuꞌu te meꞌe mau nō mo haka koa i a rāua.
3 »Hora ena ōꞌou mo hāꞌūꞌū ki te nuꞌu veve, ꞌina ko ꞌaꞌamu e tahi kope, ka ai atu he repahoa haŋa rahi ōꞌou.
4 E hāꞌūꞌū ꞌe ꞌina ko haka ꞌite ki te rua. ꞌE tuꞌu Matuꞌa o te raŋi takeꞌa i taꞌa meꞌe aŋa taꞌe ꞌite e te rua, he vaꞌai atu i te meꞌe mo koa ōꞌou.
He hāpī iŋa o Ietū pē hē ana pure
(Ruka 11.2-4)
5 »Hora era o kōrua mo pure, ꞌina ko ai pa he nuꞌu riva a te haho nō, te meꞌe haŋa o rāua he māroa he pure ꞌi roto i te hare pure hūrio ꞌe ꞌi te pini o te ara mo takeꞌa e te taŋata. ꞌĪ a au he kī atu: he mātaꞌi-taꞌi o te taŋata te meꞌe mau nō mo haka koa i a rāua.
6 »Hora ena ōꞌou mo pure, e uru ki roto i tuꞌu piha e puru te ꞌōpani, ꞌai ka pure rō ki tuꞌu Matuꞌa o te raŋi taꞌe e ꞌite e te taŋata. ꞌE tuꞌu Matuꞌa o te raŋi takeꞌa i taꞌa meꞌe aŋa taꞌe ꞌite e te rua, he vaꞌai atu i te meꞌe mo koa ōꞌou.
7 »E pure ꞌana kōrua, ꞌina ko haka hoki te vānaŋa ko tū vānaŋa ꞌā ko tū vānaŋa ꞌā, pa he meꞌe aŋa e te nuꞌu taꞌe ꞌite ko ai te ꞌAtua parautiꞌa ꞌi te manaꞌu ana rahi te rāua vānaŋa iŋa, he ŋaroꞌa e te ꞌAtua. 8 ꞌIna ko aŋa pē rāua. ꞌI raꞌe ki te kōrua no-noꞌi, paꞌi, ko ꞌite era ꞌā e te kōrua Matuꞌa o te raŋi i te meꞌe riva-riva mo kōrua.
9 »Pē nei ana pure:
“E te Matuꞌa o mātou o te raŋi ē,
te meꞌe haŋa he moꞌa o te taŋata taꞌatoꞌa i tuꞌu ꞌīŋoa,
10 ꞌe he haka rē atu mo haka tere ōꞌou i a rāua,
ki haka tano ai i taꞌa meꞌe haŋa ꞌi te ao nei
pa he haka tano iŋa atu o taꞌa meꞌe haŋa ꞌi te raŋi.
11 E vaꞌai mai koe ꞌarīnā to mātou o te kai.
12 E haka kore koe i te mātou hara,
pa he haka rehu iŋa o mātou i te meꞌe ꞌino aŋa mai e te rua.
13 ꞌE, ꞌi te hora o te haka ꞌatu mai,
ꞌina koe ko haka rē i a mātou mo viri ki roto i te hara;
e haka eꞌa koe i a mātou mai roto i te rima o Rukifero”.
14 »Mo haka rehu o kōrua i te meꞌe ꞌino aŋa atu e te rua, te kōrua Matuꞌa o te raŋi he haka rehu takoꞌa i te kōrua meꞌe taꞌe tano aŋa. 15 ꞌE mo taꞌe haka rehu o kōrua i te meꞌe taꞌe tano aŋa atu e te rua, e ko haka rehu takoꞌa e te kōrua Matuꞌa i te kōrua hara.
Te tapu iŋa i te kai
16 »Hora ena o kōrua mo tapu i te kai mo haꞌamuri ki te ꞌAtua, ꞌina ko haka topa te ꞌāriŋa pa he nuꞌu riva a te haho nō haka tuꞌu i te rāua ꞌāriŋa pa he ꞌāriŋa haka ꞌaroha mo ꞌite e te taŋata e tapu ꞌana a rāua i te kai. ꞌĪ a au he kī atu: he ꞌite mau nō era o te nuꞌu te meꞌe o rāua mo ravaꞌa, taꞌe ꞌō he meꞌe vaꞌai e te ꞌAtua mo haka koa. 17 Hora ena ōꞌou mo tapu, e hopu te ꞌāriŋa e haka riva-riva, 18 ꞌo ꞌite e te nuꞌu e tapu ꞌana a koe. ꞌE mo tuꞌu Matuꞌa o te raŋi, taꞌe takeꞌa e koe, e ꞌite. A ia, paꞌi, e ꞌite rō ꞌana i te meꞌe taꞌe ꞌite e te rua taŋata, ꞌe māꞌana e vaꞌai atu i te meꞌe mo koa.
He kona tano mo haꞌaputu o te hauhaꞌa
(Ruka 12.33-34)
19 »ꞌIna kōrua ko haꞌaputu i te hauhaꞌa ꞌi te ao nei, he kona e kai rō ꞌana te meꞌe e te manu kai hare, e rake-rake rō ꞌana ꞌi te para, ꞌe e uru rō ꞌana e te toke-toke mo toke.
20 Te tano mau: ꞌi te raŋi a kōrua ana haꞌaputu i te hauhaꞌa, he kona ꞌina e ko kai e te manu kai hare, ꞌina e ko rake-rake ꞌe ꞌina e ko toke. 21 ꞌI te kona ꞌi ira, paꞌi, tuꞌu hauhaꞌa, ꞌi ira takoꞌa tuꞌu māhatu.
Te manaꞌu he mōrī o te taŋata
(Ruka 11.33-36)
22 »Te mata pa he mōrī haka māꞌeha i te hakari, ꞌe pē ira ꞌā te manaꞌu o te taŋata. Mo riva-riva, he haꞌere a roto i te māꞌeha; 23 ꞌe mo rake-rake, a roto i te pōhāhā. Mo kī ōꞌou e māꞌeha rō ꞌana tuꞌu manaꞌu, ꞌe te parautiꞌa mau taꞌe pē ira, ¡ko roto i te pōhāhā taparahi-taꞌata koe!
Te ꞌAtua ꞌe he hauhaꞌa
(Ruka 16.13)
24 »ꞌIna e tahi kope mo ravaꞌa mo tāvini, ꞌi tū hora ꞌā, ki te ŋāŋata hoko rua. Mo aŋa pē ira, ki te kope e tahi ka haŋa era ꞌe ki te rua ꞌina. He haꞌatura ki te taŋata e tahi ꞌe ki te rua ka taꞌe haka au era. Te auraꞌa: e ko tano koe mo aŋa ki te ꞌAtua ꞌe ki te hauhaꞌa ꞌi tū hora ꞌā.
Te ꞌAtua e hāpaꞌo rō ꞌana i tāꞌana ŋā poki
(Ruka 12.22-31)
25 »ꞌĪ a au he kī atu: ꞌina kōrua ko manaꞌu rahi ki te meꞌe mo kai ꞌe mo unu mo ora o kōrua, ꞌe ꞌina takoꞌa ko manaꞌu rahi ki te meꞌe mo uru. ¿Ka kī ꞌō e ora ena te taŋata mo kai mau nō, ꞌe te hakari e ai ena mo uru nō i te kahu?
26 »E uꞌi rā te manu: ꞌina he ꞌoka, ꞌina he kato ꞌe ꞌina he hāpaꞌo i te kai ꞌi roto i te hare haꞌaputu kai. Ka ai atu pē ira, te Matuꞌa o kōrua ꞌi te raŋi e hāŋai rō ꞌana i a rāua. ꞌE a kōrua i hau rō atu ꞌi te hauhaꞌa ki te manu.
27 »E manaꞌu takoꞌa: ka rahi atu te hāpaꞌo iŋa o te kope e tahi o kōrua i a ia ꞌā, e ko ravaꞌa mo haka roa ꞌiti i tōꞌona noho iŋa ꞌi te ao nei.
28 »¿He aha ia kōrua e manaꞌu rahi ena ki te kahu? Ka uꞌi rā te tiare ꞌūaꞌa ꞌi ꞌuta: ꞌina he aŋa ꞌe he hiro i te hau.
29 Ka ai atu pē ira, ꞌina kai ai ꞌā e tahi kope i uru i te kahu hopeꞌa o te nehe-nehe pē rā ŋā tiare, korohaŋa te ꞌariki ꞌono era ko ⌊Toromono⌋.
30 »Mo ai pē ira te ꞌAtua e haka nehe-nehe ena i te tiare o ꞌuta, ꞌūaꞌa ꞌi ꞌaŋarīnā ꞌe mae-mae āpō, ¿pē hē ia ana taꞌe haka uru atu i a kōrua hai kahu, e te nuꞌu taꞌe ⌊haka moe i te manaꞌu⌋ ꞌi ruŋa i te ꞌAtua ē?
31 »ꞌIna ko manaꞌu pē nei ē: “¿Hai aha a tātou ana kai ꞌe ana unu?” ꞌe “¿Hai aha a tātou ana uru?”. 32 Te ŋā meꞌe nei he meꞌe manaꞌu rahi e te nuꞌu taꞌe ꞌite ko ai te ꞌAtua parautiꞌa. ꞌE, a kōrua e ai rō ꞌana te Matuꞌa ꞌi te raŋi ko ꞌite ꞌana i te meꞌe mo te kōrua ora.
33 »ꞌO ira, e vaꞌai tahi te kōrua māhatu mo haka tere atu e te ꞌAtua ꞌe mo aŋa o kōrua i te meꞌe tī-tika ki tōꞌona mata ꞌe māꞌana e vaꞌai atu i rā ŋā meꞌe. 34 ꞌIna ko manaꞌu rahi o ruŋa i te meꞌe ka topa ena āpō; āpō ana manaꞌu iho o ruŋa. Taꞌatoꞌa nō mahana e ai rō ꞌana tōꞌona ꞌati.
7.
¿Ko ai koe mo kī i te meꞌe taꞌe tano o te rua?
(Ruka 6.37-38,41-42)
1 »Ka haka rē te kōrua kī i te hape o te rua, ꞌo kī atu e te ꞌAtua i te kōrua hape. Taꞌe, paꞌi, i a kōrua te parau mo ture. 2 Pa he ture iŋa o kōrua i te rua, pē ira ꞌā te ꞌAtua ka ture atu ena i a kōrua. Pa he pūai o te kōrua kī iŋa i te hape o te rua, pē ira ꞌā te pūai ka kī atu ena e te ꞌAtua i te kōrua hape.
3 »¿He aha koe e uꞌi ena i te pua mauku o roto i te mata o tuꞌu taina, ꞌe ꞌina koe he uꞌi i te pou o roto i tuꞌu mata?
4 ꞌE, mo ai ꞌi roto i tuꞌu mata e tahi pou, ¿pē hē ia koe ana kī ki tuꞌu taina: “Ka haka rē ki toꞌo atu i te pua mauku mai roto i tuꞌu mata”? 5 ¡E te kope riva a te haho ē! Ka kume ꞌi raꞌe te pou o roto i tuꞌu mata, ki takeꞌa riva-riva iho ai e koe mo kume i te pua mauku mai te mata o tuꞌu taina.
6 »ꞌIna kōrua ko hāpī ko oho i te vānaŋa moꞌa o te ꞌAtua ki te nuꞌu te rāua aŋa nō he taꞌe haŋa mo haka roŋo ki rā vānaŋa. A rāua pa he paiheŋa taehae ꞌā, ka hoa atu hai meꞌe hauhaꞌa, e ŋau nō atu i a kōrua. A rāua takoꞌa pa he oru ꞌā, ka hoa atu hai meꞌe hauhaꞌa pa he poe, e rei-rei nō.
He no-noꞌi, he kimi ꞌe he pātōtō i te ꞌōpani
(Ruka 11.9-13; 6.31)
7 »E no-noꞌi ki te ꞌAtua, he vaꞌai atu; e kimi, he haka takeꞌa atu; e pātōtō te ꞌōpani, he mātaki atu. 8 Ki te kope no-noꞌi, paꞌi, he vaꞌai; ki te kope kimi, he haka takeꞌa; ꞌe ki te kope pātōtō, he mātaki ki a ia.
9 »¿Ko ai o kōrua mo vaꞌai tāꞌue hai māꞌea ki tāꞌana poki ana no-noꞌi atu hai haraoa; 10 ꞌo hai kōreha veneno ana no-noꞌi atu hai ika?
11 »Mo ai ko ꞌite ꞌana a kōrua mo vaꞌai i te meꞌe riva-riva ki te kōrua ŋā poki, ka ai atu kōrua he nuꞌu hara, ¿e ko taꞌe vaꞌai hō e te Matuꞌa o te raŋi hai meꞌe riva-riva ki te nuꞌu no-noꞌi ki a ia?
12 »E aŋa kōrua ki te rua i te meꞌe haŋa e kōrua mo aŋa atu e te rua. Ko te meꞌe nei te hāpī mau o te meꞌe pāpaꞌi e Mōtē ꞌe e te perofeta.
Te ꞌōpani vako-vako
(Ruka 13.24)
13 »E uru kōrua a roto i te ꞌōpani vako-vako. Te ꞌōpani uru ki te pōꞌauahi e ꞌaꞌano rō ꞌana ꞌe te ara oho ki ira e nui-nui rō ꞌā, ꞌe e rahi rō ꞌana te taŋata uru ꞌe haꞌere a rā ara. 14 ꞌE, te ꞌōpani mo uru ki te ara o te ora ꞌina he hopeꞌa raꞌa e vako-vako rō ꞌā ꞌe aŋa riꞌa-riꞌa te haꞌere te oho a roto, ꞌe nuꞌu taꞌe rahi te nuꞌu oꞌo ki ira.
Ka aŋi-aŋi ena ko ai hai meꞌe aŋa o rāua
(Ruka 6.43-44)
15 »E uꞌi kōrua e te nuꞌu reo-reo haka tuꞌu i a rāua pa he nuꞌu vānaŋa hai ꞌīŋoa o te ꞌAtua. E oho atu ena pa he māmoe, ꞌe te roto pa he paiheŋa taehae ꞌā. 16 E aŋi-aŋi nō e kōrua ko ai a rāua hai meꞌe aŋa. Te vino, paꞌi, ꞌe te pika ꞌina he kato mai ruŋa i te tumu pū-pū. 17 Te tumu riva-riva he meꞌe riva-riva te meꞌe hua mo kai, ꞌe te tumu rake-rake he meꞌe rake-rake. 18 ꞌIna he tumu riva-riva hua o te meꞌe rake-rake, ꞌe ꞌina he tumu rake-rake hua o te meꞌe riva-riva. 19 Taꞌatoꞌa tumu hua o te meꞌe rake-rake, he paꞌo he hoa ki roto i te ahi. 20 Pē ira ka aŋi-aŋi ena e kōrua ko ai mau a rāua, hai meꞌe aŋa e rāua.
Taꞌe taꞌatoꞌa ka oꞌo ena ki roto i te ⌊haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua⌋
(Ruka 13.25-27)
21 »Taꞌe taꞌatoꞌa nuꞌu kī mai: “E tōꞌoku Pūꞌoko Haka Tere ē”, mo oꞌo ki roto i te haka tere iŋa ꞌāpī o tōꞌoku Matuꞌa ꞌi te raŋi; te nuꞌu mau nō mo oꞌo he nuꞌu aŋa i tāꞌana meꞌe haŋa. 22 ꞌI te mahana o tāꞌana ture hopeꞌa, nuꞌu rahi te nuꞌu ka kī mai ena: “E te mātou Pūꞌoko Haka Tere ē, i haka ꞌite i oho rō mātou hai ꞌīŋoa ōꞌou i te vānaŋa haka ꞌite mai e te ꞌAtua, i haka eꞌa rō i te tātane mai roto i te taŋata ꞌe i aŋa takoꞌa rō meꞌe rahi nō atu mana hai ꞌīŋoa ōꞌou”. 23 ꞌI rā hora ka pāhono ena e au: “Kai māhani a au i a kōrua. ¡Ka haka tapa mai muri i a au, e te nuꞌu aŋa i te meꞌe taꞌe tano ē!”.
Te nuꞌu haꞌatura ꞌe taꞌe haꞌatura
(Marko 1.22; Ruka 6.47-49)
24 »Te nuꞌu haka roŋo ꞌe aŋa i tāꞌaku meꞌe kī pa he taŋata manaꞌu riva-riva aŋa i tōꞌona hare ꞌi ruŋa i te kona hio-hio. 25 He hoa te ꞌua, he rahi he oho te vai o roto i te rio, he hetu ki rā hare ꞌe he puhi pūai te tokerau a ruŋa, ꞌe ꞌina kai marere ꞌi te aŋa ꞌi te kona hio-hio.
26 »ꞌE te nuꞌu ŋaroꞌa ꞌe taꞌe haꞌatura ki tāꞌaku meꞌe kī pa he taŋata maꞌa-maꞌa aŋa i tōꞌona hare ꞌi ruŋa i te ꞌone.
27 He hoa te ꞌua, he rahi he oho te vai o roto i te rio, he hetu ki rā hare ꞌe he puhi pūai te tokerau a ruŋa, ꞌe he marere tahi rā hare. ¡He ꞌati nui-nui e tahi!».
28 I oti era ꞌa Ietū te vānaŋa, he māere tahi te nuꞌu ꞌi te huru o te hāpī iŋa ōꞌona; 29 e hāpī era pa he taŋata i a ia mau ꞌā te parau, taꞌe ꞌō pa he ⌊maꞌori o te haka tere hūrio⌋.
8.
He haka ora iŋa o Ietū i te taŋata rēpera
(Marko 1.40-45; Ruka 5.12-16)
1 I topa era a Ietū mai ruŋa i te maꞌuŋa, meꞌe rahi nuꞌu i oho ꞌi muri i a ia. 2 He haka hāhine ia e tahi taŋata māui-ui i te rēpera, he tū-turi ꞌi muꞌa ꞌe he kī:
—E Ietū, mo haŋa ōꞌou, i a koe te ora o tōꞌoku māui-ui nei.
3 He haka puā e Ietū hai rima ꞌe he kī:
—Ko haŋa ꞌana a au. ¡Ka ora!
ꞌI tū hora mau era ꞌā he maꞌitaki te rēpera o tū taŋata era. 4 He kī haka ꞌou e Ietū:
—ꞌIna ko ꞌaꞌamu e tahi nuꞌu. Ka oho koe ka haka takeꞌa i a koe ki te ⌊oromatuꞌa⌋. E maꞌu te meꞌe mo tūtia ki te ꞌAtua haka ꞌite mai e ⌊Mōtē⌋ mo tuꞌu ⌊haka maꞌitaki⌋, ki tūtia ai e te oromatuꞌa ꞌe ki haka ꞌite ai ki te taŋata ko ora ꞌana tuꞌu māui-ui.
He haka ora iŋa o Ietū i te tāvini o te kape rōmano
(Ruka 7.1-10; Iovani 4.43-54)
5 I tuꞌu era a Ietū ki Kaperenāū, he haka hāhine e tahi taŋata he kape o te vaꞌehau rōmano, 6 he ani:
—E Ietū, ꞌai tōꞌoku kona hare era tōꞌoku tāvini ko māui-ui ꞌā, ꞌina he makenu te hakari koia ko rahi te mamae.
7 He pāhono e Ietū:
—ꞌĪ a au he oho atu he haka ora.
8 He kī e tū kape era:
—E Ietū, ¿ko ai a au mo uru atu ōꞌou ki roto i tōꞌoku hare? Ka kī nō koe i taꞌa vānaŋa ꞌe he ora rō ꞌai tōꞌoku tāvini. 9 A au mau nei ꞌā e ai rō ꞌana te kope ꞌata hau rō atu te tōroꞌa ki a au, ꞌe pē ira takoꞌa ꞌana e ai rō ꞌana te vaꞌehau ko au te kape o rāua. Mo kī ōꞌoku e tahi o rāua: “¡Ka oho!”, he oho; ꞌe mo kī ōꞌoku ki te rua: “¡Ka oho mai!”, he oho mai; ꞌe mo uŋa ōꞌoku i tōꞌoku tāvini mo aŋa e tahi meꞌe, he aŋa.
10 I ŋaroꞌa era e Ietū i tū meꞌe era he māere rō atu ꞌai, ꞌe he kī ki te nuꞌu oho ꞌi muri i a ia:
—Te parautiꞌa, kai piri mai ꞌana e tahi taŋata o Itaraera haka moe i tōꞌona manaꞌu ꞌi ruŋa i a au pa he taŋata nei.
11 ꞌĪ a au he kī atu: nuꞌu rahi te nuꞌu taꞌe he ⌊hūrio⌋ o te eꞌa iŋa ꞌe o te ŋaro iŋa o te raꞌā ka noho ka kai ena ꞌi muri i a ⌊ꞌAparahama⌋, i a Itaꞌata ꞌe i a Hākovo ꞌi te ⌊haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua⌋. 12 ꞌE te hūrio, nuꞌu mau era mo rāua rā haka tere iŋa, he tute ki roto i te pōhāhā, he kona ꞌi ira te taŋi ꞌe te ꞌau-ꞌau raꞌa niho.
13 I oti era he kī e Ietū ki tū kape rōmano era:
—Ka oho koe ki tuꞌu hare, ꞌe ka ai pa he meꞌe haka moe ena e koe i te manaꞌu.
ꞌI tū hora mau era ꞌana he ora rō ꞌai tū tāvini era.
He haka ora iŋa o Ietū i te huŋavai o Pētero
(Marko 1.29-31; Ruka 4.38-39)
14 He eꞌa he oho a Ietū ki te hare o Pētero. ꞌI ira he takeꞌa i te māmā huŋavai o Pētero e moe rō ꞌana ko hū ꞌā te hakari ꞌi te māui-ui. 15 He haka puā e Ietū ki te rima o rā viꞌe, he kore rō ꞌai tū māui-ui era. He eꞌa ia ki ruŋa he vaꞌai hai kai mā Ietū.
He haka ora iŋa o Ietū meꞌe rahi nuꞌu māui-ui
(Marko 1.32-34; Ruka 4.40-41)
16 I pō era he maꞌu ki a Ietū meꞌe rahi nō atu nuꞌu ko oꞌo ꞌana e te tātane ꞌe, e tahi nō reꞌo o Ietū e kī era, he eꞌa rō ꞌai te tātane mai roto. ꞌE, takoꞌa, he haka ora i te nuꞌu māui-ui taꞌatoꞌa.
17 Te meꞌe nei i topa ai tano ki te meꞌe haka ꞌite e te perofeta era ko ꞌItaia ꞌi te hora kī: «ꞌĀꞌana mau ꞌā i ꞌamo i te tātou maꞌi ꞌe i te tātou māui-ui».
Te nuꞌu mo taŋata hāpī ꞌa Ietū
(Ruka 9.57-62)
18 I uꞌi era e Ietū ko putu-putu ꞌana te taŋata ꞌi muri i a ia, he kī ki tāꞌana nuꞌu hāpī mo oho o rāua ki te rua pāꞌiŋa o te vai. 19 He haka hāhine ia te taŋata maꞌori e tahi o te haka tere hūrio he kī:
—E te Maꞌori, kona nō ena ōꞌou ka oho ena, he oho atu a au ꞌi muri i a koe mo taŋata hāpī ꞌāꞌau.
20 He pāhono e Ietū:
—Te kurī manu e ai rō ꞌana te karava mo noho, te manu he hakapupa, ꞌe te ⌊Poki o te taŋata⌋ ꞌina he kona mo noho.
21 E tahi ia o roto o tāꞌana nuꞌu hāpī he kī:
—E Ietū, ka haka rē mai koe ki mate ꞌe ki tanu a au i tōꞌoku matuꞌa tane ana oho iho atu a au ꞌi muri i a koe.
22 He pāhono e Ietū:
—Ka haka rē mo te nuꞌu mate e tanu i te rāua nuꞌu mate; ꞌe a koe ka oho mai ꞌi muri i a au mo taŋata hāpī ꞌāꞌaku.
Te tokerau ꞌe te pari he haꞌatura ki a Ietū
(Marko 4.35-41; Ruka 8.22-25)
23 He eke ia a Ietū ki ruŋa i te vaka koia ko tāꞌana nuꞌu hāpī. 24 E oho nō ꞌā he puhi pūai te tokerau, he ketu te pari ꞌe he haꞌamata he ꞌī te vaka e te vai. ꞌE a Ietū e haꞌuru ꞌā. 25 He oho e tū nuꞌu era ꞌāꞌana he haka ꞌara he kī:
—¡E Ietū, ka hāꞌūꞌū mai koe! ¡ꞌĪ tātou he emu!
26 He pāhono e Ietū:
—¿He aha rā kōrua e riꞌa-riꞌa ena, e te nuꞌu taꞌe haka moe riva-riva i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a au ē?
I kī era i rā meꞌe, he eꞌa ki ruŋa, e tahi nō reꞌo i kī ai ki te tokerau ꞌe ki te vaikava; he noho te tokerau ꞌe he māria rō ꞌai te vaikava. 27 He māere tū nuꞌu era ꞌe he ꞌui ki a rāua ꞌā:
—¿Ko ai mau te kope nei? ¡ꞌĀtā te tokerau ꞌe te pari e haꞌatura ki a ia!
E rua kope o Kārara ko oꞌo ꞌā e te tātane
(Marko 5.1-20; Ruka 8.26-39)
28 I tuꞌu era a Ietū ki te rua pāꞌiŋa o te vai ki te henua o te kārara, he haka hāhine e rua ŋāŋata ko oꞌo ꞌana e te tātane. Te ŋāŋata nei mai roto i te menemā i eꞌa ai. ꞌE, ꞌi te meꞌe era ko haka taehae ꞌā i a rāua e te tātane, ꞌina he vari te taŋata a ira. 29 He haꞌamata e te tātane he ohu:
—¡E te Poki o te ꞌAtua ē! ¿He aha taꞌa meꞌe haŋa i a mātou? ¿I oho mai ai koe mo tōtōā mai kai tano hia ꞌā te hora?
30 E hāhine rō ꞌana ki ira meꞌe rahi oru e kai ꞌana.
31 He ani ia e te tātane ki a Ietū:
—Mo haka eꞌa ōꞌou i a mātou mai roto i te ŋāŋata nei, ka haꞌatiꞌa mai mo uru ki roto i te ŋā oru era.
32 He kī e Ietū:
—Ka oho ka uru.
He eꞌa rā ŋā tātane mai roto i tū ŋāŋata era he uru ki roto i te oru. ꞌI tū hora mau era ꞌā he huata a te ꞌōpata, he vī-viri ki roto i te vai ꞌe he mā-mate tahi rō ꞌai.
33 Te nuꞌu hāpaꞌo i te oru he eꞌa he tē-tere. I tuꞌu era ki te kona taŋata he ꞌaꞌamu i tū meꞌe taꞌatoꞌa topa era ki tū ŋā kope oꞌo era e te tātane. 34 He paka tahi te nuꞌu ki te kona era ꞌi ira a Ietū. I takeꞌa era he ani mo eꞌa mo oho rō ꞌai mai ira.
9.
He haka ora iŋa o Ietū i te taŋata hakari taꞌe makenu
(Marko 2.1-12; Ruka 5.17-26)
1 I oti era rā meꞌe, he eke a Ietū ki ruŋa i te vaka he oho ki te rua pāꞌiŋa o te vai ꞌe he tuꞌu ki te kona noho ōꞌona.
2 ꞌI ira te nuꞌu i maꞌu ai ki a ia i te taŋata hakari taꞌe makenu e moe rō ꞌana ꞌi ruŋa i te raŋo. I takeꞌa era i te rahi o te haka moe iŋa o te manaꞌu o rā nuꞌu ꞌi ruŋa i a ia mo ora o rā māui-ui, he kī e Ietū ki tū taŋata hakari taꞌe makenu era: «¡Kiahio koe, e haŋu ē! Ko haka kore ꞌā e au i tuꞌu hara».
3 Tētahi ⌊maꞌori o te haka tere hūrio⌋ he manaꞌu: «Te meꞌe kī era e te kope era vānaŋa taꞌe tano mo te ꞌAtua».
4 ꞌI te ꞌite o Ietū i te manaꞌu o rā nuꞌu, he ꞌui: «¿He aha kōrua e manaꞌu rake-rake ena? 5 Ki a kōrua, ¿ꞌata aŋarahi mo haka kore i te hara ki te haka ora i te māui-ui? ¿Taꞌe ꞌō hai parau nō o te ꞌAtua te ŋā meꞌe nei e aŋa ena? 6 ꞌE ꞌī he haka takeꞌa atu pē nei ē: i a au i te ⌊Poki o te taŋata⌋ te parau mo haka kore i te hara ꞌi te ao nei».
He kī ia ki tū taŋata hakari taꞌe makenu era: «Ka eꞌa koe ki ruŋa, ka toꞌo tuꞌu raŋo, ka eꞌa ka oho ki tuꞌu hare».
7 He eꞌa ki ruŋa tū taŋata hakari taꞌe makenu era ꞌe he oho ki tōꞌona hare. 8 I takeꞌa era e te nuꞌu i tū meꞌe era, he riꞌa-riꞌa ꞌe he haꞌahana-hana ki te ꞌAtua ꞌo te vaꞌai i te pūai pē ira ki te taŋata.
He toꞌo iŋa o Ietū i a Māteo mo taŋata hāpī ꞌāꞌana
(Marko 2.13-17; Ruka 5.27-32)
9 He oho ia a Ietū mai tū kona era, he takeꞌa i te taŋata e tahi te ꞌīŋoa ko Māteo e noho rō ꞌana ꞌi tōꞌona kona aŋa. A ia he kope haka ꞌauhau i te taŋata hai moni mo te rōmano. He kī: «Ka oho mai koe mo taŋata hāpī ꞌāꞌaku».
He eꞌa a Māteo he oho ꞌi muri.
10 Ko hora atu ꞌā e kai ꞌana a kuā Ietū ꞌi te hare o Māteo. Meꞌe rahi te ⌊nuꞌu haka ꞌauhau i te taŋata hai moni mo te rōmano⌋ ꞌe te tētahi haka ꞌou atu nuꞌu hara i tuꞌu i kai ananake ko kuā Ietū. 11 I takeꞌa era i rā meꞌe e te ⌊fariseo⌋, he ꞌui ki te nuꞌu hāpī ꞌa Ietū:
—¿He aha te kōrua maꞌori e kai ena ananake ko te nuꞌu haka ꞌauhau i te taŋata hai moni mo te rōmano ꞌe ananake ko te tētahi haka ꞌou atu nuꞌu hara?
12 I ŋaroꞌa era e Ietū i rā vānaŋa, he kī:
—Taꞌe mo te nuꞌu taꞌe māui-ui te taote, mo te nuꞌu māui-ui. 13 Ka haka topa te haꞌaauraꞌa o te vānaŋa nei: «Tāꞌaku meꞌe haŋa taꞌe he tūtia mai o kōrua, he ai o kōrua he nuꞌu māhatu ꞌaroha». Taꞌe, paꞌi, ki te nuꞌu taꞌe hara a au i oho mai ai, ki te nuꞌu hara.
He tapu iŋa o te kai
(Marko 2.18-22; Ruka 5.33-39)
14 Te nuꞌu hāpī ꞌa Iovani Papatito he haka hāhine ki a Ietū ꞌe he ꞌui:
—A mātou ꞌe te fariseo e tapu rahi rō ꞌā i te kai. ¿He aha taꞌa nuꞌu hāpī e taꞌe tapu ena?
15 He pāhono e Ietū:
—¿E taꞌe koa ꞌe e taꞌe kai mau rō te nuꞌu ꞌi te ŋoŋoro hāipo-ipo ꞌi te hora ꞌi muri i a rāua te kope ōꞌona te hāipo-ipo? Nā, paꞌi, e tano rō te hora he toꞌo i rā kope mai muri i a rāua; ꞌi rā hora ka tapu iho era.
16 »ꞌIna e tahi kope hono i te kahu rūꞌau hai parehe tapa kahu ꞌāpī; te hono ꞌāpī he hiki ꞌe he paihi tū kahu rūꞌau era ꞌe he ꞌata nui-nui rō atu ꞌai te more.
17 »ꞌE ꞌina takoꞌa he haꞌaꞌī i te vino ꞌāpī ki roto i te ipu i aŋa hai kiri ko rūꞌau ꞌā. Mo aŋa pē ira he paihi rā ipu, he māuꞌa te ꞌava ꞌe pē ira takoꞌa ꞌā te ipu. ꞌO ira, e haꞌaꞌī te ꞌava ꞌāpī ki roto i te ipu kiri ꞌāpī ꞌo māuꞌa rā ŋā meꞌe.
He poki ꞌa Hairo ꞌe he viꞌe māui-ui
(Marko 5.21-43; Ruka 8.40-56)
18 E vānaŋa nō ꞌana a Ietū ki te nuꞌu, he tuꞌu e tahi taŋata hōnui o te ⌊hūrio⌋, he tū-turi ꞌi muꞌa ꞌe he kī: «Mate iho nō tāꞌaku poki vahine; mo oho mai ōꞌou mo haka puā i tuꞌu rima ki a ia, he ora haka ꞌou».
19 He eꞌa a Ietū he oho ꞌi muri i tū taŋata era ananake ko tāꞌana nuꞌu hāpī.
20 E tahi ia viꞌe, ka hoꞌe ꞌahuru mā piti matahiti ꞌina he noho haka ꞌou tōꞌona māui-ui vahine, he haka hāhine a tuꞌa i a Ietū he haka puā ki te titi o te kahu 21 hai manaꞌu: mo haka puā nō ōꞌona ki te kahu o Ietū, he ora a ia. 22 He hārui he uꞌi a Ietū a tuꞌa, he takeꞌa i rā viꞌe ꞌe he kī: «Kiahio koe, e vovo ē. He haka moe ōꞌou i tuꞌu manaꞌu ꞌi ruŋa i a au i ora ena tuꞌu māui-ui».
ꞌE mai rā hora he ora rō ꞌai rā viꞌe.
23 I tuꞌu era a Ietū ki te hare o tū taŋata hōnui era, he takeꞌa i te nuꞌu haka taŋi puhi e puhi ꞌā i te hīmene pāpaku, ꞌe i te tētahi nuꞌu e ki-kiu e taŋi ꞌā. 24 He kī: «Ka eꞌa kōrua ka oho mai nei. ꞌIna he poki kai mate, e haꞌuru ꞌā».
He ka-kata te taŋata 25 ꞌe i haka eꞌa nō e Ietū. He uru ki roto i te piha ꞌi ira rā poki, he ꞌa-ꞌaru a te rima ꞌe he eꞌa rō ꞌai rā poki ki ruŋa.
26 ꞌI te taꞌatoꞌa nō kona o ira i ꞌite ai o ruŋa i tū parau ꞌāpī era.
He ŋāŋata matapō e rua
27 I eꞌa era a Ietū mai tū hare era, ꞌi tuꞌa i oho ai e rua matapō koia ko ohu:
—¡E Ietū, e te Hakaara o ⌊Tāvita⌋ ē, ka haka ꞌaroha koe i a māua!
28 I tuꞌu era a Ietū ki te hare ki ira e oho era, he uru ki roto. He haka hāhine tū ŋāŋata era ꞌe he ꞌui e Ietū:
—Ki te kōrua manaꞌu, ¿i a au te parau mo aŋa i te meꞌe ena?
—ꞌĒ-ē, e Ietū ē —i pāhono ai.
29 He haka puā ia a Ietū i tōꞌona rima ki te mata ꞌe he kī:
—Ka ai pa he meꞌe haka moe ena e kōrua i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a au.
30 He ora rō ꞌai te mata o tū ŋāŋata era. ꞌE he kī e Ietū:
—E uꞌi ꞌo ꞌite e te nuꞌu.
31 ꞌE, ka ai atu pē ira, te meꞌe raꞌe i aŋa i eꞌa ai mai rā kona, he ꞌaꞌamu a te kona taꞌatoꞌa i tū meꞌe aŋa era e Ietū.
He taŋata taꞌe vānaŋa e tahi
32 Ka eꞌa ka oho tū ŋāŋata era, ka tuꞌu tētahi nuꞌu e maꞌu rō ꞌā ki a Ietū i te taŋata ko oꞌo ꞌana e te tātane ꞌe ꞌina he vānaŋa haka ꞌou. 33 I haka eꞌa era e Ietū i rā tātane, he haꞌamata he vānaŋa rā taŋata. Te nuꞌu ko māere atu ꞌā e kī era: «¡ꞌIna kai takeꞌa ꞌā ki te hora hopeꞌa i te meꞌe tuꞌu pē nei ꞌi Itaraera!».
34 ꞌE he kī e te fariseo: «O te pūꞌoko haka tere mau ꞌā o te tātane i vaꞌai ki a ia i te mana mo haka eꞌa i te tātane».
Te toꞌo iŋa i te taŋata mo te ꞌAtua pa he kato iŋa o te kai
35 A te kona taꞌatoꞌa e hāpī e oho era e Ietū ꞌi roto i te ⌊hare pure hūrio⌋, e haka ꞌite ꞌā o ruŋa i te roŋo riva-riva o te ⌊haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua⌋ ꞌe e haka ora ꞌā meꞌe rahi nō atu huru o te māui-ui. 36 I uꞌi era e Ietū i te taŋata, he haka ꞌaroha; e tuꞌu rō ꞌana pa he māmoe ꞌina he taŋata mo hāpaꞌo i a rāua, ko rohi-rohi ꞌana ꞌe ꞌina he haŋu toe.
37 He kī ia ki tāꞌana nuꞌu hāpī: «Te parautiꞌa, nuꞌu rahi te nuꞌu mo toꞌo mo roto i te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua, pa he kato iŋa o te kai, ꞌe nuꞌu taꞌe rahi te nuꞌu o rāua te kato. 38 ꞌO ira, ka ani ki te kope ꞌāꞌana te kai, he ꞌAtua, mo ꞌata uŋa hai nuꞌu mo kato».
10.
He toꞌo iŋa o Ietū i te nuꞌu mo ⌊ꞌāpōtoro⌋
(Marko 3.13-19; Ruka 6.12-16)
1 He kī e Ietū mo haka hāhine o tāꞌana hoꞌe ꞌahuru mā piti nuꞌu hāpī ꞌe he vaꞌai i te parau mo haka eꞌa i te tātane mai roto i te taŋata ꞌe mo haka ora huru era huru era o te māui-ui.
2 He ꞌīŋoa nei o rā ŋā ꞌāpōtoro: te raꞌe ko Tīmona, e kī takoꞌa era ko Pētero; he taina ōꞌona, ko Antarea; ko ⌊Tanatiako⌋ ꞌe ko ⌊Iovani⌋, he ŋā poki ꞌa Tevereo; 3 ko Feripe, ko Torometi, ko Tōmā, ko Māteo, kope haka ꞌauhau i te taŋata hai moni mo te rōmano; ko Tanatiako, poki ꞌa Arafeo; ko Tāreo, 4 ko Tīmona, kope o roto i te nūnaꞌa taŋata he ⌊kananeo⌋, ꞌe ko Hura Ikariote, hoꞌo era i a Ietū.
He uŋa iŋa o Ietū i te ꞌāpōtoro
(Marko 6.7-13; Ruka 9.1-6)
5 He uŋa ia e Ietū i te nuꞌu nei e hoꞌe ꞌahuru mā piti koia ko kī:
«ꞌIna kōrua ko oho ki te kona noho o te nuꞌu taꞌe he hūrio ꞌe ki te kona taꞌatoꞌa o te tāmāria. 6 Ki te tātou taŋata he itaraera a kōrua ana oho. A rāua, paꞌi, pa he māmoe ŋaro mai muri i te kope ꞌāꞌana te hāpaꞌo.
7 »Ka oho ka haka ꞌite: “Te ⌊haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua⌋ nā ko hāhine mai ꞌā”.
8 »Ka haka ora te nuꞌu māui-ui, ka haka ora te nuꞌu mate, ka haka ora te nuꞌu rēpera, ka haka eꞌa te tātane mai roto i te taŋata. Te mana ai i a kōrua, taꞌe i ꞌauhau; ꞌo ira, ꞌina takoꞌa ko haka ꞌauhau i te taŋata ꞌo te kōrua meꞌe mo aŋa.
9 »ꞌIna ko maꞌu te moni 10 ꞌe te pūtē ꞌi roto te meꞌe mo te ara. ꞌIna ko maꞌu te kahu ꞌe te kirivaꞌe mo mono ꞌe ꞌina ko maꞌu te toko-toko. Te taŋata aŋa, paꞌi, e hāpaꞌo rō ꞌā.
11 »E tuꞌu ꞌana kōrua ki te kona nūnaꞌa hare e tahi, e kimi hai kope riva haŋa mo toꞌo i a kōrua ki tōꞌona hare, ꞌe ꞌi rā hare kōrua ana noho ꞌātā ka oho rō mai ira. 12 Ka uru ena kōrua ki roto i te hare, e ꞌaroha ki te nuꞌu noho o ira pē nei ē: “Ka ai ꞌi ruŋa i a kōrua te haumārū o te ꞌAtua”.
13 Mo hāpaꞌo riva-riva atu te nuꞌu o rā hare, he tano te kōrua ꞌaroha; ꞌe mo taꞌe ai pē ira, e ko ai ꞌi ruŋa i a rāua te haumārū o te ꞌAtua.
14 »ꞌE mo taꞌe haŋa mo toꞌo i a kōrua ki te rāua hare ꞌe mo taꞌe haka roŋo atu i te kōrua vānaŋa, ka eꞌa mai rā hare ꞌo mai te kona era ꞌi ira a kōrua ꞌe ꞌai ka tū-tū rō te puŋaꞌehu mai ruŋa i te kōrua vaꞌe mo haka ꞌite ki te nuꞌu o rā kona: ka topa era ꞌi ruŋa i a rāua te ūtuꞌa o te ꞌAtua, he hape o rāua mau ꞌā. 15 ꞌĪ a au he kī atu: ꞌi te mahana o te ture hopeꞌa, te ūtuꞌa mo te nuꞌu o rā kona ꞌata hau rō atu ki te ūtuꞌa topa ꞌi ruŋa i te nuꞌu hara o ⌊Tōroma⌋ ꞌe o ⌊Kōmora⌋.
E tōtōā rō i te nuꞌu aŋa ki te ꞌAtua
16 »He uŋa a au i a kōrua pa he māmoe ki vāeŋa o te paiheŋa taehae. E ai kōrua nuꞌu mārama-rama ꞌite mo hāpaꞌo ꞌo topa atu te ꞌati. E ai takoꞌa kōrua he nuꞌu māŋaro pa he pāroma, taꞌe aŋa i te meꞌe taꞌe tano ki te rua.
17 »E uꞌi kōrua e hāpaꞌo. E vaꞌai rō, paꞌi, i a kōrua ki te rima o te nuꞌu ra-rahi ꞌe he tiŋaꞌi atu ꞌi roto i te ⌊hare pure hūrio⌋. 18 ꞌE ꞌātā he maꞌu i a kōrua ki muꞌa o te suerekao ꞌe o te ꞌariki ꞌo te ai o kōrua ꞌāꞌaku. Pē ira ka haka ꞌite ena kōrua o ruŋa i a au ꞌi muꞌa o rā nuꞌu ꞌe o te tētahi nuꞌu taꞌe he hūrio.
19 »ꞌI te hora vaꞌai i a kōrua ki te nuꞌu ra-rahi, ꞌina ko manaꞌu rahi he aha te meꞌe mo vānaŋa ꞌe pē hē kōrua ka kī ena. Ka tuꞌu ena te hora mo vānaŋa, mo te ꞌAtua e vaꞌai atu i te vānaŋa mo kī. 20 ꞌI rā hora, taꞌe hai manaꞌu o kōrua ka vānaŋa era, mo te ⌊Vārua Maitai⌋ o tuꞌu Matuꞌa e haka vānaŋa i a kōrua.
21 »ꞌI rā ŋā mahana, te taina he vaꞌai i tōꞌona taina ki te mate, ꞌe te matuꞌa i tāꞌana poki; ꞌe te ŋā poki he haka ꞌāriŋa ꞌe he vaꞌai takoꞌa i te rāua matuꞌa ki te mate. 22 Te nuꞌu o te henua taꞌatoꞌa e riri taparahi-taꞌata rō ꞌo te ai o kōrua ꞌāꞌaku. ꞌE te kope haka noho i tōꞌona manaꞌu ꞌi ruŋa i a au ꞌātā ki te hora hopeꞌa he ravaꞌa i te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa vaꞌai e te ꞌAtua.
23 »Mo tute mo tōtōā atu i a kōrua ꞌi te kona nūnaꞌa hare e tahi, ka tere ki te rua. ꞌĪ a au he kī atu: te ⌊Poki o te taŋata⌋ ꞌi raꞌe ka hoki mai ena ki te oti o te kōrua aŋa ꞌi te kona taꞌatoꞌa o Itaraera.
24 »Te kope e hāpī ꞌā taꞌe ꞌata hau ki tōꞌona maꞌori hāpī, ꞌe te tāvini taꞌe ꞌata hau ki te taŋata haka aŋa i a ia. 25 Te meꞌe topa ki te maꞌori hāpī e ko taꞌe topa takoꞌa ki tāꞌana nuꞌu hāpī, ꞌe te meꞌe topa ki te taŋata ꞌāꞌana te haka aŋa e ko taꞌe topa takoꞌa ki tōꞌona tāvini. Mo kī mai e te nuꞌu ki a au ko ⌊Veresepupa⌋, pē ira takoꞌa ꞌā ka kī atu ena ki a kōrua ki tāꞌaku nuꞌu hāpī.
I te ꞌAtua mau nō te parau
(Ruka 12.2-7)
26 »ꞌIna kōrua ko riꞌa-riꞌa ꞌi te taŋata. Te meꞌe naꞌa ꞌe taꞌe haka ꞌite e te ꞌAtua ꞌi muꞌa ꞌā o ruŋa i tōꞌona haka tere iŋa ꞌāpī e haka ꞌite ꞌe e haka aŋi-aŋi rō. 27 ꞌO ira, te meꞌe kī atu e au ki a kōrua nō ka ꞌaꞌamu ki te nuꞌu taꞌatoꞌa; ꞌe te meꞌe kī koroꞌiti atu e au ka tātara ka haka ꞌite ki te nuꞌu taꞌatoꞌa. 28 ꞌIna kōrua ko riꞌa-riꞌa ꞌi te nuꞌu he hakari nō te meꞌe o rāua mo ravaꞌa mo tiŋaꞌi mo haka mate, taꞌe he vārua o kōrua; ka riꞌa-riꞌa ꞌi te ꞌAtua, he kope i a ia te parau mo hoa i te hakari ararua ko te vārua ki roto i te pōꞌauahi.
29 »Ko ꞌite ꞌana e kōrua e hoꞌo rō ꞌā e rua manu riki-riki hai tara ꞌaurī taꞌe hauhaꞌa rahi. Ka ai atu pē ira, ꞌina e ko mate korohaŋa e tahi mo taꞌe ai ko haꞌatiꞌa hia ꞌā e te kōrua Matuꞌa o te raŋi. 30 ꞌE a kōrua taꞌatoꞌa mau ena ꞌā, ꞌātā ki te kōrua rauꞌoho pūꞌoko i tataku tahi ai e ia. 31 ꞌO ira, ꞌina ko riꞌa-riꞌa; a kōrua mo te ꞌAtua ꞌata hau rō atu ꞌi te hauhaꞌa ki te manu.
Te haŋa ꞌe te taꞌe haŋa ki a Ietū
(Ruka 12.8-9)
32 »Mo kī e tahi kope ꞌi muꞌa o te taŋata e haŋa rō mai ꞌana a ia ki a au, pē ira takoꞌa ꞌana ka kī ena e au mōꞌona ꞌi muꞌa o tōꞌoku Matuꞌa ꞌi te raŋi. 33 ꞌE te kope kī ꞌi muꞌa o te taŋata ꞌina he haŋa mai a ia ki a au, pē ira takoꞌa ꞌana a au ka kī ena mōꞌona ꞌi muꞌa o tōꞌoku Matuꞌa ꞌi te raŋi.
Hai Ietū e haꞌataꞌa ena te taŋata
(Ruka 12.51-53; 14.26-27)
34 »ꞌIna kōrua ko manaꞌu i oho mai nei a au e maꞌu mai ꞌana i te haumārū ki ruŋa i te henua; hai tuꞌu mai, paꞌi, ōꞌoku, ka moto ena te taŋata. 35 ꞌI tōꞌoku tuꞌu mai he riri te poki tane ki tōꞌona matuꞌa tane, te poki vahine ki tōꞌona matuꞌa vahine ꞌe te hunoŋa vahine ki tōꞌona māmā huŋavai. 36 Pē ira te nuꞌu taꞌe haŋa mai ka ꞌenemī ena mo te nuꞌu ⌊haka moe i te manaꞌu⌋ ꞌi ruŋa i a au, ka ai atu rā nuꞌu he huaꞌai mau ꞌā o rāua.
37 »Mo ai o te kope ꞌata hau rō atu te haŋa ki tōꞌona matuꞌa tane, ki tōꞌona matuꞌa vahine ꞌo ki tāꞌana ŋā poki ki te haŋa mai ki a au, e ko tano mo taŋata hāpī ꞌāꞌaku.
38 ꞌE te kope taꞌe haŋa mo ꞌamo i tōꞌona tātaurō, te auraꞌa, mo vaꞌai i a ia ꞌātā mo mate mo aŋa i tāꞌaku meꞌe haŋa, e ko tano takoꞌa mo taŋata hāpī ꞌāꞌaku. 39 Te kope hārui i a au ꞌe i tāꞌaku hāpī hai tuaꞌivi mo hāpaꞌo i a ia ꞌo mate ꞌe mo aŋa i tāꞌana meꞌe nō era i haŋa e ko ai i a ia te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa vaꞌai e te ꞌAtua. ꞌE te kope haka rē i tāꞌana meꞌe haŋa mo haꞌatura mai ki a au he ravaꞌa e ia i rā ora.
Te meꞌe mo haka koa
(Marko 9.41)
40 »Te kope toꞌo hāpaꞌo i a kōrua e toꞌo ꞌā i a au; ꞌe te kope toꞌo i a au e toꞌo ꞌana i te kope uŋa mai i a au.
41 »Te kope toꞌo hāpaꞌo i te perofeta ꞌo te ai he perofeta, he vaꞌai ki a ia i te meꞌe mo koa pa he meꞌe haka koa vaꞌai ki te perofeta.
»ꞌE te kope toꞌo hāpaꞌo i te taŋata moꞌa ꞌe haꞌatura ki te ꞌAtua ꞌo te ai he taŋata moꞌa ꞌe haꞌatura ki te ꞌAtua, he vaꞌai ki a ia te meꞌe mo koa pa he meꞌe haka koa vaꞌai ki te kope moꞌa ꞌe haꞌatura ki te ꞌAtua.
42 »ꞌĪ a au he ki atu: te taŋata vaꞌai ka ai atu he hapaina vai mau nō ki te kope e tahi o roto o tāꞌaku nuꞌu hāpī ꞌo te ai o rā kope ꞌāꞌaku, pe muꞌa ka oho ena e ko taꞌe vaꞌai e te ꞌAtua ki rā taŋata hai meꞌe mo haka koa».
11.
1 I oti era a Ietū te uŋa ꞌe te kī i te meꞌe mo aŋa e tū hoꞌe ꞌahuru mā piti nuꞌu hāpī era ꞌāꞌana, he oho he hāpī ꞌe he haka ꞌite i te ⌊roŋo riva-riva o te ꞌAtua⌋ ꞌi te kona taꞌatoꞌa o ira.
Ko Iovani Papatito ꞌe ko Ietū
(Ruka 7.18-35)
2 E puru rō ꞌā a Iovani ꞌi roto i te hare maꞌuꞌaurī i ꞌite ai o ruŋa i te meꞌe aŋa e te ⌊Kiritō⌋. He uŋa ia i tāꞌana nuꞌu hāpī 3 mo ꞌui ki a Ietū hoki ko ia mau ꞌā te Kiritō, he kope era mo tuꞌu mai, ꞌo e tiaki nō ki te rua.
4 He kī e Ietū: «Ka oho ka kī ki a Iovani i te meꞌe takeꞌa ꞌe ŋaroꞌa e kōrua. 5 Ka ꞌaꞌamu:
“Ko māꞌeha ꞌā te mata o te nuꞌu matapō;
ko haꞌere ꞌana te nuꞌu vaꞌe koke.
Ko ora ꞌā te nuꞌu māui-ui ꞌi te rēpera;
ko ŋaroꞌa ꞌana te vānaŋa e te tariŋa pō.
Ko ora ꞌā te nuꞌu mai te mate,
ꞌe ko haka ꞌite ꞌā i te roŋo riva-riva o te ꞌAtua ki te nuꞌu veve”.
6 »¡ꞌE, ko te koa i te taŋata taꞌe haka tapa i tōꞌona haka moe iŋa i te manaꞌu mai ruŋa i a au!».
7 I hoki era tū nuꞌu uŋa era e Iovani, he haꞌamata a Ietū he vānaŋa ki te nuꞌu o ruŋa i a Iovani Papatito, he kī:
«Hora oho uꞌi era o kōrua i te kope tātara ꞌi te kona ꞌone taꞌe noho e te taŋata, ¿pē hē te huru o rā kope i manaꞌu ai e kōrua? ¿He taŋata taꞌe tī-tika o te manaꞌu, haka rē i a ia mo haka tere e te rua pa he ꞌohe e ue-ue ena e te tokerau? 8 ꞌE mo taꞌe ai pē ira, ¿pē hē? ¿He taŋata uru i te kahu hopeꞌa o te riva-riva? Ko ꞌite ꞌana, paꞌi, e kōrua: te nuꞌu uru i te kahu hopeꞌa o te riva-riva ꞌi te hare o te ꞌariki.
9 I hopeꞌa ai, ¿he aha tū taŋata oho uꞌi era e kōrua? ¿He perofeta? He aŋi ꞌā, he perofeta; ꞌe, takoꞌa, ꞌata hau atu ki te perofeta. 10 Ko ia te maꞌuroŋo kī era e te ꞌAtua ki tāꞌana Poki ꞌi ruŋa i te ⌊Pāpaꞌi Moꞌa⌋ pē nei ē:
“He uŋa a au i te taŋata maꞌuroŋo ꞌi raꞌe ki a koe
mo haka riva-riva i te ara mōꞌou”».
11 He kī haka ꞌou e Ietū:
«ꞌIna e tahi taŋata o roto i te taŋata taꞌatoꞌa ꞌata hōnui ki a Iovani; ꞌe, ka ai atu pē ira, te taŋata haka rē i a ia mo haka tere e te ꞌAtua i hau rō atu ki a Iovani, ka ai atu he taŋata hauhaꞌa-ꞌore ki te mata o te taŋata.
12 »Mai te hora haꞌamata o Iovani i te tātara ꞌe i te ⌊papatito⌋ ki ꞌaŋarīnā, pe te ꞌata rahi nō te nuꞌu oꞌo ki roto i te ⌊haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua⌋, ka ai atu e ai rō ꞌana te nuꞌu taparahi-taꞌata aŋa mo haka kore i rā haka tere iŋa. 13 Te meꞌe pāpaꞌi e ⌊Mōtē⌋ ꞌe e te perofeta taꞌatoꞌa ꞌi ruŋa i te Pāpaꞌi Moꞌa e haka ꞌite mai ꞌā, ꞌātā ki te tuꞌu iŋa mai o Iovani, o ruŋa i te kope mo oho mai, he ⌊Kiritō⌋.
14 ꞌE te parautiꞌa, a Iovani ko te perofeta era ko ⌊ꞌĒria⌋ mo tuꞌu mai ꞌi raꞌe ki te Kiritō. 15 Te nuꞌu haŋa mo aŋi-aŋi ka haka topa te manaꞌu.
16 »ꞌĪ a au he haꞌaauraꞌa atu i te huru o te tētahi taŋata o te hora nei. A rāua pa he ŋā poki ko-kori ꞌi te kona e tahi. He ohu e te tētahi o rā ŋā poki ki te tētahi atu o rāua pē nei ē:
17 “Ko haka taŋi atu ꞌana a mātou i te peho reka,
ꞌina a kōrua he ꞌori.
Ko hīmene atu ꞌana a mātou i te hīmene haka ꞌaroha,
ꞌina takoꞌa a kōrua kai ta-taŋi”.
18 »Te auraꞌa: ko tuꞌu mai ꞌana a Iovani Papatito e tapu rō ꞌana i te kai ꞌe ꞌina he unu i te ꞌava; i kī ai e kōrua ko oꞌo ꞌana e te tātane. 19 He tuꞌu mai ia te ⌊Poki o te taŋata⌋, e kai rō ꞌana ꞌe e unu rō ꞌā; he kī e kōrua i te rava kai ꞌe i te rava unu, ꞌe he repahoa o te nuꞌu hara ꞌe o te ⌊nuꞌu haka ꞌauhau i te taŋata hai moni mo te rōmano⌋. Ka ai atu pē ira, te haka tere iŋa hai manaꞌu o te ꞌAtua e takeꞌa ena he meꞌe tano hai nuꞌu haka tere i a rāua pa he meꞌe haŋa ꞌāꞌana».
He ture iŋa o Ietū
(Ruka 10.13-15)
20 He haꞌamata a Ietū he ture ki te nuꞌu o te kona aŋa e ia i te rahi raꞌa o te mana ꞌo te taꞌe huri o te manaꞌu ki ruŋa i te ꞌAtua. Pē nei i kī ai ki rā ŋā kona:
21 «¡Ko te ꞌaroha i a kōrua, e Koratini ꞌe e Vetetaira ē! ꞌĀhani ꞌi Tiro ꞌe ꞌi Tīrone i aŋa ai i te mana aŋa atu ki a kōrua, ko ⌊huri nō era ꞌana te nuꞌu o ira i te rāua manaꞌu ki te ꞌAtua⌋ ꞌe ko haka takeꞌa nō mai era ꞌā hai uru i te kahu aŋa hai pūtē tore ꞌe hai pī-pī i te ꞌeo-ꞌeo a ruŋa i te rāua pūꞌoko. 22 ꞌĪ ia a au he kī atu: ꞌi te mahana o te ture hopeꞌa o te ꞌAtua, te ūtuꞌa mo kōrua ꞌata hau rō atu ki te ūtuꞌa mo te nuꞌu o Tiro ꞌe o Tīrone.
23 »ꞌE a koe, e Kaperenāū ē, ¿e manaꞌu ena koe pē nei ē: e maꞌu rō i a koe ki te raŋi? ¡Ki raro nui era o te pōꞌauahi ka ava ena i a koe! ꞌĀhani ki te nuꞌu o ⌊Tōroma⌋ i aŋa ai i te mana aŋa atu ki a koe, ko te ai iŋa ꞌā te kona era ꞌātā ki te hora nei. 24 ꞌĪ ia a au he kī atu: ꞌi te mahana o te ture hopeꞌa, te ūtuꞌa mōꞌou ꞌata hau rō atu ki te ūtuꞌa topa ki te nuꞌu o Tōroma».
He Poki mau nō te meꞌe i ꞌite ko ai te Matuꞌa
(Ruka 10.21-22)
25 ꞌI rā hora i pure i kī ai e Ietū:
«He haꞌahana-hana atu a au ki a koe, e Koro, e te ꞌAtua o te raŋi ꞌe o te henua ē, ꞌo te taꞌe haka takeꞌa ōꞌou i taꞌa meꞌe naꞌa ki te nuꞌu manaꞌu ko rāua mau nō te nuꞌu ꞌite ꞌe mārama-rama, ꞌe ki te nuꞌu pa he ŋā poki a koe i haka takeꞌa ai. 26 ꞌĒ-ē, pē ira mau ꞌā a koe i haŋa ai, e Koro ē».
27 He kī ia e Ietū ki te nuꞌu:
«Ko vaꞌai tahi mai ꞌana te meꞌe taꞌatoꞌa e tōꞌoku Matuꞌa. ꞌIna e tahi taŋata i ꞌite ko ai te Poki, he Matuꞌa mau nō; ꞌe ꞌina e tahi taŋata i ꞌite ko ai te Matuꞌa, he Poki ꞌe he nuꞌu haŋa mau nō e te Poki mo haka ꞌite.
28 »Te nuꞌu taꞌatoꞌa rohi-rohi ꞌo te ꞌamo i te meꞌe paŋahaꞌa e oho mai ki a au; māꞌaku e haka kore i te rohi-rohi. 29 E aŋa tāꞌaku meꞌe kī atu ꞌe e riro kōrua he nuꞌu hāpī ꞌāꞌaku. A au, paꞌi, he kope riva, taꞌe riri-riri tahaŋa ꞌe taꞌe manaꞌu i hau rō atu ki te rua. Pē ira he ŋaroꞌa e kōrua te ora. 30 He meꞌe taꞌe paŋahaꞌa te meꞌe haŋa ꞌāꞌaku mo aŋa e kōrua pa he nuꞌu hāpī ꞌāꞌaku».
12.
He mo-more iŋa i te tariko ꞌi te ⌊mahana haka ora⌋
(Marko 2.23-28; Ruka 6.1-5)
1 ꞌI te mahana haka ora e tahi, e oho nō ꞌā a kuā Ietū a te kona ꞌoka kai, he maruaki tāꞌana nuꞌu hāpī ꞌe he haꞌamata he more-more i te tariko he kai. 2 He takeꞌa e te nuꞌu ⌊fariseo⌋ ꞌe he kī ki a Ietū:
—Ka uꞌi taꞌa nuꞌu hāpī; e aŋa ꞌana i te meꞌe taꞌe haꞌatiꞌa mo aŋa ꞌi te mahana haka ora.
3 He pāhono e Ietū:
—¿Kai taiꞌo ꞌana ꞌō kōrua i te meꞌe aŋa e ⌊Tāvita⌋ ꞌi te hora maruaki ōꞌona ananake ko te nuꞌu oho ꞌi muri i a ia?
4 I uru nō ki roto i te Kona Haꞌamuri ꞌAtua, he kai i te haraoa e tapu rō ꞌā, he haraoa taꞌe haꞌatiꞌa mo kai e rāua, mo te ⌊oromatuꞌa⌋ mau nō. 5 ꞌE ¿taꞌe ꞌō ko taiꞌo ꞌana a kōrua ꞌi ruŋa i te ⌊haka tere iŋa ꞌa Mōtē⌋: ꞌina te oromatuꞌa he haka ora mai te rāua aŋa o roto i te ⌊Kona Haꞌamuri ꞌAtua⌋ ꞌi te mahana haka ora ꞌe, ka ai atu pē ira, ꞌina he hara? 6 ꞌĪ a au he kī atu: ꞌi nei te meꞌe ꞌata hau rō atu ꞌi te hauhaꞌa ki te Kona Haꞌamuri ꞌAtua. 7 A kōrua kai aŋi-aŋi ꞌā i te haꞌaauraꞌa o te vānaŋa nei o te ꞌAtua: «Tāꞌaku meꞌe haŋa taꞌe he tūtia o kōrua, he ai o kōrua nuꞌu māhatu ꞌaroha». ꞌĀhani i aŋi-aŋi e kōrua, e ko kī e hape rō ꞌā te nuꞌu ꞌina kai aŋa hia i te meꞌe taꞌe tano. 8 ꞌĪ a au he kī atu: i a au i te ⌊Poki o te taŋata⌋ te parau o te mahana haka ora mo kī i te meꞌe haꞌatiꞌa ꞌe i te meꞌe taꞌe haꞌatiꞌa mo aŋa.
He haka ora iŋa o Ietū i te taŋata rima rehe-rehe
(Marko 3.1-6; Ruka 6.6-11)
9 He oho a Ietū mai rā kona ꞌoka tariko era ꞌe he uru ki roto i te hare pure o ira. 10 ꞌI roto e tahi taŋata rima rehe-rehe. ꞌI roto takoꞌa te nuꞌu e uꞌi ꞌā i te ꞌōtohe mo tuhi i te hape o Ietū, he ꞌui:
—E Ietū, ¿e haꞌatiꞌa rō ꞌana mo haka ora i te taŋata māui-ui ꞌi te mahana haka ora?
11 He pāhono e Ietū:
—¿Ko ai o kōrua, mo viri o tāꞌana māmoe ki roto i te pū ꞌi te mahana haka ora, e ko oho e ko toꞌo? 12 ꞌE te taŋata ꞌata hauhaꞌa rō atu ki te māmoe. ꞌO ira ꞌi te mahana haka ora e haꞌatiꞌa rō ꞌā mo aŋa i te meꞌe riva-riva.
13 He kī ia ki tū taŋata rima rehe-rehe era: «Ka haka toro mai tuꞌu rima». He haka toro i tū rima era ōꞌona ꞌe he ora rō ꞌai pa he rua rima. 14 I eꞌa era tū nuꞌu fariseo era, he haꞌamata he uꞌi i te rāveꞌa mo tiŋaꞌi mo haka mate i a Ietū.
He haka tano iŋa i te meꞌe kī e te perofeta
15 I ꞌite era a Ietū, he eꞌa he oho mai tū kona era, ꞌe meꞌe rahi nuꞌu i oho ꞌi muri. He haka ora i te nuꞌu taꞌatoꞌa māui-ui, 16 ꞌe he kī mo taꞌe vānaŋa o ruŋa i a ia ꞌi te kona taŋata. 17 Pē nei i tano ai te meꞌe haka ꞌite e te perofeta era ko ꞌItaia ꞌi te hora kī pē nei ē:
18 «ꞌĪ tōꞌoku tāvini haꞌataꞌa e au,
kope haŋa rahi ꞌāꞌaku, ꞌi ruŋa i a ia tōꞌoku koa.
Ki a ia ka vaꞌai nei e au i tōꞌoku Vārua,
ꞌe he haka ꞌite e ia ki te taŋata o te ao
pē hē a rāua ana tano ki tōꞌoku mata.
19 E ko tātake a ia ꞌe e ko ohu-ohu;
e ko ŋaroꞌa e te nuꞌu i tōꞌona pōŋeha iŋa ꞌi te ara.
20 E ko riri ki te nuꞌu taꞌe haka moe rahi i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a ia,
ꞌe e ko riri ki te nuꞌu ꞌaka-ꞌaka o te manaꞌu.
E aŋa e oho nō ꞌātā ka haka tano tahi rō i te meꞌe haŋa ꞌāꞌaku.
21 ꞌE te nuꞌu o te henua taꞌatoꞌa he ŋatu te haŋu ꞌi ruŋa i a ia».
Te mana o Ietū e kī era o ⌊Veresepupa⌋
(Marko 3.20-30; Ruka 11.14-23; 12.10)
22 He maꞌu ia ki a Ietū i te taŋata ko keva ꞌā te mata ꞌe ꞌina he vānaŋa ꞌi te oꞌo e te tātane, ꞌe he haka ora e Ietū.
23 Te nuꞌu taꞌatoꞌa he māere he ꞌui ki a rāua ꞌā: «¿Ko te Hakaara era hō rā o Tāvita?».
24 I ŋaroꞌa era e te fariseo, he kī: «ꞌA Veresepupa, pūꞌoko o te tātane, i vaꞌai ki a ia i te mana mo haka eꞌa mai roto i te taŋata i te tātane».
25 ꞌI te ꞌite o Ietū i te meꞌe manaꞌu e te fariseo, he kī:
«Te henua tamaꞌi ki a rāua ꞌā e tōtōā ꞌana i a rāua ꞌā; te nuꞌu o te kona nūnaꞌa hare ꞌe te huaꞌai moto ki a rāua ꞌā e ko roa he haꞌataꞌa. 26 Pē ira takoꞌa, mo haka eꞌa e Rukifero i a ia mau ꞌana, e haꞌataꞌa ꞌana i a ia ꞌā, ꞌe te pūai o tōꞌona haka tere iŋa he ŋaro. 27 A kōrua e kī ena e haka eꞌa nei a au i te tātane hai pūai o Veresepupa; ꞌe mo aŋa ia ōꞌoku pē ira, ¿ꞌa ꞌai te vaꞌai i te pūai ki te nuꞌu hāpī o kōrua mo haka eꞌa i te tātane mai roto i te taŋata? E takeꞌa ena te hape o te kōrua manaꞌu hai meꞌe aŋa e te kōrua nuꞌu hāpī. 28 ꞌE mo haka eꞌa ōꞌoku i te tātane mai roto i te taŋata hai pūai o te ⌊Vārua Maitai⌋, ko tuꞌu mai ꞌana ia te ⌊haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua⌋ ki a kōrua.
29 »¿Pē hē te kope e tahi ana uru ana toꞌo i te meꞌe o roto i te hare o te ꞌaito, mo taꞌe here-here ꞌi raꞌe i rā ꞌaito? Pē ira mau nō, paꞌi, ana ravaꞌa i te meꞌe o roto i rā hare.
30 »Te kope taꞌe peꞌe mai ꞌina he haŋa mai; ꞌe te kope taꞌe hāꞌūꞌū mai mo haka taka-taka i te taŋata mo te ꞌAtua e haka mira-mira ꞌā i tāꞌaku aŋa.
31 »ꞌO ira, ꞌī a au he kī atu: te ꞌAtua e haka kore nō i te hara taꞌatoꞌa ꞌe i te meꞌe taꞌe tano kī e te taŋata. ꞌE te hara mau nō mo taꞌe haka kore e ia: he kī i te vānaŋa taꞌe tano mo te Vārua Maitai. 32 Te ꞌAtua, paꞌi, e haka kore nō ꞌātā i te hara o te taŋata kī i te vānaŋa taꞌe tano mo te Poki o te taŋata; ꞌe, te kope kī i te vānaŋa taꞌe tano mo te Vārua Maitai, e ko haka kore e te ꞌAtua i tōꞌona hara ꞌi te ao nei ꞌe ꞌi te ao ka tuꞌu mai ena.
Te tumu e aŋi-aŋi ena hai hua iŋa ōꞌona
(Ruka 6.43-45)
33 »Mo riva-riva o te tumu, he hua te meꞌe riva-riva; ꞌe mo rake-rake, meꞌe rake-rake. Te huru o te tumu e aŋi-aŋi ena hai huru o tāꞌana meꞌe hua. 34 ¡E te huaꞌai o te kōreha veneno ē! ¿Pē hē kōrua, te nuꞌu aŋa i te meꞌe taꞌe tano, ana kī i te meꞌe riva-riva? Hai meꞌe rahi o roto i te māhatu, te haha e vānaŋa ena. 35 Te taŋata riva he meꞌe riva-riva te meꞌe kī, he manaꞌu riva-riva tōꞌona; ꞌe te taŋata aŋa i te meꞌe taꞌe tano he meꞌe taꞌe tano te meꞌe kī, he manaꞌu rake-rake tōꞌona. 36 ꞌĪ a au he kī atu: ꞌi te mahana o te ture hopeꞌa, e tahi e tahi ka kī ena ki te ꞌAtua i te tumu o tāꞌana vānaŋa taꞌe tano kī. 37 Hai taꞌa vānaŋa mau ꞌā ka ture atu ena pē nei ē: ko hape ꞌana koe ꞌo ꞌina koe kai hape».
He ani iŋa ki a Ietū mo haka takeꞌa i te mana
(Marko 8.12; Ruka 11.29-32)
38 Tētahi o te nuꞌu fariseo ꞌe o te nuꞌu ⌊maꞌori o te haka tere hūrio⌋ he kī ki a Ietū:
—E te Maꞌori, e haŋa rō ꞌana a mātou mo takeꞌa i te aŋa iŋa ōꞌou i te mana.
39 He kī a Ietū:
—A kōrua, te nuꞌu manaꞌu taꞌe tano haka tapa mai te ara parautiꞌa o te ꞌAtua e haŋa ꞌā mo aŋa ōꞌoku i te mana; ꞌe te meꞌe mau nō mo takeꞌa e kōrua he tāpaꞌo tuꞌu pa he meꞌe topa ki te perofeta era ko ⌊Hōnā⌋. 40 Pa he noho iŋa e toru mahana o Hōnā ꞌi roto i te ika nui-nui, pē ira takoꞌa te Poki o te taŋata ka noho ena e toru mahana ꞌi te kona muraki i a ia. 41 ꞌI te mahana o te ture hopeꞌa, hora ture i te nuꞌu taꞌatoꞌa, he eꞌa te nuꞌu o Nīnive, ꞌe hai rāua ka takeꞌa ena te hape o te nuꞌu o te hora nei. Te nuꞌu o ira, paꞌi, i ŋaroꞌa era i te vānaŋa ꞌa Hōnā, he haka moe tahi i te manaꞌu ꞌi ruŋa i te ꞌAtua. ꞌE ꞌi te kona nei te kope ꞌata hau ki a Hōnā.
42 »Pē ira takoꞌa te ꞌariki vahine o Tāvā ka eꞌa ena ꞌi te mahana o te haka ūtuꞌa ꞌe hai ia ka takeꞌa ena te hape o kōrua; i oho nō mai, paꞌi, mai te henua hopeꞌa o te roa mo haka roŋo i te vānaŋa mārama-rama o te ꞌariki era ko ⌊Toromono⌋. ꞌE ꞌi te kona nei te kope ꞌata hau ki a Toromono.
Te hoki iŋa o te tātane ki roto i te taŋata
(Ruka 11.24-26)
43 »Te tātane e haka eꞌa ena mai roto i te taŋata he oho he kimi a te kona ꞌone taꞌe noho taŋata hai kona mo haka ora; ꞌe mo taꞌe ravaꞌa, 44 he manaꞌu: “ꞌĪ a au he hoki ki te hare mai ira a au i haka eꞌa mai ai”.
»Ka hoki era he takeꞌa i rā taŋata pa he hare ꞌina he nuꞌu noho o ira ko purumu ko haka riva-riva ꞌana. 45 He oho rā tātane he tari ki ira e hitu tātane ꞌata hau ꞌi te taparahi-taꞌata ki a ia, he uru he noho tahi ꞌi roto i tū taŋata era, ꞌe he ꞌata ꞌati rā taŋata ki te hora raꞌe era. Pē ira ka topa takoꞌa ena ki te nuꞌu o te hora nei, he nuꞌu aŋa i te meꞌe taꞌe tano.
He matuꞌa vahine ꞌe he taina o Ietū
(Marko 3.31-35; Ruka 8.19-21)
46 E vānaŋa nō ꞌā a Ietū ki te nuꞌu, he tuꞌu tōꞌona matuꞌa vahine ꞌe te ŋā taina ōꞌona, e haŋa ꞌā mo vānaŋa ki a ia. ꞌE, ꞌi te noho ꞌi haho o te hare, 47 he oho e te kope e tahi he kī ki a Ietū:
—ꞌAi haho tuꞌu matuꞌa vahine ananake ko tuꞌu ŋā poki taina e haŋa ꞌā mo vānaŋa atu ki a koe.
48 He kī e Ietū:
—¿Ko ꞌite ꞌana a kōrua ko ai te nuꞌu he matuꞌa vahine ꞌe he taina takoꞌa ōꞌoku?
49 He tuhi ia hai rima ki tāꞌana nuꞌu hāpī ꞌe he kī:
—Ko rāua takoꞌa tōꞌoku matuꞌa vahine ꞌe tōꞌoku taina.
50 Te nuꞌu aŋa, paꞌi, i te meꞌe haŋa o tōꞌoku Matuꞌa o te raŋi he huaꞌai takoꞌa ōꞌoku.
13.
He ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa o te taŋata ꞌoka kai e tahi
(Marko 4.1-9; Ruka 8.4-8)
1 ꞌI rā mahana mau ꞌā, he eꞌa a Ietū mai te hare noho o rāua he oho he noho ꞌi te taha-taha o te vai. 2 ꞌI te rahi o te taŋata e taka-taka era, he eke a Ietū he noho ꞌi ruŋa i te vaka, ꞌai ka hāpī i te nuꞌu o ꞌuta. 3 Meꞌe rahi te meꞌe e hāpī era e Ietū hai ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa, ꞌe he kī:
«He taŋata e tahi e ꞌoka ꞌā i tāꞌana kai. 4 I pī i oho era i te karu, he vī-viri te tētahi a te ara; he tuꞌu e te manu he kai.
5 »Tētahi karu i marere a te kona papa ꞌōꞌone taꞌe rahi ꞌe kai roa i tupu ai. 6 ꞌI te taꞌe hio-hio o te aka ꞌe ꞌi te pūai o te raꞌā, he paka-paka.
7 »I ai rō te karu i marere a te kona mauku pū-pū. ꞌI te taiko o rā ŋā mauku, he ꞌapi i te karu tupu he vavau ꞌe ꞌina kai hua.
8 »I ai takoꞌa rō te karu i marere a te kona ꞌōꞌone riva-riva. I tupu era he taiko. Mai rā ŋā karu i hua ꞌe i puŋa ai e hoꞌe hānere, e ono ꞌahuru ꞌe e toru ꞌahuru karu mai te karu nō e tahi.
9 »Te nuꞌu haŋa mo aŋi-aŋi ka haka topa te manaꞌu».
He aha a Ietū e hāpī era hai ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa
(Marko 4.10-12; Ruka 8.9-10)
10 He haka hāhine ia ki a Ietū te nuꞌu hāpī ꞌāꞌana ꞌe he ꞌui he aha e vānaŋa era ki te nuꞌu hai ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa.
11 He pāhono e Ietū:
«Ki a kōrua te ꞌAtua e haka ꞌite atu ena i te meꞌe taꞌe ꞌite e te taŋata o ruŋa o te haka tere iŋa ꞌāpī ꞌāꞌana, ꞌe ki a rāua ꞌina he haka ꞌite. 12 Te kope aŋi-aŋi ꞌe toꞌo mōꞌona i te parautiꞌa o te ꞌAtua he haka ꞌata aŋi-aŋi. ꞌE te kope ꞌina he toꞌo i rā meꞌe mōꞌona, ꞌātā ki te meꞌe ꞌiti-ꞌiti ꞌite e ia o ruŋa i te ꞌAtua ka toꞌo ena. 13 ꞌO ira a au e vānaŋa nei ki te nuꞌu hai ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa; e uꞌi rō ꞌā a rāua ꞌe ꞌina he takeꞌa; e haka roŋo rō ꞌana ꞌe ꞌina he aŋi-aŋi. 14 ꞌI ruŋa i a rāua he tano te meꞌe kī e te perofeta era ko ꞌItaia:
“Ka rahi atu te haka roŋo, e ko aŋi-aŋi,
ka rahi atu te uꞌi iŋa, e ko takeꞌa.
15 Te manaꞌu, paꞌi, o te nuꞌu nei ko mira-mira ꞌā,
ko puru ꞌana te tariŋa, ꞌe ko puru ꞌā te mata,
ꞌo ŋaroꞌa ꞌe ꞌo takeꞌa,
ꞌo aŋi-aŋi, ꞌo huri te manaꞌu ki ruŋa i a au,
ꞌo haka kore e au i te rāua hara”.
16 »ꞌE, ko te koa i a kōrua ꞌo te ai te kōrua mata e takeꞌa rō ꞌā, ꞌe te kōrua tariŋa e ŋaroꞌa rō ꞌā. 17 ꞌĪ a au he kī atu: meꞌe rahi perofeta ꞌe meꞌe rahi taŋata tano ki te mata o te ꞌAtua i haŋa rō mo takeꞌa i te meꞌe takeꞌa e kōrua, ꞌe ꞌina kai takeꞌa, ꞌe i haŋa rō mo ŋaroꞌa i te meꞌe ŋaroꞌa e kōrua, ꞌe ꞌina e rāua kai ŋaroꞌa.
He haka ꞌite iŋa o Ietū i te haꞌaauraꞌa o rā ꞌaꞌamu
(Marko 4.13-20; Ruka 8.11-15)
18 »Ka haka roŋo mai. Te auraꞌa o tū ꞌaꞌamu era o te taŋata ꞌoka kai ko te meꞌe nei: 19 E ai rō ꞌā te nuꞌu pa he kona ara era ꞌā a ira i vī-viri ai te karu: e haka roŋo ena i te roŋo o ruŋa i te ⌊haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua⌋ ꞌina he aŋi-aŋi; he tuꞌu ia e Rukifero he toꞌo i rā roŋo ꞌo tupu ꞌi roto i te rāua māhatu.
20 »E ai takoꞌa rō ꞌā te nuꞌu pa he kona papa ꞌōꞌone taꞌe rahi vī-viri era o te karu: e haka roŋo ena i te roŋo o te ꞌAtua he toꞌo mo rāua hai koa. 21 Te meꞌe ꞌino nō, he haka moe i te rāua manaꞌu ꞌi ruŋa i rā roŋo mo te hora nō e tahi; ka riri era te nuꞌu mo rāua o ruŋa o te vānaŋa o te ꞌAtua ꞌo ka topa rō era te ꞌati ꞌi te hora haka ꞌatu i a rāua, he rehu rā roŋo, pa he taꞌe hio-hio iŋa o te aka ꞌi te kona ꞌōꞌone taꞌe rahi.
22 »Te kona mauku pū-pū vī-viri era o te karu he nuꞌu haka roŋo i te roŋo o te ꞌAtua, ꞌe, ꞌi te pūai o te haŋa ki te meꞌe o te ao nei ꞌe ki te ꞌono he mira-mira te manaꞌu. Taꞌatoꞌa meꞌe nei he haka vavau i te vānaŋa o te ꞌAtua ꞌe ꞌina e ko haka rē mo hua ꞌi roto i a rāua.
23 »ꞌE te kona ꞌōꞌone riva-riva vī-viri era o te karu he nuꞌu haka roŋo ꞌe aŋi-aŋi i te roŋo o te ꞌAtua. Mai i a rāua he hua meꞌe rahi nō atu meꞌe haŋa e te ꞌAtua, pa he ŋā karu ena ꞌā mai ruŋa i hua ai e hoꞌe hānere, e ono ꞌahuru ꞌe e toru ꞌahuru karu».
He ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa o te mauku rake-rake
24 He ꞌaꞌamu takoꞌa e Ietū i te ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa nei:
«Te meꞌe topa ꞌi te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua e tuꞌu rō ꞌā pa he meꞌe topa ki te taŋata pī i te karu tariko ꞌi roto i tōꞌona henua. 25 E haꞌuru nō ꞌā rā taŋata ꞌe te nuꞌu taꞌatoꞌa o tōꞌona hare, he tuꞌu e tahi kope taꞌe haŋa ki rā taŋata, he pī takoꞌa ꞌi rā kona hai mauku rake-rake ꞌe he eꞌa he oho.
26 »I nui-nui era te tariko he hua ꞌe he tupu takoꞌa tū mauku rake-rake era. 27 He oho ia he kī e te nuꞌu aŋa ki tū taŋata era ōꞌona te henua: “Ē, karu tariko taꞌa karu ꞌoka era, ¿pē hē ia i tupu mai ai te mauku rake-rake?”.
28 »He pāhono e rā taŋata: “O te kope taꞌe haŋa mai ki a au i aŋa i te meꞌe era”.
»He ꞌui e tū nuꞌu aŋa era: “¿E haŋa rō koe mo oꞌi-oꞌi o mātou i te ŋā mauku era?”.
29 »He kī e rā taŋata: “ꞌIna, ꞌo oꞌi-oꞌi rō kōrua i te tariko hora ena o kōrua ka oꞌi ena i te mauku. 30 Ka haka rē nō pē nā. Ki tuꞌu te ꞌāvaꞌe mo hore i te tariko, he uŋa a au, ꞌi raꞌe, i te nuꞌu he haka here-here hai ruru i rā mauku mo tutu. Ki oti he hāpaꞌo i te tariko ꞌi roto i te hare haꞌaputu tariko”».
He haꞌaauraꞌa iŋa hai karu mostasa
(Marko 4.30-32; Ruka 13.18-19)
31 He ꞌaꞌamu takoꞌa e Ietū i te ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa nei:
«Te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua pa he karu mostasa ꞌoka e te taŋata e tahi ꞌi ꞌuta. 32 Te karu nei karu hopeꞌa o te ꞌiti-ꞌiti; ꞌe, ka tupu ka nui-nui ka oho era, he ꞌata nui-nui ki te tētahi meꞌe o roto i te haꞌaꞌapu, ꞌātā he tuꞌu pa he tumu ꞌe, ꞌi te nui-nui, he aŋa te manu i te rāua hakapupa ꞌi ruŋa i te maŋa».
He ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa o te revaura
(Ruka 13.20-21)
33 He ꞌaꞌamu takoꞌa i te ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa nei:
«Te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua pa he ꞌapa ꞌiti-ꞌiti revaura hoa e te viꞌe ki roto i te haraoa mata mo haka ahu tahi».
He haka tano iŋa o te ⌊Pāpaꞌi Moꞌa⌋
(Marko 4.33-34)
34 E vānaŋa era a Ietū ki te rahi raꞌa o te nuꞌu o ruŋa i te meꞌe taꞌatoꞌa nei o te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua hai ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa, ꞌe mo taꞌe ai hai ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa, ꞌina he vānaŋa o ruŋa. 35 Pē ira i tano ai te meꞌe kī e te perofeta pē nei ē:
«Hai ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa a au ka vānaŋa nei;
e kī rō a au i te meꞌe ꞌina kai ꞌite e te taŋata
mai te hora aŋa era ꞌā e te ꞌAtua i te ao».
He haꞌaauraꞌa o tū ꞌaꞌamu era o te mauku rake-rake
36 He haka marere ia e Ietū i te taŋata ꞌe he oho he uru ki roto i te hare. He haka hāhine tāꞌana nuꞌu hāpī ꞌe he ani mo haka aŋi-aŋi i tū ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa era o te mauku rake-rake. 37 He pāhono e Ietū:
«Te kope ꞌoka era i te karu riva-riva he ⌊Poki o te taŋata⌋, 38 ꞌe te henua ko te ao nei. Te karu riva-riva era he nuꞌu o roto i te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua, ꞌe te mauku rake-rake he nuꞌu haka tere e Rukifero. 39 ꞌE tū kope taꞌe haŋa era ki te taŋata era ōꞌona te henua, pī era i te mauku rake-rake ko Rukifero. Te hora era o te hore he paꞌo o te ao, ꞌe te nuꞌu aŋa he merahi.
40 »Pa he mauku rake-rake hoa mo tutu ꞌi roto i te ahi, pē ira takoꞌa ka topa ena ꞌi te paꞌo iŋa o te ao. 41 He uŋa e te Poki o te taŋata i tāꞌana merahi mo toꞌo mai roto o te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua i te nuꞌu haka hara i te rua ꞌe i te nuꞌu aŋa i te meꞌe taꞌe tano. 42 He toꞌo he hoa ki roto i te rona e hū rō ꞌā, he kona ꞌi ira te ta-taŋi ꞌe te ꞌau-ꞌau raꞌa niho. 43 ꞌE te nuꞌu tano ki te mata o te ꞌAtua he ꞌuira pa he raꞌā ꞌi te ao haka tere e te rāua Matuꞌa o te raŋi.
»Te nuꞌu haŋa mo aŋi-aŋi ka haka topa te manaꞌu.
He ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa o te hauhaꞌa e naꞌa rō ꞌā
44 »Te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua pa he hauhaꞌa o roto i te henua e tahi. He tuꞌu e tahi kope he ravaꞌa, ꞌe he naꞌa haka ꞌou ꞌi rā kona mau ꞌā. Ko koa atu ꞌana, he oho he hoꞌo i tōꞌona meꞌe taꞌatoꞌa ki te nuꞌu, ꞌe he hoꞌo i rā henua mōꞌona.
He ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa o te poe hopeꞌa o te hauhaꞌa
45 »Te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua pa he taŋata hoꞌo taoꞌa kimi i te poe riva-riva ꞌe nehe-nehe. 46 I ravaꞌa era i te poe hopeꞌa o te hauhaꞌa, he oho he hoꞌo tahi i tāꞌana meꞌe, ꞌe he hoꞌo i rā poe mōꞌona.
He ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa o te kūpeŋa
47 »Te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua pa he kūpeŋa hoa ki roto i te vaikava ꞌe toꞌo meꞌe rahi nō atu huru o te ika.
48 Ki ꞌī te kūpeŋa, he haro ki ꞌuta, he noho he vae i te ika riva-riva he hāpaꞌo ꞌi roto i te kānato ꞌe he hoa i te ika taꞌe au mo kai. 49 ꞌI te paꞌo iŋa o te ao, pē ira ka ai ena: he eꞌa te merahi he haꞌataꞌa i te taŋata aŋa i te meꞌe taꞌe tano mai roto i te nuꞌu aŋa i te meꞌe tano, 50 ꞌe he hoa i rā nuꞌu aŋa era i te meꞌe taꞌe tano ki roto i te rona e hū rō ꞌā, he kona ꞌi ira te taŋi ꞌe te ꞌau-ꞌau raꞌa niho».
Te meꞌe ꞌāpī ꞌe te meꞌe rūꞌau
51 He ꞌui e Ietū:
—¿Ko aŋi-aŋi tahi ꞌana e kōrua i te meꞌe nei?
—ꞌĒ-ē —i pāhono ai.
52 He kī ia e Ietū:
—Te ⌊maꞌori o te haka tere hūrio⌋ ꞌite ꞌe aŋi-aŋi takoꞌa o ruŋa i te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua e tano rō ꞌā mo hāpī o ruŋa i te meꞌe ꞌāpī ꞌe o ruŋa i te meꞌe tuai, pa he hoa hare ꞌite mo toꞌo mai roto i tāꞌana meꞌe rahi hāpaꞌo i te meꞌe ꞌāpī ꞌe i te meꞌe rūꞌau.
ꞌI Nātāreta a Ietū
(Marko 6.1-6; Ruka 4.16-30)
53 I oti era te ꞌaꞌamu e Ietū i tū ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa era, he eꞌa he oho mai ira ki tōꞌona kāiŋa ko Nātāreta. 54 I tuꞌu era ki ira, he haꞌamata he hāpī ꞌi roto i te ⌊hare pure hūrio⌋. Te taŋata, ko māere atu ꞌā, e kī era: «¿ꞌI hē te kope era i ꞌite ai i te meꞌe taꞌatoꞌa era? ¿Pē hē e ravaꞌa ena mo aŋa i te mana? 55 ¿Taꞌe ꞌō a ia ko te poki era o te tāmuta, ꞌe ko ⌊Māria⌋ tōꞌona matuꞌa vahine? ¿Taꞌe ꞌō he taina o ⌊Tanatiako⌋, o ⌊Kōsē⌋, o Tīmona ꞌe o Hura? 56 ꞌE ¿taꞌe ꞌō tōꞌona ŋā taina vahine ena e noho rō ꞌana ꞌi roto i a tātou? ¿O hē tōꞌona mārama-rama ꞌe tōꞌona pūai?».
57 ꞌE ꞌina he nuꞌu o tōꞌona kāiŋa i ⌊haka moe i te manaꞌu⌋ ꞌi ruŋa i a ia. He kī e Ietū: «ꞌIna e tahi perofeta moꞌa e tōꞌona huaꞌai ꞌe e te nuꞌu o tōꞌona kāiŋa. O te nuꞌu o te tētahi atu kona te moꞌa i a ia».
58 ꞌE ꞌina kai rahi te mana i aŋa e Ietū ꞌi ira he taꞌe haka moe o te manaꞌu o te nuꞌu o ira ꞌi ruŋa i a ia.
@
He nuꞌu mai i a rāua i haka ara mai ai a Ietū
(Ruka 3.23-38)
1 Te ŋā ꞌīŋoa nei o te hakaara o Ietū Kiritō, he kope mai i a Tāvita ꞌe mai i a ⌊ꞌAparahama⌋ i haka ara mai ai:
2 A ꞌAparahama he matuꞌa o Itaꞌata,
ꞌe a Itaꞌata o Hākovo,
ꞌe a Hākovo o Hūrā ananake ko tōꞌona taina.
3 A Hūrā he matuꞌa o Pare ꞌe o Tera (te rāua matuꞌa vahine ko Tāmara).
A Pare he matuꞌa o ꞌEterone,
ꞌe a ꞌEterone o ꞌĀrama.
4 A ꞌĀrama he matuꞌa tane o ꞌAminarava,
ꞌe a ꞌAminarava o Nātone,
ꞌe a Nātone o Taramono.
5 A Taramono he matuꞌa o Vō (te matuꞌa vahine ko Rāhava).
A Vō he matuꞌa o ꞌŌveti (te matuꞌa vahine ko Ruti).
A ꞌŌveti he matuꞌa tane o Hētē,
6 ꞌe a Hētē he matuꞌa o te ꞌariki era ko Tāvita.
Te ꞌariki era ko Tāvita he matuꞌa o Toromono (te matuꞌa vahine he viꞌe hāipo-ipo ꞌa ꞌŪria).
7 A Toromono he matuꞌa tane o Rovoama,
ꞌe a Rovoama o ꞌĀvia,
ꞌe a ꞌĀvia o ꞌĀtā.
8 A ꞌĀtā he matuꞌa o Hotafata,
ꞌe a Hotafata o Hōrama,
ꞌe a Hōrama o ꞌŌtia.
9 A ꞌŌtia he matuꞌa tane o Hoatana,
ꞌe a Hoatana o ꞌĀhasa,
ꞌe a ꞌĀhasa o Ēsēkia.
10 A Ēsēkia he matuꞌa o Manatē,
ꞌe a Manatē o ꞌĀmō,
ꞌe a ꞌĀmō o Hōtia.
11 A Hōtia he matuꞌa o Hēkōnia ꞌe o tōꞌona taina, ꞌi te noho iŋa maꞌu era i te itaraera ki ⌊Vāvīrōnia⌋.
12 A Hēkōnia he matuꞌa tane o Taratīere ꞌi te hora ko eꞌa ꞌana e te itaraera mai te rima o te nuꞌu o Vāvīrōnia,
ꞌe a Taratīere o Torovāvere.
13 A Torovāvere he matuꞌa o ꞌAviū,
ꞌe a ꞌAviū o Eriatime,
ꞌe a Eriatime o ꞌĀtoro.
14 A ꞌĀtoro he matuꞌa tane o Tāroko,
ꞌe a Tāroko o ꞌĀkimi,
ꞌe a ꞌĀkimi o ꞌEriū.
15 A ꞌEriū he matuꞌa o ꞌEreatara,
ꞌe a ꞌEreatara o Mātana,
ꞌe a Mātana o Hākovo.
16 A Hākovo he matuꞌa o Kōsē, kenu ꞌa ⌊Māria⌋, matuꞌa vahine o Ietū, kope kī e tātou he ⌊Kiritō⌋.
17 E hoꞌe ꞌahuru mā maha hakaara mai i a ꞌAparahama ki a Tāvita, e hoꞌe ꞌahuru mā maha mai i a Tāvita ki te maꞌu iŋa o te itaraera ki Vāvīrōnia, ꞌe e hoꞌe ꞌahuru mā maha haka ꞌou hakaara mai te noho iŋa ꞌi Vāvīrōnia ki te hora o te Kiritō.
He poreko iŋa o Ietū
(Ruka 2.1-7)
18 Pē nei i topa ai te poreko iŋa o Ietū Kiritō: Te matuꞌa vahine ōꞌona ko Māria ko haꞌamoꞌa-moꞌa ꞌana mo hāipo-ipo ararua ko Kōsē. ꞌE kai moe hia ararua pa he kenu pa he viꞌe i ꞌite rō ai a Māria ko hānautama ꞌana a ia i haka tupu e te ⌊Vārua Maitai⌋. 19 ꞌE a Kōsē, ꞌo te ai he taŋata aŋa i te meꞌe tī-tika, kai haŋa mo haka haꞌamā i a Māria. He manaꞌu mo haꞌataꞌa kiva-kiva mai i a ia.
20 Ko manaꞌu ꞌā mo aŋa ꞌi rā meꞌe, i oꞌo rō ai e tahi merahi o te ꞌAtua ꞌi roto i tōꞌona moe vārua he kī: «E Kōsē, hakaara o te ꞌariki ko Tāvita ē, ꞌina koe ko riꞌa-riꞌa mo hāipo-ipo ki a Māria. Te poki ena ꞌāꞌana o te Vārua Maitai i haka tupu. 21 Nā e poreko rō poki tane, ꞌe he nape e koe i te ꞌīŋoa ko Ietū; māꞌana, paꞌi, e haka eꞌa i tōꞌona taŋata mai roto i te ūtuꞌa o te hara».
22 Te meꞌe taꞌatoꞌa nei i topa ai mo haka tano ki te vānaŋa o te ꞌAtua haka ꞌite e te perofeta pē nei ē:
23 «E tahi uka kai moe ꞌā e te taŋata
e tupu rō te poki ꞌe he poreko poki tane.
He nape i te ꞌīŋoa ko ꞌEmanuera».
Te haꞌaauraꞌa o te ꞌīŋoa nei: «He ꞌAtua ꞌi muri i a tātou».
24 I ꞌara era a Kōsē, he aŋa i tū meꞌe kī era e te merahi, he toꞌo i a Māria mo viꞌe ꞌāꞌana. 25 ꞌE kai moe hia ararua pa he kenu pa he viꞌe i poreko rō ai te poki ꞌe he nape e Kōsē i te ꞌīŋoa ko Ietū.
2.
He tuꞌu iŋa o te nuꞌu maꞌori mo haꞌamuri ki a Ietū
1 A Ietū i poreko ai ꞌi Vērene, he kona e tahi o Hūrea, ꞌi te noho iŋa ko ⌊ꞌErore⌋ te ꞌariki o rā kona. ꞌI rā ŋā mahana i tuꞌu ai ki Hērutarema, mai te pāꞌiŋa eꞌa o te raꞌā, te nuꞌu maꞌori hāpī i te hetuꞌu. 2 He ꞌui: «¿ꞌI hē rō te ꞌariki poreko nei o te ⌊hūrio⌋? Ko takeꞌa ꞌana e mātou te eꞌa iŋa o tōꞌona hetuꞌu. I oho mai nei a mātou mo haꞌamuri ki a ia».
3 I ŋaroꞌa era e te ꞌariki ko ꞌErore i rā parau ꞌāpī, he veveri he taꞌe au, ꞌe pē ira takoꞌa ꞌana te taŋata taꞌatoꞌa o ira. 4 He uŋa ia he haka taka-taka tahi i te ⌊oromatuꞌa ra-rahi⌋ ꞌe i te ⌊maꞌori o te haka tere hūrio⌋. I taka-taka tahi era, he ꞌui e ꞌErore ki rā nuꞌu:
—¿ꞌI hē e kī ena ka poreko era te ⌊Kiritō⌋?
5 He kī e rā nuꞌu:
—ꞌI Vērene o Hūrea; pē ira, paꞌi, i pāpaꞌi ai e te perofeta ꞌi te kona kī pē nei ē:
6 «ꞌE a koe, e Vērene ē,
ka ai atu he kona ꞌiti-ꞌiti,
e riro rō koe he kona hōnui o roto o te kona taꞌatoꞌa o Hūrea.
Mai i a koe, paꞌi, ka eꞌa ena e tahi kope hōnui
mo haka tere i tōꞌoku taŋata he itaraera».
7 He uŋa kiva-kiva e ꞌErore mo oho ki a ia tū nuꞌu maꞌori hāpī hetuꞌu era, ꞌe mai rā nuꞌu i ꞌite ai ꞌi ꞌaŋahē i eꞌa ai rā hetuꞌu. 8 He haka oho ia i rā nuꞌu ki Vērene ꞌe he kī: «Ka oho kōrua ki Vērene ka rara o ruŋa o nā poki. Ki ravaꞌa, e hāꞌaki mai mo oho takoꞌa atu ōꞌoku mo haꞌamuri ki a ia».
9 I oti era te vānaŋa e te ꞌariki, he eꞌa tū nuꞌu era he oho. ꞌI muꞌa e oho era te hetuꞌu takeꞌa era e rāua ꞌātā ka noho rō ꞌi ruŋa i te kona ꞌi ira rā poki. 10 I uꞌi era ko noho ꞌana te hetuꞌu, he toꞌo rō atu ꞌai te koa o rā nuꞌu.
11 He uru ia ananake ki roto i te hare, he takeꞌa i te poki ararua ko tōꞌona matuꞌa vahine ko ⌊Māria⌋, ꞌe he tū-turi he haꞌamuri ki rā poki. He mātaki i te rāua ꞌavahata he vaꞌai i te piru, i te meꞌe mo tutu mo haka ꞌeo o te hare, ꞌe i te manoꞌi aŋa hai tāpau o te tumu te ꞌīŋoa he mirra.
12 I oti era he hoki ananake ki te rāua henua a te ara kē ꞌo te ai ko haka ꞌite ꞌā e te ꞌAtua, ꞌi roto i te moe vārua, mo taꞌe hipa ki a ꞌErore.
He tere iŋa ki Ehipto
13 I oho era tū nuꞌu maꞌori hāpī hetuꞌu era, he oꞌo e tahi merahi o te ꞌAtua ꞌi roto i te moe vārua o ⌊Kōsē⌋ ꞌe he kī: «Ka ꞌara koe. Ka toꞌo te poki ararua ko tōꞌona matuꞌa vahine, ꞌai ka eꞌa ka tē-tere ki Ehipto. ꞌI ira kōrua ana noho ꞌātā ki tōꞌoku hāꞌaki iŋa haka ꞌou atu. Nā, paꞌi, a ꞌErore he kimi i te poki mo tiŋaꞌi mo mate».
14 ꞌI rā pō ꞌā he toꞌo a Kōsē i te poki ararua ko te matuꞌa vahine ꞌe he eꞌa he tē-tere ki Ehipto. 15 ꞌI ira i noho ai ꞌātā ka mate rō a ꞌErore. Te meꞌe nei i topa ai mo haka tano ki te vānaŋa kī e te ꞌAtua haka ꞌite e te perofeta: «Ko haka eꞌa mai ꞌana a au i tāꞌaku Poki mai Ehipto».
He haka tiŋaꞌi iŋa o ꞌErore i te ŋā poki
16 A ꞌErore, i uꞌi era kai hoki rā ŋā maꞌori kai hāꞌaki ki a ia, he riri rō atu ꞌai. He uŋa ia he tiŋaꞌi he haka mate i te ŋā poki tane taꞌatoꞌa o Vērene ꞌe o te kona hāhine taꞌatoꞌa, mai te rua matahiti pe raro. I haka tano ai te matahiti o rā ŋā poki ki te mahana takeꞌa e tū ŋā maꞌori era i te hetuꞌu. 17 Pē ira i tano ai te meꞌe pāpaꞌi e te perofeta era ko Heremia pē nei ē:
18 «I ŋaroꞌa rō e tahi reꞌo ꞌi Rāmā e ꞌau-auē ꞌā.
Ko Rāhera tū meꞌe era e taŋi ꞌana ki tāꞌana ŋā poki,
ꞌe ꞌina he haŋa mo haka kore e te rua i tōꞌona taŋi.
Ko mā-mate ꞌana, paꞌi, tāꞌana ŋā poki».
He tuꞌu iŋa o kuā Kōsē ki Nātāreta
19 I mate era a ꞌErore, he oꞌo haka ꞌou te merahi o te ꞌAtua ꞌi roto i te moe vārua ki a Kōsē ꞌi Ehipto ꞌe he kī:
20 «Ka eꞌa ki ruŋa ka toꞌo te poki ararua ko tōꞌona matuꞌa vahine ka hoki ki Itaraera. Te nuꞌu haŋa era mo tiŋaꞌi i a ia ko mā-mate ꞌā».
21 He eꞌa a Kōsē he maꞌu i te poki ararua ko tōꞌona matuꞌa vahine he hoki ki Itaraera. 22 I ꞌite era he poki ꞌa ꞌErore, ko Arakerao, te suerekao o Hūrea, he riꞌa-riꞌa mo noho ꞌi ira. He haka ꞌite ia e te ꞌAtua ꞌi roto i te moe vārua mo taꞌe noho ꞌi rā kona. ꞌO ira i eꞌa i oho ai ki Karirea, he kona haka ꞌou o Itaraera.
23 I tuꞌu era ki Karirea he oho he noho ꞌi Nātāreta. Te meꞌe nei i topa ai tano ki te meꞌe kī e te perofeta o ruŋa i te Kiritō pē nei ē: «E kī rō i a ia he taŋata o Nātāreta».
3.
He haka riva-riva iŋa o te ara mo te ⌊Kiritō⌋
(Marko 1.1-8; Ruka 3.1-9,15-17; Iovani 1.19-28)
1 ꞌI te mahana e tahi ia he tuꞌu a Iovani Papatito ki te kona ꞌone taꞌe noho taŋata o Hūrea. 2 ꞌI roto i tāꞌana tātara e kī era: «¡Ka ⌊huri te kōrua manaꞌu⌋ ki te ꞌAtua; te haka tere iŋa ꞌāpī ōꞌona ko hāhine mai ꞌā!».
3 Te perofeta era ko ꞌItaia i vānaŋa rō o ruŋa i a Iovani ꞌi te hora kī pē nei ē:
«E tahi reꞌo e ohu ꞌana ꞌi te kona ꞌone taꞌe noho taŋata:
“Ka haka riva-riva te ara mo te Kiritō;
ka mātaki e tahi ara tī-tika”».
4 Te kahu uru o Iovani hai huru-huru kameio i aŋa ai, ꞌe hai pena kiri e here era; e kai era hai meꞌe tuꞌu pa he pereteꞌi ꞌe hai meri ravaꞌa o ruŋa o te maꞌuŋa.
5 Meꞌe rahi te nuꞌu o Hērutarema, o te kona taꞌatoꞌa o Hūrea ꞌe o te pāꞌiŋa ararua o te rio ko Horotana i eꞌa i oho ai mo haka roŋo. 6 He pinitinia i te rāua hara ꞌe he ⌊papatito⌋ e Iovani ꞌi roto i te rio era ko Horotana.
7 I takeꞌa era e Iovani meꞌe rahi te ⌊fariseo⌋ ꞌe te ⌊saruseo⌋ i tuꞌu mo papatito, he kī:
«¡E te huaꞌai o te kōreha veneno ē! ¿ꞌA ꞌai i kī atu he eꞌa kōrua mai roto i te ūtuꞌa nui-nui ena ko hāhine mai ꞌā?
8 Ka haka tī-tika te kōrua noho iŋa ki takeꞌa ai he parautiꞌa mau ꞌā ko huri ꞌana te kōrua manaꞌu ki te ꞌAtua.
9 ꞌE ꞌina ko teꞌo-teꞌo ko kī ki a kōrua ꞌā: “A mātou, hoꞌi, he hakaara o ⌊ꞌAparahama⌋; ꞌo ira e tano rō ꞌā ki te mata o te ꞌAtua”. ꞌĪ a au he kī atu: e tano nō te ꞌAtua mo haka riro i te ŋā māꞌea nei he hakaara o ꞌAparahama. 10 Te ꞌōhio nā ko rito era ꞌā mo paꞌo i te tumu mai tōꞌona aka. Te tumu taꞌatoꞌa taꞌe hua o te meꞌe riva-riva he paꞌo ꞌe he hoa ki roto i te ahi.
11 »Te parautiꞌa, e papatito atu ena a au hai vai mo takeꞌa e te nuꞌu ko huri ꞌana te kōrua manaꞌu ki te ꞌAtua. ꞌE nā he oho mai te kope māꞌana e papatito atu hai ⌊Vārua Maitai⌋ ꞌe hai ahi. A ia ꞌata hau rō atu ꞌi te pūai ki a au; a au mau nei e ko tano mo maꞌu i tōꞌona kirivaꞌe.
12 Te kope nei e tuꞌu rō pa he kope maꞌu i te ope mo haka maꞌitaki i te tariko ꞌe mo haꞌataꞌa i te kave-kave paka-paka. He tariko te meꞌe ka hāpaꞌo era ꞌi roto i te hare haꞌaputu tariko, ꞌe he kave-kave ka tutu era ꞌi roto i te ahi ꞌina he mate».
He papatito iŋa i a Ietū
(Marko 1.9-11; Ruka 3.21-22)
13 He oho a Ietū mai Karirea ki te rio era ko Horotana, he kona ꞌi ira a Iovani, mo haka papatito i a ia. 14 A Iovani kai haŋa ꞌi raꞌe mo papatito i a Ietū ꞌe he kī:
—¿Taꞌe ꞌō ko au te meꞌe mo papatito mai e koe? ꞌE, ka ai atu pē ira, ¿e oho mai ꞌā koe mo papatito atu e au?
15 He pāhono e Ietū:
—Mo te hora nei ka haka rē pē nā ꞌā, mo haka tano tahi i te meꞌe haŋa o te ꞌAtua.
He papatito ia e Iovani. 16 I oti era he eꞌa a Ietū mai roto i te vai. ꞌĪ ka uꞌi atu ena ka ha-hata te raŋi. He takeꞌa te turu iŋa o te Vārua Maitai o te ꞌAtua ki ruŋa i a ia pa he pāroma. 17 He ŋaroꞌa i te reꞌo ka kī mai te raŋi: «He Poki nā ꞌāꞌaku, Poki haŋa rahi; ꞌi ruŋa i a ia tōꞌoku koa».
4.
He haka ꞌatu iŋa o Rukifero i a Ietū mo hara
(Marko 1.12-13; Ruka 4.1-13)
1 He maꞌu ia e te ⌊Vārua Maitai⌋ i a Ietū ki te kona ꞌone taꞌe noho taŋata mo haka ꞌatu e Rukifero koiꞌite e aŋa rō e tahi meꞌe taꞌe haŋa e te ꞌAtua.
2 ꞌI ira i noho ai e maha ꞌahuru mahana ꞌina he kai. I oho era he ŋaroꞌa te maruaki. 3 He haka hāhine ia a Rukifero he kī:
—Ē, a koe he Poki o te ꞌAtua, ¿he aha rā koe e taꞌe haka riro ena i te ŋā māꞌea nei he haraoa?
4 He pāhono e Ietū:
—ꞌIna. Pē nei, paꞌi, e kī ena ꞌi ruŋa i te ⌊Pāpaꞌi Moꞌa⌋:
«Taꞌe hai haraoa nō te taŋata e ora ena.
Hai haka roŋo takoꞌa ki te vānaŋa taꞌatoꞌa o te ꞌAtua».
5 He maꞌu ia e Rukifero i a Ietū ki Hērutarema, ki ruŋa i te kona hopeꞌa o te ruŋa nui o te Kona Haꞌamuri ꞌAtua
6 ꞌe he kī:
—He Poki koe o te ꞌAtua. Ka rere mai ruŋa nei ki raro. Nā, paꞌi, e hāꞌaki rō ꞌana ꞌi ruŋa i te Pāpaꞌi Moꞌa:
«E uŋa rō atu te ꞌAtua i tāꞌana merahi mo hāpaꞌo i a koe.
Hai rima o rāua ka maꞌu ena i a koe a ruŋa
ꞌo hetu ki te māꞌea».
7 He pāhono e Ietū:
—E hāꞌaki takoꞌa rō ꞌana ꞌi ruŋa:
«ꞌIna koe ko haka ꞌatu i tuꞌu ꞌAtua, ꞌina ko aŋa e tahi meꞌe maꞌa-maꞌa hai manaꞌu pē nei ē: e haka eꞌa rō koe e te ꞌAtua mai rā meꞌe».
8 ꞌI te hora hopeꞌa he maꞌu e Rukifero ki ruŋa i te maꞌuŋa hopeꞌa o te ruŋa nui. He haka takeꞌa i te henua taꞌatoꞌa o te ao ꞌe i te rāua hauhaꞌa 9 he kī:
—He vaꞌai tahi atu a au i te meꞌe taꞌatoꞌa era mo tū-turi ꞌe mo haꞌamuri mai ōꞌou ki a au.
10 He pāhono e Ietū:
—¡Ka mahiti koe ka oho, e Rukifero ē! Ko pāpaꞌi era ꞌana ꞌi ruŋa i te Pāpaꞌi Moꞌa:
«E haꞌamuri koe ki a Iehoha ki tuꞌu ꞌAtua ꞌe ki a ia mau nō koe ana tāvini».
11 He haka tapa ia a Rukifero mai muri, ꞌe he oho e te merahi he hāpaꞌo i a Ietū.
He haꞌamata iŋa o Ietū i tāꞌana aŋa ꞌi Karirea
(Marko 1.14-15; Ruka 4.14-15)
12 I ŋaroꞌa era e Ietū ko puru ꞌā a ⌊Iovani⌋ ꞌi roto i te hare maꞌuꞌaurī, he eꞌa he oho ki Karirea. 13 ꞌIna kai noho ꞌi Nātāreta; ꞌi Kaperenāū i noho ai, ꞌi te taha-taha o te vai, ꞌi te kona o te hakaara o Tāvūrone ꞌe o Nefetārī. 14 Te meꞌe nei i topa ai tano ki te meꞌe pāpaꞌi e te perofeta era ko ꞌItaia pē nei ē:
15 «ꞌI te henua o Tāvūrone ꞌe o Nefetārī,
ꞌi te taha-taha o te vaikava,
ꞌi te rua pāꞌiŋa o te rio era ko Horotana,
ꞌi Karirea, kona noho o te nuꞌu taꞌe he ⌊hūrio⌋,
16 te taŋata noho ꞌi roto i te pōhāhā o te hara
ko takeꞌa ꞌana i te mōrī nui-nui.
Ko haka māꞌeha ꞌana
i te nuꞌu noho ꞌi roto i te pōhāhā o te mate,
he taꞌe ꞌite ko ai te ꞌAtua».
17 Mai rā hora he haꞌamata a Ietū he tātara: «Ka huri te kōrua manaꞌu ki te ꞌAtua; ko hāhine mai ꞌana te haka tere iŋa ꞌāpī ōꞌona».
He toꞌo iŋa o Ietū i te ŋāŋata hī ika hoko hā
(Marko 1.16-20; Ruka 5.1-11)
18 E haꞌere e oho nō ꞌā a Ietū a te taha-taha o te vai era o Karirea, he takeꞌa e rua taina: e tahi ko Tīmona, kī takoꞌa ko Pētero, ꞌe te rua ko Antarea, he nuꞌu hī ika e hoa ꞌana i te rāua kūpeŋa. 19 He kī e Ietū: «Ka oho mai kōrua ꞌi muri i a au. He haka riro a au i a kōrua he nuꞌu hī taŋata mo te ꞌAtua».
20 ꞌI tū hora ꞌana he haka rē i te rāua kūpeŋa he eꞌa he oho ꞌi muri i a Ietū.
21 Pe muꞌa ꞌiti he takeꞌa e Ietū i te taina haka ꞌou hoko rua: ko ⌊Tanatiako⌋ ꞌe ko Iovani, he ŋā poki ꞌa Tevereo, e haka riva-riva ꞌana i te rāua kūpeŋa ananake ko te rāua matuꞌa tane ꞌi ruŋa i te vaka. He kī e Ietū mo oho takoꞌa ꞌi muri i a ia. 22 ꞌI tū hora ꞌā he to-topa tū ŋā taina era mai ruŋa i te vaka, he haka rē i te rāua matuꞌa tane ꞌe he eꞌa he oho rō ꞌai ꞌi muri.
He haka ora iŋa o Ietū meꞌe rahi nuꞌu māui-ui
(Ruka 6.17-19)
23 A te kona taꞌatoꞌa o Karirea e haꞌere e oho era a Ietū, e hāpī ꞌana ꞌi roto i te ⌊hare pure hūrio⌋ taꞌatoꞌa o rā ŋā kona. E haka ꞌite ꞌana i te parau ꞌāpī riva-riva o te ⌊haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua⌋ ꞌe e haka ora ꞌā i te māui-ui taꞌatoꞌa.
24 ꞌI te kona taꞌatoꞌa o Tīria e ꞌaꞌamu era o ruŋa i te meꞌe aŋa e Ietū. He maꞌu ia e te taŋata o ira i te nuꞌu huru kē huru kē te rāua māui-ui, te nuꞌu oꞌo e te tātane, te nuꞌu māui-ui kiki-kiki, te nuꞌu taꞌe makenu o te hakari, ꞌe he haka ora tahi e Ietū.
25 Meꞌe rahi nō atu nuꞌu o Karirea, o Rēkāpori, o Hērutarema, o Hūrea ꞌe o te pāꞌiŋa eꞌa o te raꞌā o te rio ko Horotana i oho ꞌi muri i a Ietū.
5.
He haꞌamaitai o te ꞌAtua
(Ruka 6.20-23)
1 I takeꞌa era e Ietū i te rahi o te nuꞌu, he iri ꞌiti pe ruŋa o te maꞌuŋa ꞌai ka noho. ꞌE, i puā era tāꞌana nuꞌu hāpī, 2 he haꞌamata he tātara:
3 «Ko te koa i te nuꞌu ꞌite taꞌe i a rāua mau nō te rāua ora;
i te nuꞌu nei te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua.
4 Ko te koa i te nuꞌu taŋi ꞌe ꞌamo i te ꞌati;
e haka koa rō a rāua e te ꞌAtua.
5 Ko te koa i te nuꞌu taꞌe manaꞌu i hau rō atu rāua ki te rua;
ki a rāua ka vaꞌai ena i te henua.
6 Ko te koa i te nuꞌu te rāua meꞌe haŋa mau nō he tano o te haka tere iŋa o te taŋata ki te mata o te ꞌAtua;
te ꞌAtua e haka tano rō i rā meꞌe.
7 Ko te koa i te nuꞌu e haka ꞌaroha rō ꞌana i te rua;
e haka ꞌaroha takoꞌa rō te ꞌAtua i a rāua.
8 Ko te koa i te nuꞌu māhatu maꞌitaki;
e takeꞌa rō e rāua i te ꞌAtua.
9 Ko te koa i te nuꞌu aŋa mo ai o te haumārū ꞌi roto i te taŋata;
e kī rō e te nuꞌu he ŋā poki o te ꞌAtua.
10 Ko te koa i te nuꞌu tute mo tōtōā ꞌo te aŋa i te meꞌe haŋa o te ꞌAtua;
a rāua o roto i te haka tere iŋa ꞌāpī ōꞌona.
11 »Ko te koa i a kōrua ꞌi te hora vā-vā ꞌe tōtōā atu e te taŋata, ꞌe ꞌi te hora haꞌaꞌino hai rauhuru nō atu reo-reo ꞌo te peꞌe mai o kōrua ki a au. 12 E koa; ꞌi te raŋi e vaꞌai rō atu e te ꞌAtua i te meꞌe nui-nui mo haka koa i a kōrua. Pē ira takoꞌa i tōtōā ai i te perofeta o muꞌa ꞌā.
He miti ꞌe he mōrī mo te ao
(Marko 9.50; Ruka 14.34-35)
13 »A kōrua he miti mo te taŋata o te ao nei. Mo kore tāꞌue te maŋeo o te miti, ꞌina ōꞌona hauhaꞌa toe; ꞌina paꞌi, he rāveꞌa mo haka maŋeo haka ꞌou. He hoa ki te ara ꞌe he rei-rei e te taŋata.
14 »A kōrua he mōrī mo te ao nei. Te nūnaꞌa hare ꞌi ruŋa i te maꞌuŋa e ko taꞌe takeꞌa e te taŋata. 15 ꞌIna he nuꞌu haka pura i te hakariꞌi mo haka rē ꞌi raro i te ꞌavahata; e haka rē ena ꞌi te kona ruŋa nui mo haka māꞌeha i te nuꞌu taꞌatoꞌa o roto i te hare. 16 Pē ira kōrua ana haka tere ꞌi muꞌa o te taŋata. Ka takeꞌa ena, paꞌi, i te kōrua haka tere iŋa tano ki te mata o te ꞌAtua, he haꞌahana-hana tahi ki te kōrua Matuꞌa o te raŋi.
E haka tano tahi rō te ⌊haka tere iŋa ꞌa Mōtē⌋
17 »ꞌIna kōrua ko manaꞌu: a au ꞌō i oho mai ai mo haka kore i te haka tere iŋa o te ꞌAtua pāpaꞌi e ⌊Mōtē⌋ ꞌe i te meꞌe pāpaꞌi e te perofeta. Mo haka tano tahi i rā ŋā meꞌe a au i oho mai ai, taꞌe mo haka rē a te tapa. 18 ꞌĪ a au he kī atu i te parautiꞌa: mo ai nō o te raŋi ꞌe o te henua, ꞌina e tahi tiꞌaraꞌa ka hopeꞌa atu te ꞌiti-ꞌiti o ruŋa i te haka tere iŋa o te ꞌAtua mo haka kore ꞌātā ka haka tano tahi rō te meꞌe hāꞌaki o ruŋa. 19 ꞌO ira, te kope taꞌe haꞌatura ki te meꞌe e tahi o ruŋa i te haka tere iŋa o te ꞌAtua, ka ai atu he meꞌe hopeꞌa o te ꞌiti-ꞌiti, ꞌe hāpī i te taŋata mo taꞌe haꞌatura takoꞌa ki rā meꞌe, ko ia te kope hopeꞌa o roto i te ⌊haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua⌋. ꞌE te kope haꞌatura ꞌe hāpī i te rua mo haꞌatura he kope hōnui o roto i te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua. 20 ꞌĪ a au he kī atu: mo taꞌe ai o te kōrua aŋa iŋa i te meꞌe tī-tika ki te mata o te ꞌAtua ꞌata hau ki te maꞌori o te haka tere ⌊hūrio⌋ ꞌe o te ⌊fariseo⌋, e ko oꞌo kōrua ki roto i te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua.
O ruŋa i te riri
(Ruka 12.57-59)
21 »Ko ŋaroꞌa ꞌana e kōrua te meꞌe i kī ki te kōrua tupuna: “ꞌIna ko mate te taŋata ꞌi tuꞌu rima; mo mate te kope e tahi ꞌi te rua, he haka ūtuꞌa”. 22 ꞌE, ꞌī a au he kī atu: he haka ūtuꞌa e te ꞌAtua i te kope riri mo te rua. ꞌE te kope vā-vā ꞌe kī i te maꞌa-maꞌa o te rua he ture e te ⌊nūnaꞌa taŋata i a rāua te kī iŋa hopeꞌa o te haka tere hūrio⌋. Te kope haka haꞌamā ꞌe kī i te taꞌe hauhaꞌa o te rua te ūtuꞌa tano mōꞌona he pōꞌauahi.
23 »Mo ai ia e maꞌu ꞌana koe i taꞌa tūtia ki te ꞌAtua ꞌe he manaꞌu koe e riri rō ꞌana tuꞌu taina mōꞌou, 24 ka haka rē taꞌa tūtia ꞌi muri i te ⌊fata⌋ ꞌe ka eꞌa koe ka oho ꞌi raꞌe ka haka kore i tōꞌona riri, ꞌai koe ka hoki ka vaꞌai iho i taꞌa tūtia ki te ꞌAtua.
25 »Mo horo i a koe e te kope e tahi, ka uꞌi te rāveꞌa, mai ai ꞌā te hora, mo haka kore i rā ture ꞌo vaꞌai i a koe ki te rima o te pūꞌoko haka tere o te hare ture, he vaꞌai ia i a koe ki te mūtoꞌi ꞌe he maꞌu he puru. 26 Te parautiꞌa, mo puru ōꞌou, e ko eꞌa koe mai roto ꞌātā ka ꞌauhau rō i te tara hopeꞌa.
O ruŋa i te taiꞌata
27 »A kōrua ko ŋaroꞌa ꞌana te roŋo: “ꞌIna ko taiꞌata”.
28 ꞌE, ꞌī a au he kī atu: te kope uꞌi ꞌe pohe mo moe i te viꞌe o te rua, ko taiꞌata ꞌana ꞌi roto i tōꞌona manaꞌu.
29 »ꞌO ira, mo haka hara atu i a koe e tuꞌu mata mataꞌu, ka kume, ka hoa ki kōnui. I hau ꞌi te tano mo kore e tahi kona o tuꞌu hakari, ki te hoa i tuꞌu hakari taꞌatoꞌa ki roto i te pōꞌauahi. 30 ꞌE mo haka hara atu i a koe e tuꞌu rima mataꞌu, ka hore, ꞌai ka hoa rō ki kōnui. I hau ꞌi te tano mo kore e tahi kona o tuꞌu hakari, ki te hoa i tuꞌu hakari taꞌatoꞌa ki roto i te pōꞌauahi.
O ruŋa i te haꞌataꞌa o te nuꞌu hāipo-ipo
(Māteo 19.9; Marko 10.11-12; Ruka 16.18)
31 »Te roŋo i kī takoꞌa: “Te taŋata mo haꞌataꞌa mai tāꞌana viꞌe, e vaꞌai ki rā viꞌe te parau o te haꞌataꞌa”. 32 ꞌE, ꞌī a au he kī atu: te taŋata mo haꞌataꞌa mai tāꞌana viꞌe, ka ai atu kai taiꞌata rā viꞌe, e haka rē ꞌana i tāꞌana viꞌe mo viri ki roto i te taiꞌata ana ⌊hāipo-ipo⌋ haka ꞌou rā viꞌe. ꞌE te kope mo hāipo-ipo ki te viꞌe haꞌataꞌa e taiꞌata ꞌā.
O ruŋa i te meꞌe he hōrea
33 »Ko ꞌite takoꞌa ꞌana e kōrua i te meꞌe i kī ki te tupuna: “ꞌIna ko taꞌe aŋa te meꞌe hōrea ki te ꞌAtua”. 34 ꞌE, ꞌī a au he kī atu: ꞌina mau nō kōrua ko hōrea. ꞌIna ko hōrea hai raŋi, he pepe ꞌariki o te ꞌAtua, 35 ꞌe hai henua, he kona raŋo o tōꞌona vaꞌe; pē ira ꞌana hai Hērutarema, he kona o te ꞌAriki hopeꞌa o te nui-nui. 36 ꞌIna takoꞌa ko hōrea hai pūꞌoko o kōrua; e ko ravaꞌa, paꞌi, e kōrua mo haka tea-tea ꞌe mo haka ꞌuri-ꞌuri ni e tahi o te kōrua rauꞌoho. 37 Te meꞌe mau nō mo kī: “ꞌina” ꞌo “ꞌē-ē”. Te vānaŋa haka ꞌou kī mo ꞌata haka pūai i te ŋā vānaŋa nei ꞌa Rukifero.
E haka hoki hai meꞌe riva-riva te meꞌe rake-rake
(Ruka 6.29-30)
38 »A kōrua ko ŋaroꞌa ꞌana i te kī: “Te kope ka-karo i te mata o te rua he ꞌauhau hai mata mau era ꞌā ōꞌona. ꞌE te niho hai niho”. 39 ꞌE, ꞌī a au he kī atu: ꞌina koe ko haka hoki hai meꞌe taꞌe tano ki te meꞌe taꞌe tano aŋa atu e te rua. Te meꞌe mau ꞌāꞌau mo aŋa ko te meꞌe nei: mo puꞌa atu o te kope e tahi i tuꞌu pāꞌiŋa ꞌāriŋa mataꞌu, e vaꞌai te rua pāꞌiŋa. 40 ꞌE mo horo i a koe ꞌe he haŋa mo hiko i tuꞌu kamita, e haka rē takoꞌa tuꞌu paratoa. 41 Mo haka ꞌamo atu i te meꞌe paŋahaꞌa e tahi taꞌutini mētera, e ꞌamo e rua taꞌutini. 42 Te kope haŋa e tahi meꞌe mai i a koe, e vaꞌai, ꞌe ki te kope no-noꞌi atu, ꞌina ko hārui hai tuaꞌivi.
E haŋa ki te nuꞌu maꞌu i te riri mo kōrua
(Ruka 6.27-28,32-36)
43 »A kōrua ko ŋaroꞌa ꞌana te kī iŋa pē nei ē: “E here kōrua ki te rua, ꞌe ꞌina ko haŋa ki te nuꞌu maꞌu i te riri mo kōrua”. 44 ꞌE, ꞌī a au he kī atu: e haŋa kōrua ki te nuꞌu maꞌu i te riri mo kōrua, ꞌe e pure mo te nuꞌu tute i a kōrua mo tōtōā. 45 Pē ira he takeꞌa he poki kōrua o te kōrua Matuꞌa ꞌi te raŋi; a ia, paꞌi, e haka eꞌa ena i te raꞌā mo te nuꞌu aŋa i te meꞌe riva-riva ꞌe mo te nuꞌu aŋa i te meꞌe rake-rake, ꞌe e haka hoa ena i te ꞌua mo te nuꞌu tano ki tōꞌona mata ꞌe, takoꞌa, mo te nuꞌu taꞌe tano.
46 »Mo haŋa o kōrua ki te nuꞌu haŋa nō atu, ¿e vaꞌai mau rō atu te ꞌAtua i te meꞌe mo koa o kōrua mo aŋa pē ira? ꞌĀtā, paꞌi, te ⌊nuꞌu haka ꞌauhau i te taŋata hai moni mo te rōmano⌋ e aŋa takoꞌa rō ꞌana pē ira. 47 ꞌE mo ꞌaroha o kōrua ki te kōrua taina mau nō, ¿he aha ia te meꞌe nui-nui o kōrua i aŋa? ꞌĀtā te nuꞌu taꞌe ꞌite ko ai te ꞌAtua parautiꞌa, paꞌi, e meꞌe rō ꞌana pē ira.
48 »E ai kōrua he nuꞌu ꞌina e tahi hape, pa he Matuꞌa o kōrua ꞌi te raŋi.
6.
Te hāꞌūꞌū iŋa ki te nuꞌu veve
1 »Te kōrua meꞌe riva-riva aŋa ꞌina ko aŋa ꞌi muꞌa i te taŋata mo takeꞌa nō e rāua. Mo aŋa pē ira, te Matuꞌa o kōrua o te raŋi e ko vaꞌai atu i te meꞌe mo koa o kōrua.
2 »ꞌO ira, hora ena ōꞌou mo hāꞌūꞌū ki te nuꞌu veve, ꞌina ko haka ꞌite ki te tētahi, pa he meꞌe aŋa ꞌi roto i te ⌊hare pure hūrio⌋ ꞌe ꞌi te ara e te nuꞌu riva a te haho nō mo takeꞌa e te nuꞌu mo vānaŋa riva-riva o ruŋa i a rāua. ꞌĪ a au he kī atu: he vānaŋa riva-riva o te nuꞌu te meꞌe mau nō mo haka koa i a rāua.
3 »Hora ena ōꞌou mo hāꞌūꞌū ki te nuꞌu veve, ꞌina ko ꞌaꞌamu e tahi kope, ka ai atu he repahoa haŋa rahi ōꞌou.
4 E hāꞌūꞌū ꞌe ꞌina ko haka ꞌite ki te rua. ꞌE tuꞌu Matuꞌa o te raŋi takeꞌa i taꞌa meꞌe aŋa taꞌe ꞌite e te rua, he vaꞌai atu i te meꞌe mo koa ōꞌou.
He hāpī iŋa o Ietū pē hē ana pure
(Ruka 11.2-4)
5 »Hora era o kōrua mo pure, ꞌina ko ai pa he nuꞌu riva a te haho nō, te meꞌe haŋa o rāua he māroa he pure ꞌi roto i te hare pure hūrio ꞌe ꞌi te pini o te ara mo takeꞌa e te taŋata. ꞌĪ a au he kī atu: he mātaꞌi-taꞌi o te taŋata te meꞌe mau nō mo haka koa i a rāua.
6 »Hora ena ōꞌou mo pure, e uru ki roto i tuꞌu piha e puru te ꞌōpani, ꞌai ka pure rō ki tuꞌu Matuꞌa o te raŋi taꞌe e ꞌite e te taŋata. ꞌE tuꞌu Matuꞌa o te raŋi takeꞌa i taꞌa meꞌe aŋa taꞌe ꞌite e te rua, he vaꞌai atu i te meꞌe mo koa ōꞌou.
7 »E pure ꞌana kōrua, ꞌina ko haka hoki te vānaŋa ko tū vānaŋa ꞌā ko tū vānaŋa ꞌā, pa he meꞌe aŋa e te nuꞌu taꞌe ꞌite ko ai te ꞌAtua parautiꞌa ꞌi te manaꞌu ana rahi te rāua vānaŋa iŋa, he ŋaroꞌa e te ꞌAtua. 8 ꞌIna ko aŋa pē rāua. ꞌI raꞌe ki te kōrua no-noꞌi, paꞌi, ko ꞌite era ꞌā e te kōrua Matuꞌa o te raŋi i te meꞌe riva-riva mo kōrua.
9 »Pē nei ana pure:
“E te Matuꞌa o mātou o te raŋi ē,
te meꞌe haŋa he moꞌa o te taŋata taꞌatoꞌa i tuꞌu ꞌīŋoa,
10 ꞌe he haka rē atu mo haka tere ōꞌou i a rāua,
ki haka tano ai i taꞌa meꞌe haŋa ꞌi te ao nei
pa he haka tano iŋa atu o taꞌa meꞌe haŋa ꞌi te raŋi.
11 E vaꞌai mai koe ꞌarīnā to mātou o te kai.
12 E haka kore koe i te mātou hara,
pa he haka rehu iŋa o mātou i te meꞌe ꞌino aŋa mai e te rua.
13 ꞌE, ꞌi te hora o te haka ꞌatu mai,
ꞌina koe ko haka rē i a mātou mo viri ki roto i te hara;
e haka eꞌa koe i a mātou mai roto i te rima o Rukifero”.
14 »Mo haka rehu o kōrua i te meꞌe ꞌino aŋa atu e te rua, te kōrua Matuꞌa o te raŋi he haka rehu takoꞌa i te kōrua meꞌe taꞌe tano aŋa. 15 ꞌE mo taꞌe haka rehu o kōrua i te meꞌe taꞌe tano aŋa atu e te rua, e ko haka rehu takoꞌa e te kōrua Matuꞌa i te kōrua hara.
Te tapu iŋa i te kai
16 »Hora ena o kōrua mo tapu i te kai mo haꞌamuri ki te ꞌAtua, ꞌina ko haka topa te ꞌāriŋa pa he nuꞌu riva a te haho nō haka tuꞌu i te rāua ꞌāriŋa pa he ꞌāriŋa haka ꞌaroha mo ꞌite e te taŋata e tapu ꞌana a rāua i te kai. ꞌĪ a au he kī atu: he ꞌite mau nō era o te nuꞌu te meꞌe o rāua mo ravaꞌa, taꞌe ꞌō he meꞌe vaꞌai e te ꞌAtua mo haka koa. 17 Hora ena ōꞌou mo tapu, e hopu te ꞌāriŋa e haka riva-riva, 18 ꞌo ꞌite e te nuꞌu e tapu ꞌana a koe. ꞌE mo tuꞌu Matuꞌa o te raŋi, taꞌe takeꞌa e koe, e ꞌite. A ia, paꞌi, e ꞌite rō ꞌana i te meꞌe taꞌe ꞌite e te rua taŋata, ꞌe māꞌana e vaꞌai atu i te meꞌe mo koa.
He kona tano mo haꞌaputu o te hauhaꞌa
(Ruka 12.33-34)
19 »ꞌIna kōrua ko haꞌaputu i te hauhaꞌa ꞌi te ao nei, he kona e kai rō ꞌana te meꞌe e te manu kai hare, e rake-rake rō ꞌana ꞌi te para, ꞌe e uru rō ꞌana e te toke-toke mo toke.
20 Te tano mau: ꞌi te raŋi a kōrua ana haꞌaputu i te hauhaꞌa, he kona ꞌina e ko kai e te manu kai hare, ꞌina e ko rake-rake ꞌe ꞌina e ko toke. 21 ꞌI te kona ꞌi ira, paꞌi, tuꞌu hauhaꞌa, ꞌi ira takoꞌa tuꞌu māhatu.
Te manaꞌu he mōrī o te taŋata
(Ruka 11.33-36)
22 »Te mata pa he mōrī haka māꞌeha i te hakari, ꞌe pē ira ꞌā te manaꞌu o te taŋata. Mo riva-riva, he haꞌere a roto i te māꞌeha; 23 ꞌe mo rake-rake, a roto i te pōhāhā. Mo kī ōꞌou e māꞌeha rō ꞌana tuꞌu manaꞌu, ꞌe te parautiꞌa mau taꞌe pē ira, ¡ko roto i te pōhāhā taparahi-taꞌata koe!
Te ꞌAtua ꞌe he hauhaꞌa
(Ruka 16.13)
24 »ꞌIna e tahi kope mo ravaꞌa mo tāvini, ꞌi tū hora ꞌā, ki te ŋāŋata hoko rua. Mo aŋa pē ira, ki te kope e tahi ka haŋa era ꞌe ki te rua ꞌina. He haꞌatura ki te taŋata e tahi ꞌe ki te rua ka taꞌe haka au era. Te auraꞌa: e ko tano koe mo aŋa ki te ꞌAtua ꞌe ki te hauhaꞌa ꞌi tū hora ꞌā.
Te ꞌAtua e hāpaꞌo rō ꞌana i tāꞌana ŋā poki
(Ruka 12.22-31)
25 »ꞌĪ a au he kī atu: ꞌina kōrua ko manaꞌu rahi ki te meꞌe mo kai ꞌe mo unu mo ora o kōrua, ꞌe ꞌina takoꞌa ko manaꞌu rahi ki te meꞌe mo uru. ¿Ka kī ꞌō e ora ena te taŋata mo kai mau nō, ꞌe te hakari e ai ena mo uru nō i te kahu?
26 »E uꞌi rā te manu: ꞌina he ꞌoka, ꞌina he kato ꞌe ꞌina he hāpaꞌo i te kai ꞌi roto i te hare haꞌaputu kai. Ka ai atu pē ira, te Matuꞌa o kōrua ꞌi te raŋi e hāŋai rō ꞌana i a rāua. ꞌE a kōrua i hau rō atu ꞌi te hauhaꞌa ki te manu.
27 »E manaꞌu takoꞌa: ka rahi atu te hāpaꞌo iŋa o te kope e tahi o kōrua i a ia ꞌā, e ko ravaꞌa mo haka roa ꞌiti i tōꞌona noho iŋa ꞌi te ao nei.
28 »¿He aha ia kōrua e manaꞌu rahi ena ki te kahu? Ka uꞌi rā te tiare ꞌūaꞌa ꞌi ꞌuta: ꞌina he aŋa ꞌe he hiro i te hau.
29 Ka ai atu pē ira, ꞌina kai ai ꞌā e tahi kope i uru i te kahu hopeꞌa o te nehe-nehe pē rā ŋā tiare, korohaŋa te ꞌariki ꞌono era ko ⌊Toromono⌋.
30 »Mo ai pē ira te ꞌAtua e haka nehe-nehe ena i te tiare o ꞌuta, ꞌūaꞌa ꞌi ꞌaŋarīnā ꞌe mae-mae āpō, ¿pē hē ia ana taꞌe haka uru atu i a kōrua hai kahu, e te nuꞌu taꞌe ⌊haka moe i te manaꞌu⌋ ꞌi ruŋa i te ꞌAtua ē?
31 »ꞌIna ko manaꞌu pē nei ē: “¿Hai aha a tātou ana kai ꞌe ana unu?” ꞌe “¿Hai aha a tātou ana uru?”. 32 Te ŋā meꞌe nei he meꞌe manaꞌu rahi e te nuꞌu taꞌe ꞌite ko ai te ꞌAtua parautiꞌa. ꞌE, a kōrua e ai rō ꞌana te Matuꞌa ꞌi te raŋi ko ꞌite ꞌana i te meꞌe mo te kōrua ora.
33 »ꞌO ira, e vaꞌai tahi te kōrua māhatu mo haka tere atu e te ꞌAtua ꞌe mo aŋa o kōrua i te meꞌe tī-tika ki tōꞌona mata ꞌe māꞌana e vaꞌai atu i rā ŋā meꞌe. 34 ꞌIna ko manaꞌu rahi o ruŋa i te meꞌe ka topa ena āpō; āpō ana manaꞌu iho o ruŋa. Taꞌatoꞌa nō mahana e ai rō ꞌana tōꞌona ꞌati.
7.
¿Ko ai koe mo kī i te meꞌe taꞌe tano o te rua?
(Ruka 6.37-38,41-42)
1 »Ka haka rē te kōrua kī i te hape o te rua, ꞌo kī atu e te ꞌAtua i te kōrua hape. Taꞌe, paꞌi, i a kōrua te parau mo ture. 2 Pa he ture iŋa o kōrua i te rua, pē ira ꞌā te ꞌAtua ka ture atu ena i a kōrua. Pa he pūai o te kōrua kī iŋa i te hape o te rua, pē ira ꞌā te pūai ka kī atu ena e te ꞌAtua i te kōrua hape.
3 »¿He aha koe e uꞌi ena i te pua mauku o roto i te mata o tuꞌu taina, ꞌe ꞌina koe he uꞌi i te pou o roto i tuꞌu mata?
4 ꞌE, mo ai ꞌi roto i tuꞌu mata e tahi pou, ¿pē hē ia koe ana kī ki tuꞌu taina: “Ka haka rē ki toꞌo atu i te pua mauku mai roto i tuꞌu mata”? 5 ¡E te kope riva a te haho ē! Ka kume ꞌi raꞌe te pou o roto i tuꞌu mata, ki takeꞌa riva-riva iho ai e koe mo kume i te pua mauku mai te mata o tuꞌu taina.
6 »ꞌIna kōrua ko hāpī ko oho i te vānaŋa moꞌa o te ꞌAtua ki te nuꞌu te rāua aŋa nō he taꞌe haŋa mo haka roŋo ki rā vānaŋa. A rāua pa he paiheŋa taehae ꞌā, ka hoa atu hai meꞌe hauhaꞌa, e ŋau nō atu i a kōrua. A rāua takoꞌa pa he oru ꞌā, ka hoa atu hai meꞌe hauhaꞌa pa he poe, e rei-rei nō.
He no-noꞌi, he kimi ꞌe he pātōtō i te ꞌōpani
(Ruka 11.9-13; 6.31)
7 »E no-noꞌi ki te ꞌAtua, he vaꞌai atu; e kimi, he haka takeꞌa atu; e pātōtō te ꞌōpani, he mātaki atu. 8 Ki te kope no-noꞌi, paꞌi, he vaꞌai; ki te kope kimi, he haka takeꞌa; ꞌe ki te kope pātōtō, he mātaki ki a ia.
9 »¿Ko ai o kōrua mo vaꞌai tāꞌue hai māꞌea ki tāꞌana poki ana no-noꞌi atu hai haraoa; 10 ꞌo hai kōreha veneno ana no-noꞌi atu hai ika?
11 »Mo ai ko ꞌite ꞌana a kōrua mo vaꞌai i te meꞌe riva-riva ki te kōrua ŋā poki, ka ai atu kōrua he nuꞌu hara, ¿e ko taꞌe vaꞌai hō e te Matuꞌa o te raŋi hai meꞌe riva-riva ki te nuꞌu no-noꞌi ki a ia?
12 »E aŋa kōrua ki te rua i te meꞌe haŋa e kōrua mo aŋa atu e te rua. Ko te meꞌe nei te hāpī mau o te meꞌe pāpaꞌi e Mōtē ꞌe e te perofeta.
Te ꞌōpani vako-vako
(Ruka 13.24)
13 »E uru kōrua a roto i te ꞌōpani vako-vako. Te ꞌōpani uru ki te pōꞌauahi e ꞌaꞌano rō ꞌana ꞌe te ara oho ki ira e nui-nui rō ꞌā, ꞌe e rahi rō ꞌana te taŋata uru ꞌe haꞌere a rā ara. 14 ꞌE, te ꞌōpani mo uru ki te ara o te ora ꞌina he hopeꞌa raꞌa e vako-vako rō ꞌā ꞌe aŋa riꞌa-riꞌa te haꞌere te oho a roto, ꞌe nuꞌu taꞌe rahi te nuꞌu oꞌo ki ira.
Ka aŋi-aŋi ena ko ai hai meꞌe aŋa o rāua
(Ruka 6.43-44)
15 »E uꞌi kōrua e te nuꞌu reo-reo haka tuꞌu i a rāua pa he nuꞌu vānaŋa hai ꞌīŋoa o te ꞌAtua. E oho atu ena pa he māmoe, ꞌe te roto pa he paiheŋa taehae ꞌā. 16 E aŋi-aŋi nō e kōrua ko ai a rāua hai meꞌe aŋa. Te vino, paꞌi, ꞌe te pika ꞌina he kato mai ruŋa i te tumu pū-pū. 17 Te tumu riva-riva he meꞌe riva-riva te meꞌe hua mo kai, ꞌe te tumu rake-rake he meꞌe rake-rake. 18 ꞌIna he tumu riva-riva hua o te meꞌe rake-rake, ꞌe ꞌina he tumu rake-rake hua o te meꞌe riva-riva. 19 Taꞌatoꞌa tumu hua o te meꞌe rake-rake, he paꞌo he hoa ki roto i te ahi. 20 Pē ira ka aŋi-aŋi ena e kōrua ko ai mau a rāua, hai meꞌe aŋa e rāua.
Taꞌe taꞌatoꞌa ka oꞌo ena ki roto i te ⌊haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua⌋
(Ruka 13.25-27)
21 »Taꞌe taꞌatoꞌa nuꞌu kī mai: “E tōꞌoku Pūꞌoko Haka Tere ē”, mo oꞌo ki roto i te haka tere iŋa ꞌāpī o tōꞌoku Matuꞌa ꞌi te raŋi; te nuꞌu mau nō mo oꞌo he nuꞌu aŋa i tāꞌana meꞌe haŋa. 22 ꞌI te mahana o tāꞌana ture hopeꞌa, nuꞌu rahi te nuꞌu ka kī mai ena: “E te mātou Pūꞌoko Haka Tere ē, i haka ꞌite i oho rō mātou hai ꞌīŋoa ōꞌou i te vānaŋa haka ꞌite mai e te ꞌAtua, i haka eꞌa rō i te tātane mai roto i te taŋata ꞌe i aŋa takoꞌa rō meꞌe rahi nō atu mana hai ꞌīŋoa ōꞌou”. 23 ꞌI rā hora ka pāhono ena e au: “Kai māhani a au i a kōrua. ¡Ka haka tapa mai muri i a au, e te nuꞌu aŋa i te meꞌe taꞌe tano ē!”.
Te nuꞌu haꞌatura ꞌe taꞌe haꞌatura
(Marko 1.22; Ruka 6.47-49)
24 »Te nuꞌu haka roŋo ꞌe aŋa i tāꞌaku meꞌe kī pa he taŋata manaꞌu riva-riva aŋa i tōꞌona hare ꞌi ruŋa i te kona hio-hio. 25 He hoa te ꞌua, he rahi he oho te vai o roto i te rio, he hetu ki rā hare ꞌe he puhi pūai te tokerau a ruŋa, ꞌe ꞌina kai marere ꞌi te aŋa ꞌi te kona hio-hio.
26 »ꞌE te nuꞌu ŋaroꞌa ꞌe taꞌe haꞌatura ki tāꞌaku meꞌe kī pa he taŋata maꞌa-maꞌa aŋa i tōꞌona hare ꞌi ruŋa i te ꞌone.
27 He hoa te ꞌua, he rahi he oho te vai o roto i te rio, he hetu ki rā hare ꞌe he puhi pūai te tokerau a ruŋa, ꞌe he marere tahi rā hare. ¡He ꞌati nui-nui e tahi!».
28 I oti era ꞌa Ietū te vānaŋa, he māere tahi te nuꞌu ꞌi te huru o te hāpī iŋa ōꞌona; 29 e hāpī era pa he taŋata i a ia mau ꞌā te parau, taꞌe ꞌō pa he ⌊maꞌori o te haka tere hūrio⌋.
8.
He haka ora iŋa o Ietū i te taŋata rēpera
(Marko 1.40-45; Ruka 5.12-16)
1 I topa era a Ietū mai ruŋa i te maꞌuŋa, meꞌe rahi nuꞌu i oho ꞌi muri i a ia. 2 He haka hāhine ia e tahi taŋata māui-ui i te rēpera, he tū-turi ꞌi muꞌa ꞌe he kī:
—E Ietū, mo haŋa ōꞌou, i a koe te ora o tōꞌoku māui-ui nei.
3 He haka puā e Ietū hai rima ꞌe he kī:
—Ko haŋa ꞌana a au. ¡Ka ora!
ꞌI tū hora mau era ꞌā he maꞌitaki te rēpera o tū taŋata era. 4 He kī haka ꞌou e Ietū:
—ꞌIna ko ꞌaꞌamu e tahi nuꞌu. Ka oho koe ka haka takeꞌa i a koe ki te ⌊oromatuꞌa⌋. E maꞌu te meꞌe mo tūtia ki te ꞌAtua haka ꞌite mai e ⌊Mōtē⌋ mo tuꞌu ⌊haka maꞌitaki⌋, ki tūtia ai e te oromatuꞌa ꞌe ki haka ꞌite ai ki te taŋata ko ora ꞌana tuꞌu māui-ui.
He haka ora iŋa o Ietū i te tāvini o te kape rōmano
(Ruka 7.1-10; Iovani 4.43-54)
5 I tuꞌu era a Ietū ki Kaperenāū, he haka hāhine e tahi taŋata he kape o te vaꞌehau rōmano, 6 he ani:
—E Ietū, ꞌai tōꞌoku kona hare era tōꞌoku tāvini ko māui-ui ꞌā, ꞌina he makenu te hakari koia ko rahi te mamae.
7 He pāhono e Ietū:
—ꞌĪ a au he oho atu he haka ora.
8 He kī e tū kape era:
—E Ietū, ¿ko ai a au mo uru atu ōꞌou ki roto i tōꞌoku hare? Ka kī nō koe i taꞌa vānaŋa ꞌe he ora rō ꞌai tōꞌoku tāvini. 9 A au mau nei ꞌā e ai rō ꞌana te kope ꞌata hau rō atu te tōroꞌa ki a au, ꞌe pē ira takoꞌa ꞌana e ai rō ꞌana te vaꞌehau ko au te kape o rāua. Mo kī ōꞌoku e tahi o rāua: “¡Ka oho!”, he oho; ꞌe mo kī ōꞌoku ki te rua: “¡Ka oho mai!”, he oho mai; ꞌe mo uŋa ōꞌoku i tōꞌoku tāvini mo aŋa e tahi meꞌe, he aŋa.
10 I ŋaroꞌa era e Ietū i tū meꞌe era he māere rō atu ꞌai, ꞌe he kī ki te nuꞌu oho ꞌi muri i a ia:
—Te parautiꞌa, kai piri mai ꞌana e tahi taŋata o Itaraera haka moe i tōꞌona manaꞌu ꞌi ruŋa i a au pa he taŋata nei.
11 ꞌĪ a au he kī atu: nuꞌu rahi te nuꞌu taꞌe he ⌊hūrio⌋ o te eꞌa iŋa ꞌe o te ŋaro iŋa o te raꞌā ka noho ka kai ena ꞌi muri i a ⌊ꞌAparahama⌋, i a Itaꞌata ꞌe i a Hākovo ꞌi te ⌊haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua⌋. 12 ꞌE te hūrio, nuꞌu mau era mo rāua rā haka tere iŋa, he tute ki roto i te pōhāhā, he kona ꞌi ira te taŋi ꞌe te ꞌau-ꞌau raꞌa niho.
13 I oti era he kī e Ietū ki tū kape rōmano era:
—Ka oho koe ki tuꞌu hare, ꞌe ka ai pa he meꞌe haka moe ena e koe i te manaꞌu.
ꞌI tū hora mau era ꞌana he ora rō ꞌai tū tāvini era.
He haka ora iŋa o Ietū i te huŋavai o Pētero
(Marko 1.29-31; Ruka 4.38-39)
14 He eꞌa he oho a Ietū ki te hare o Pētero. ꞌI ira he takeꞌa i te māmā huŋavai o Pētero e moe rō ꞌana ko hū ꞌā te hakari ꞌi te māui-ui. 15 He haka puā e Ietū ki te rima o rā viꞌe, he kore rō ꞌai tū māui-ui era. He eꞌa ia ki ruŋa he vaꞌai hai kai mā Ietū.
He haka ora iŋa o Ietū meꞌe rahi nuꞌu māui-ui
(Marko 1.32-34; Ruka 4.40-41)
16 I pō era he maꞌu ki a Ietū meꞌe rahi nō atu nuꞌu ko oꞌo ꞌana e te tātane ꞌe, e tahi nō reꞌo o Ietū e kī era, he eꞌa rō ꞌai te tātane mai roto. ꞌE, takoꞌa, he haka ora i te nuꞌu māui-ui taꞌatoꞌa.
17 Te meꞌe nei i topa ai tano ki te meꞌe haka ꞌite e te perofeta era ko ꞌItaia ꞌi te hora kī: «ꞌĀꞌana mau ꞌā i ꞌamo i te tātou maꞌi ꞌe i te tātou māui-ui».
Te nuꞌu mo taŋata hāpī ꞌa Ietū
(Ruka 9.57-62)
18 I uꞌi era e Ietū ko putu-putu ꞌana te taŋata ꞌi muri i a ia, he kī ki tāꞌana nuꞌu hāpī mo oho o rāua ki te rua pāꞌiŋa o te vai. 19 He haka hāhine ia te taŋata maꞌori e tahi o te haka tere hūrio he kī:
—E te Maꞌori, kona nō ena ōꞌou ka oho ena, he oho atu a au ꞌi muri i a koe mo taŋata hāpī ꞌāꞌau.
20 He pāhono e Ietū:
—Te kurī manu e ai rō ꞌana te karava mo noho, te manu he hakapupa, ꞌe te ⌊Poki o te taŋata⌋ ꞌina he kona mo noho.
21 E tahi ia o roto o tāꞌana nuꞌu hāpī he kī:
—E Ietū, ka haka rē mai koe ki mate ꞌe ki tanu a au i tōꞌoku matuꞌa tane ana oho iho atu a au ꞌi muri i a koe.
22 He pāhono e Ietū:
—Ka haka rē mo te nuꞌu mate e tanu i te rāua nuꞌu mate; ꞌe a koe ka oho mai ꞌi muri i a au mo taŋata hāpī ꞌāꞌaku.
Te tokerau ꞌe te pari he haꞌatura ki a Ietū
(Marko 4.35-41; Ruka 8.22-25)
23 He eke ia a Ietū ki ruŋa i te vaka koia ko tāꞌana nuꞌu hāpī. 24 E oho nō ꞌā he puhi pūai te tokerau, he ketu te pari ꞌe he haꞌamata he ꞌī te vaka e te vai. ꞌE a Ietū e haꞌuru ꞌā. 25 He oho e tū nuꞌu era ꞌāꞌana he haka ꞌara he kī:
—¡E Ietū, ka hāꞌūꞌū mai koe! ¡ꞌĪ tātou he emu!
26 He pāhono e Ietū:
—¿He aha rā kōrua e riꞌa-riꞌa ena, e te nuꞌu taꞌe haka moe riva-riva i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a au ē?
I kī era i rā meꞌe, he eꞌa ki ruŋa, e tahi nō reꞌo i kī ai ki te tokerau ꞌe ki te vaikava; he noho te tokerau ꞌe he māria rō ꞌai te vaikava. 27 He māere tū nuꞌu era ꞌe he ꞌui ki a rāua ꞌā:
—¿Ko ai mau te kope nei? ¡ꞌĀtā te tokerau ꞌe te pari e haꞌatura ki a ia!
E rua kope o Kārara ko oꞌo ꞌā e te tātane
(Marko 5.1-20; Ruka 8.26-39)
28 I tuꞌu era a Ietū ki te rua pāꞌiŋa o te vai ki te henua o te kārara, he haka hāhine e rua ŋāŋata ko oꞌo ꞌana e te tātane. Te ŋāŋata nei mai roto i te menemā i eꞌa ai. ꞌE, ꞌi te meꞌe era ko haka taehae ꞌā i a rāua e te tātane, ꞌina he vari te taŋata a ira. 29 He haꞌamata e te tātane he ohu:
—¡E te Poki o te ꞌAtua ē! ¿He aha taꞌa meꞌe haŋa i a mātou? ¿I oho mai ai koe mo tōtōā mai kai tano hia ꞌā te hora?
30 E hāhine rō ꞌana ki ira meꞌe rahi oru e kai ꞌana.
31 He ani ia e te tātane ki a Ietū:
—Mo haka eꞌa ōꞌou i a mātou mai roto i te ŋāŋata nei, ka haꞌatiꞌa mai mo uru ki roto i te ŋā oru era.
32 He kī e Ietū:
—Ka oho ka uru.
He eꞌa rā ŋā tātane mai roto i tū ŋāŋata era he uru ki roto i te oru. ꞌI tū hora mau era ꞌā he huata a te ꞌōpata, he vī-viri ki roto i te vai ꞌe he mā-mate tahi rō ꞌai.
33 Te nuꞌu hāpaꞌo i te oru he eꞌa he tē-tere. I tuꞌu era ki te kona taŋata he ꞌaꞌamu i tū meꞌe taꞌatoꞌa topa era ki tū ŋā kope oꞌo era e te tātane. 34 He paka tahi te nuꞌu ki te kona era ꞌi ira a Ietū. I takeꞌa era he ani mo eꞌa mo oho rō ꞌai mai ira.
9.
He haka ora iŋa o Ietū i te taŋata hakari taꞌe makenu
(Marko 2.1-12; Ruka 5.17-26)
1 I oti era rā meꞌe, he eke a Ietū ki ruŋa i te vaka he oho ki te rua pāꞌiŋa o te vai ꞌe he tuꞌu ki te kona noho ōꞌona.
2 ꞌI ira te nuꞌu i maꞌu ai ki a ia i te taŋata hakari taꞌe makenu e moe rō ꞌana ꞌi ruŋa i te raŋo. I takeꞌa era i te rahi o te haka moe iŋa o te manaꞌu o rā nuꞌu ꞌi ruŋa i a ia mo ora o rā māui-ui, he kī e Ietū ki tū taŋata hakari taꞌe makenu era: «¡Kiahio koe, e haŋu ē! Ko haka kore ꞌā e au i tuꞌu hara».
3 Tētahi ⌊maꞌori o te haka tere hūrio⌋ he manaꞌu: «Te meꞌe kī era e te kope era vānaŋa taꞌe tano mo te ꞌAtua».
4 ꞌI te ꞌite o Ietū i te manaꞌu o rā nuꞌu, he ꞌui: «¿He aha kōrua e manaꞌu rake-rake ena? 5 Ki a kōrua, ¿ꞌata aŋarahi mo haka kore i te hara ki te haka ora i te māui-ui? ¿Taꞌe ꞌō hai parau nō o te ꞌAtua te ŋā meꞌe nei e aŋa ena? 6 ꞌE ꞌī he haka takeꞌa atu pē nei ē: i a au i te ⌊Poki o te taŋata⌋ te parau mo haka kore i te hara ꞌi te ao nei».
He kī ia ki tū taŋata hakari taꞌe makenu era: «Ka eꞌa koe ki ruŋa, ka toꞌo tuꞌu raŋo, ka eꞌa ka oho ki tuꞌu hare».
7 He eꞌa ki ruŋa tū taŋata hakari taꞌe makenu era ꞌe he oho ki tōꞌona hare. 8 I takeꞌa era e te nuꞌu i tū meꞌe era, he riꞌa-riꞌa ꞌe he haꞌahana-hana ki te ꞌAtua ꞌo te vaꞌai i te pūai pē ira ki te taŋata.
He toꞌo iŋa o Ietū i a Māteo mo taŋata hāpī ꞌāꞌana
(Marko 2.13-17; Ruka 5.27-32)
9 He oho ia a Ietū mai tū kona era, he takeꞌa i te taŋata e tahi te ꞌīŋoa ko Māteo e noho rō ꞌana ꞌi tōꞌona kona aŋa. A ia he kope haka ꞌauhau i te taŋata hai moni mo te rōmano. He kī: «Ka oho mai koe mo taŋata hāpī ꞌāꞌaku».
He eꞌa a Māteo he oho ꞌi muri.
10 Ko hora atu ꞌā e kai ꞌana a kuā Ietū ꞌi te hare o Māteo. Meꞌe rahi te ⌊nuꞌu haka ꞌauhau i te taŋata hai moni mo te rōmano⌋ ꞌe te tētahi haka ꞌou atu nuꞌu hara i tuꞌu i kai ananake ko kuā Ietū. 11 I takeꞌa era i rā meꞌe e te ⌊fariseo⌋, he ꞌui ki te nuꞌu hāpī ꞌa Ietū:
—¿He aha te kōrua maꞌori e kai ena ananake ko te nuꞌu haka ꞌauhau i te taŋata hai moni mo te rōmano ꞌe ananake ko te tētahi haka ꞌou atu nuꞌu hara?
12 I ŋaroꞌa era e Ietū i rā vānaŋa, he kī:
—Taꞌe mo te nuꞌu taꞌe māui-ui te taote, mo te nuꞌu māui-ui. 13 Ka haka topa te haꞌaauraꞌa o te vānaŋa nei: «Tāꞌaku meꞌe haŋa taꞌe he tūtia mai o kōrua, he ai o kōrua he nuꞌu māhatu ꞌaroha». Taꞌe, paꞌi, ki te nuꞌu taꞌe hara a au i oho mai ai, ki te nuꞌu hara.
He tapu iŋa o te kai
(Marko 2.18-22; Ruka 5.33-39)
14 Te nuꞌu hāpī ꞌa Iovani Papatito he haka hāhine ki a Ietū ꞌe he ꞌui:
—A mātou ꞌe te fariseo e tapu rahi rō ꞌā i te kai. ¿He aha taꞌa nuꞌu hāpī e taꞌe tapu ena?
15 He pāhono e Ietū:
—¿E taꞌe koa ꞌe e taꞌe kai mau rō te nuꞌu ꞌi te ŋoŋoro hāipo-ipo ꞌi te hora ꞌi muri i a rāua te kope ōꞌona te hāipo-ipo? Nā, paꞌi, e tano rō te hora he toꞌo i rā kope mai muri i a rāua; ꞌi rā hora ka tapu iho era.
16 »ꞌIna e tahi kope hono i te kahu rūꞌau hai parehe tapa kahu ꞌāpī; te hono ꞌāpī he hiki ꞌe he paihi tū kahu rūꞌau era ꞌe he ꞌata nui-nui rō atu ꞌai te more.
17 »ꞌE ꞌina takoꞌa he haꞌaꞌī i te vino ꞌāpī ki roto i te ipu i aŋa hai kiri ko rūꞌau ꞌā. Mo aŋa pē ira he paihi rā ipu, he māuꞌa te ꞌava ꞌe pē ira takoꞌa ꞌā te ipu. ꞌO ira, e haꞌaꞌī te ꞌava ꞌāpī ki roto i te ipu kiri ꞌāpī ꞌo māuꞌa rā ŋā meꞌe.
He poki ꞌa Hairo ꞌe he viꞌe māui-ui
(Marko 5.21-43; Ruka 8.40-56)
18 E vānaŋa nō ꞌana a Ietū ki te nuꞌu, he tuꞌu e tahi taŋata hōnui o te ⌊hūrio⌋, he tū-turi ꞌi muꞌa ꞌe he kī: «Mate iho nō tāꞌaku poki vahine; mo oho mai ōꞌou mo haka puā i tuꞌu rima ki a ia, he ora haka ꞌou».
19 He eꞌa a Ietū he oho ꞌi muri i tū taŋata era ananake ko tāꞌana nuꞌu hāpī.
20 E tahi ia viꞌe, ka hoꞌe ꞌahuru mā piti matahiti ꞌina he noho haka ꞌou tōꞌona māui-ui vahine, he haka hāhine a tuꞌa i a Ietū he haka puā ki te titi o te kahu 21 hai manaꞌu: mo haka puā nō ōꞌona ki te kahu o Ietū, he ora a ia. 22 He hārui he uꞌi a Ietū a tuꞌa, he takeꞌa i rā viꞌe ꞌe he kī: «Kiahio koe, e vovo ē. He haka moe ōꞌou i tuꞌu manaꞌu ꞌi ruŋa i a au i ora ena tuꞌu māui-ui».
ꞌE mai rā hora he ora rō ꞌai rā viꞌe.
23 I tuꞌu era a Ietū ki te hare o tū taŋata hōnui era, he takeꞌa i te nuꞌu haka taŋi puhi e puhi ꞌā i te hīmene pāpaku, ꞌe i te tētahi nuꞌu e ki-kiu e taŋi ꞌā. 24 He kī: «Ka eꞌa kōrua ka oho mai nei. ꞌIna he poki kai mate, e haꞌuru ꞌā».
He ka-kata te taŋata 25 ꞌe i haka eꞌa nō e Ietū. He uru ki roto i te piha ꞌi ira rā poki, he ꞌa-ꞌaru a te rima ꞌe he eꞌa rō ꞌai rā poki ki ruŋa.
26 ꞌI te taꞌatoꞌa nō kona o ira i ꞌite ai o ruŋa i tū parau ꞌāpī era.
He ŋāŋata matapō e rua
27 I eꞌa era a Ietū mai tū hare era, ꞌi tuꞌa i oho ai e rua matapō koia ko ohu:
—¡E Ietū, e te Hakaara o ⌊Tāvita⌋ ē, ka haka ꞌaroha koe i a māua!
28 I tuꞌu era a Ietū ki te hare ki ira e oho era, he uru ki roto. He haka hāhine tū ŋāŋata era ꞌe he ꞌui e Ietū:
—Ki te kōrua manaꞌu, ¿i a au te parau mo aŋa i te meꞌe ena?
—ꞌĒ-ē, e Ietū ē —i pāhono ai.
29 He haka puā ia a Ietū i tōꞌona rima ki te mata ꞌe he kī:
—Ka ai pa he meꞌe haka moe ena e kōrua i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a au.
30 He ora rō ꞌai te mata o tū ŋāŋata era. ꞌE he kī e Ietū:
—E uꞌi ꞌo ꞌite e te nuꞌu.
31 ꞌE, ka ai atu pē ira, te meꞌe raꞌe i aŋa i eꞌa ai mai rā kona, he ꞌaꞌamu a te kona taꞌatoꞌa i tū meꞌe aŋa era e Ietū.
He taŋata taꞌe vānaŋa e tahi
32 Ka eꞌa ka oho tū ŋāŋata era, ka tuꞌu tētahi nuꞌu e maꞌu rō ꞌā ki a Ietū i te taŋata ko oꞌo ꞌana e te tātane ꞌe ꞌina he vānaŋa haka ꞌou. 33 I haka eꞌa era e Ietū i rā tātane, he haꞌamata he vānaŋa rā taŋata. Te nuꞌu ko māere atu ꞌā e kī era: «¡ꞌIna kai takeꞌa ꞌā ki te hora hopeꞌa i te meꞌe tuꞌu pē nei ꞌi Itaraera!».
34 ꞌE he kī e te fariseo: «O te pūꞌoko haka tere mau ꞌā o te tātane i vaꞌai ki a ia i te mana mo haka eꞌa i te tātane».
Te toꞌo iŋa i te taŋata mo te ꞌAtua pa he kato iŋa o te kai
35 A te kona taꞌatoꞌa e hāpī e oho era e Ietū ꞌi roto i te ⌊hare pure hūrio⌋, e haka ꞌite ꞌā o ruŋa i te roŋo riva-riva o te ⌊haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua⌋ ꞌe e haka ora ꞌā meꞌe rahi nō atu huru o te māui-ui. 36 I uꞌi era e Ietū i te taŋata, he haka ꞌaroha; e tuꞌu rō ꞌana pa he māmoe ꞌina he taŋata mo hāpaꞌo i a rāua, ko rohi-rohi ꞌana ꞌe ꞌina he haŋu toe.
37 He kī ia ki tāꞌana nuꞌu hāpī: «Te parautiꞌa, nuꞌu rahi te nuꞌu mo toꞌo mo roto i te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua, pa he kato iŋa o te kai, ꞌe nuꞌu taꞌe rahi te nuꞌu o rāua te kato. 38 ꞌO ira, ka ani ki te kope ꞌāꞌana te kai, he ꞌAtua, mo ꞌata uŋa hai nuꞌu mo kato».
10.
He toꞌo iŋa o Ietū i te nuꞌu mo ⌊ꞌāpōtoro⌋
(Marko 3.13-19; Ruka 6.12-16)
1 He kī e Ietū mo haka hāhine o tāꞌana hoꞌe ꞌahuru mā piti nuꞌu hāpī ꞌe he vaꞌai i te parau mo haka eꞌa i te tātane mai roto i te taŋata ꞌe mo haka ora huru era huru era o te māui-ui.
2 He ꞌīŋoa nei o rā ŋā ꞌāpōtoro: te raꞌe ko Tīmona, e kī takoꞌa era ko Pētero; he taina ōꞌona, ko Antarea; ko ⌊Tanatiako⌋ ꞌe ko ⌊Iovani⌋, he ŋā poki ꞌa Tevereo; 3 ko Feripe, ko Torometi, ko Tōmā, ko Māteo, kope haka ꞌauhau i te taŋata hai moni mo te rōmano; ko Tanatiako, poki ꞌa Arafeo; ko Tāreo, 4 ko Tīmona, kope o roto i te nūnaꞌa taŋata he ⌊kananeo⌋, ꞌe ko Hura Ikariote, hoꞌo era i a Ietū.
He uŋa iŋa o Ietū i te ꞌāpōtoro
(Marko 6.7-13; Ruka 9.1-6)
5 He uŋa ia e Ietū i te nuꞌu nei e hoꞌe ꞌahuru mā piti koia ko kī:
«ꞌIna kōrua ko oho ki te kona noho o te nuꞌu taꞌe he hūrio ꞌe ki te kona taꞌatoꞌa o te tāmāria. 6 Ki te tātou taŋata he itaraera a kōrua ana oho. A rāua, paꞌi, pa he māmoe ŋaro mai muri i te kope ꞌāꞌana te hāpaꞌo.
7 »Ka oho ka haka ꞌite: “Te ⌊haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua⌋ nā ko hāhine mai ꞌā”.
8 »Ka haka ora te nuꞌu māui-ui, ka haka ora te nuꞌu mate, ka haka ora te nuꞌu rēpera, ka haka eꞌa te tātane mai roto i te taŋata. Te mana ai i a kōrua, taꞌe i ꞌauhau; ꞌo ira, ꞌina takoꞌa ko haka ꞌauhau i te taŋata ꞌo te kōrua meꞌe mo aŋa.
9 »ꞌIna ko maꞌu te moni 10 ꞌe te pūtē ꞌi roto te meꞌe mo te ara. ꞌIna ko maꞌu te kahu ꞌe te kirivaꞌe mo mono ꞌe ꞌina ko maꞌu te toko-toko. Te taŋata aŋa, paꞌi, e hāpaꞌo rō ꞌā.
11 »E tuꞌu ꞌana kōrua ki te kona nūnaꞌa hare e tahi, e kimi hai kope riva haŋa mo toꞌo i a kōrua ki tōꞌona hare, ꞌe ꞌi rā hare kōrua ana noho ꞌātā ka oho rō mai ira. 12 Ka uru ena kōrua ki roto i te hare, e ꞌaroha ki te nuꞌu noho o ira pē nei ē: “Ka ai ꞌi ruŋa i a kōrua te haumārū o te ꞌAtua”.
13 Mo hāpaꞌo riva-riva atu te nuꞌu o rā hare, he tano te kōrua ꞌaroha; ꞌe mo taꞌe ai pē ira, e ko ai ꞌi ruŋa i a rāua te haumārū o te ꞌAtua.
14 »ꞌE mo taꞌe haŋa mo toꞌo i a kōrua ki te rāua hare ꞌe mo taꞌe haka roŋo atu i te kōrua vānaŋa, ka eꞌa mai rā hare ꞌo mai te kona era ꞌi ira a kōrua ꞌe ꞌai ka tū-tū rō te puŋaꞌehu mai ruŋa i te kōrua vaꞌe mo haka ꞌite ki te nuꞌu o rā kona: ka topa era ꞌi ruŋa i a rāua te ūtuꞌa o te ꞌAtua, he hape o rāua mau ꞌā. 15 ꞌĪ a au he kī atu: ꞌi te mahana o te ture hopeꞌa, te ūtuꞌa mo te nuꞌu o rā kona ꞌata hau rō atu ki te ūtuꞌa topa ꞌi ruŋa i te nuꞌu hara o ⌊Tōroma⌋ ꞌe o ⌊Kōmora⌋.
E tōtōā rō i te nuꞌu aŋa ki te ꞌAtua
16 »He uŋa a au i a kōrua pa he māmoe ki vāeŋa o te paiheŋa taehae. E ai kōrua nuꞌu mārama-rama ꞌite mo hāpaꞌo ꞌo topa atu te ꞌati. E ai takoꞌa kōrua he nuꞌu māŋaro pa he pāroma, taꞌe aŋa i te meꞌe taꞌe tano ki te rua.
17 »E uꞌi kōrua e hāpaꞌo. E vaꞌai rō, paꞌi, i a kōrua ki te rima o te nuꞌu ra-rahi ꞌe he tiŋaꞌi atu ꞌi roto i te ⌊hare pure hūrio⌋. 18 ꞌE ꞌātā he maꞌu i a kōrua ki muꞌa o te suerekao ꞌe o te ꞌariki ꞌo te ai o kōrua ꞌāꞌaku. Pē ira ka haka ꞌite ena kōrua o ruŋa i a au ꞌi muꞌa o rā nuꞌu ꞌe o te tētahi nuꞌu taꞌe he hūrio.
19 »ꞌI te hora vaꞌai i a kōrua ki te nuꞌu ra-rahi, ꞌina ko manaꞌu rahi he aha te meꞌe mo vānaŋa ꞌe pē hē kōrua ka kī ena. Ka tuꞌu ena te hora mo vānaŋa, mo te ꞌAtua e vaꞌai atu i te vānaŋa mo kī. 20 ꞌI rā hora, taꞌe hai manaꞌu o kōrua ka vānaŋa era, mo te ⌊Vārua Maitai⌋ o tuꞌu Matuꞌa e haka vānaŋa i a kōrua.
21 »ꞌI rā ŋā mahana, te taina he vaꞌai i tōꞌona taina ki te mate, ꞌe te matuꞌa i tāꞌana poki; ꞌe te ŋā poki he haka ꞌāriŋa ꞌe he vaꞌai takoꞌa i te rāua matuꞌa ki te mate. 22 Te nuꞌu o te henua taꞌatoꞌa e riri taparahi-taꞌata rō ꞌo te ai o kōrua ꞌāꞌaku. ꞌE te kope haka noho i tōꞌona manaꞌu ꞌi ruŋa i a au ꞌātā ki te hora hopeꞌa he ravaꞌa i te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa vaꞌai e te ꞌAtua.
23 »Mo tute mo tōtōā atu i a kōrua ꞌi te kona nūnaꞌa hare e tahi, ka tere ki te rua. ꞌĪ a au he kī atu: te ⌊Poki o te taŋata⌋ ꞌi raꞌe ka hoki mai ena ki te oti o te kōrua aŋa ꞌi te kona taꞌatoꞌa o Itaraera.
24 »Te kope e hāpī ꞌā taꞌe ꞌata hau ki tōꞌona maꞌori hāpī, ꞌe te tāvini taꞌe ꞌata hau ki te taŋata haka aŋa i a ia. 25 Te meꞌe topa ki te maꞌori hāpī e ko taꞌe topa takoꞌa ki tāꞌana nuꞌu hāpī, ꞌe te meꞌe topa ki te taŋata ꞌāꞌana te haka aŋa e ko taꞌe topa takoꞌa ki tōꞌona tāvini. Mo kī mai e te nuꞌu ki a au ko ⌊Veresepupa⌋, pē ira takoꞌa ꞌā ka kī atu ena ki a kōrua ki tāꞌaku nuꞌu hāpī.
I te ꞌAtua mau nō te parau
(Ruka 12.2-7)
26 »ꞌIna kōrua ko riꞌa-riꞌa ꞌi te taŋata. Te meꞌe naꞌa ꞌe taꞌe haka ꞌite e te ꞌAtua ꞌi muꞌa ꞌā o ruŋa i tōꞌona haka tere iŋa ꞌāpī e haka ꞌite ꞌe e haka aŋi-aŋi rō. 27 ꞌO ira, te meꞌe kī atu e au ki a kōrua nō ka ꞌaꞌamu ki te nuꞌu taꞌatoꞌa; ꞌe te meꞌe kī koroꞌiti atu e au ka tātara ka haka ꞌite ki te nuꞌu taꞌatoꞌa. 28 ꞌIna kōrua ko riꞌa-riꞌa ꞌi te nuꞌu he hakari nō te meꞌe o rāua mo ravaꞌa mo tiŋaꞌi mo haka mate, taꞌe he vārua o kōrua; ka riꞌa-riꞌa ꞌi te ꞌAtua, he kope i a ia te parau mo hoa i te hakari ararua ko te vārua ki roto i te pōꞌauahi.
29 »Ko ꞌite ꞌana e kōrua e hoꞌo rō ꞌā e rua manu riki-riki hai tara ꞌaurī taꞌe hauhaꞌa rahi. Ka ai atu pē ira, ꞌina e ko mate korohaŋa e tahi mo taꞌe ai ko haꞌatiꞌa hia ꞌā e te kōrua Matuꞌa o te raŋi. 30 ꞌE a kōrua taꞌatoꞌa mau ena ꞌā, ꞌātā ki te kōrua rauꞌoho pūꞌoko i tataku tahi ai e ia. 31 ꞌO ira, ꞌina ko riꞌa-riꞌa; a kōrua mo te ꞌAtua ꞌata hau rō atu ꞌi te hauhaꞌa ki te manu.
Te haŋa ꞌe te taꞌe haŋa ki a Ietū
(Ruka 12.8-9)
32 »Mo kī e tahi kope ꞌi muꞌa o te taŋata e haŋa rō mai ꞌana a ia ki a au, pē ira takoꞌa ꞌana ka kī ena e au mōꞌona ꞌi muꞌa o tōꞌoku Matuꞌa ꞌi te raŋi. 33 ꞌE te kope kī ꞌi muꞌa o te taŋata ꞌina he haŋa mai a ia ki a au, pē ira takoꞌa ꞌana a au ka kī ena mōꞌona ꞌi muꞌa o tōꞌoku Matuꞌa ꞌi te raŋi.
Hai Ietū e haꞌataꞌa ena te taŋata
(Ruka 12.51-53; 14.26-27)
34 »ꞌIna kōrua ko manaꞌu i oho mai nei a au e maꞌu mai ꞌana i te haumārū ki ruŋa i te henua; hai tuꞌu mai, paꞌi, ōꞌoku, ka moto ena te taŋata. 35 ꞌI tōꞌoku tuꞌu mai he riri te poki tane ki tōꞌona matuꞌa tane, te poki vahine ki tōꞌona matuꞌa vahine ꞌe te hunoŋa vahine ki tōꞌona māmā huŋavai. 36 Pē ira te nuꞌu taꞌe haŋa mai ka ꞌenemī ena mo te nuꞌu ⌊haka moe i te manaꞌu⌋ ꞌi ruŋa i a au, ka ai atu rā nuꞌu he huaꞌai mau ꞌā o rāua.
37 »Mo ai o te kope ꞌata hau rō atu te haŋa ki tōꞌona matuꞌa tane, ki tōꞌona matuꞌa vahine ꞌo ki tāꞌana ŋā poki ki te haŋa mai ki a au, e ko tano mo taŋata hāpī ꞌāꞌaku.
38 ꞌE te kope taꞌe haŋa mo ꞌamo i tōꞌona tātaurō, te auraꞌa, mo vaꞌai i a ia ꞌātā mo mate mo aŋa i tāꞌaku meꞌe haŋa, e ko tano takoꞌa mo taŋata hāpī ꞌāꞌaku. 39 Te kope hārui i a au ꞌe i tāꞌaku hāpī hai tuaꞌivi mo hāpaꞌo i a ia ꞌo mate ꞌe mo aŋa i tāꞌana meꞌe nō era i haŋa e ko ai i a ia te ora ꞌāpī ꞌina he hopeꞌa raꞌa vaꞌai e te ꞌAtua. ꞌE te kope haka rē i tāꞌana meꞌe haŋa mo haꞌatura mai ki a au he ravaꞌa e ia i rā ora.
Te meꞌe mo haka koa
(Marko 9.41)
40 »Te kope toꞌo hāpaꞌo i a kōrua e toꞌo ꞌā i a au; ꞌe te kope toꞌo i a au e toꞌo ꞌana i te kope uŋa mai i a au.
41 »Te kope toꞌo hāpaꞌo i te perofeta ꞌo te ai he perofeta, he vaꞌai ki a ia i te meꞌe mo koa pa he meꞌe haka koa vaꞌai ki te perofeta.
»ꞌE te kope toꞌo hāpaꞌo i te taŋata moꞌa ꞌe haꞌatura ki te ꞌAtua ꞌo te ai he taŋata moꞌa ꞌe haꞌatura ki te ꞌAtua, he vaꞌai ki a ia te meꞌe mo koa pa he meꞌe haka koa vaꞌai ki te kope moꞌa ꞌe haꞌatura ki te ꞌAtua.
42 »ꞌĪ a au he ki atu: te taŋata vaꞌai ka ai atu he hapaina vai mau nō ki te kope e tahi o roto o tāꞌaku nuꞌu hāpī ꞌo te ai o rā kope ꞌāꞌaku, pe muꞌa ka oho ena e ko taꞌe vaꞌai e te ꞌAtua ki rā taŋata hai meꞌe mo haka koa».
11.
1 I oti era a Ietū te uŋa ꞌe te kī i te meꞌe mo aŋa e tū hoꞌe ꞌahuru mā piti nuꞌu hāpī era ꞌāꞌana, he oho he hāpī ꞌe he haka ꞌite i te ⌊roŋo riva-riva o te ꞌAtua⌋ ꞌi te kona taꞌatoꞌa o ira.
Ko Iovani Papatito ꞌe ko Ietū
(Ruka 7.18-35)
2 E puru rō ꞌā a Iovani ꞌi roto i te hare maꞌuꞌaurī i ꞌite ai o ruŋa i te meꞌe aŋa e te ⌊Kiritō⌋. He uŋa ia i tāꞌana nuꞌu hāpī 3 mo ꞌui ki a Ietū hoki ko ia mau ꞌā te Kiritō, he kope era mo tuꞌu mai, ꞌo e tiaki nō ki te rua.
4 He kī e Ietū: «Ka oho ka kī ki a Iovani i te meꞌe takeꞌa ꞌe ŋaroꞌa e kōrua. 5 Ka ꞌaꞌamu:
“Ko māꞌeha ꞌā te mata o te nuꞌu matapō;
ko haꞌere ꞌana te nuꞌu vaꞌe koke.
Ko ora ꞌā te nuꞌu māui-ui ꞌi te rēpera;
ko ŋaroꞌa ꞌana te vānaŋa e te tariŋa pō.
Ko ora ꞌā te nuꞌu mai te mate,
ꞌe ko haka ꞌite ꞌā i te roŋo riva-riva o te ꞌAtua ki te nuꞌu veve”.
6 »¡ꞌE, ko te koa i te taŋata taꞌe haka tapa i tōꞌona haka moe iŋa i te manaꞌu mai ruŋa i a au!».
7 I hoki era tū nuꞌu uŋa era e Iovani, he haꞌamata a Ietū he vānaŋa ki te nuꞌu o ruŋa i a Iovani Papatito, he kī:
«Hora oho uꞌi era o kōrua i te kope tātara ꞌi te kona ꞌone taꞌe noho e te taŋata, ¿pē hē te huru o rā kope i manaꞌu ai e kōrua? ¿He taŋata taꞌe tī-tika o te manaꞌu, haka rē i a ia mo haka tere e te rua pa he ꞌohe e ue-ue ena e te tokerau? 8 ꞌE mo taꞌe ai pē ira, ¿pē hē? ¿He taŋata uru i te kahu hopeꞌa o te riva-riva? Ko ꞌite ꞌana, paꞌi, e kōrua: te nuꞌu uru i te kahu hopeꞌa o te riva-riva ꞌi te hare o te ꞌariki.
9 I hopeꞌa ai, ¿he aha tū taŋata oho uꞌi era e kōrua? ¿He perofeta? He aŋi ꞌā, he perofeta; ꞌe, takoꞌa, ꞌata hau atu ki te perofeta. 10 Ko ia te maꞌuroŋo kī era e te ꞌAtua ki tāꞌana Poki ꞌi ruŋa i te ⌊Pāpaꞌi Moꞌa⌋ pē nei ē:
“He uŋa a au i te taŋata maꞌuroŋo ꞌi raꞌe ki a koe
mo haka riva-riva i te ara mōꞌou”».
11 He kī haka ꞌou e Ietū:
«ꞌIna e tahi taŋata o roto i te taŋata taꞌatoꞌa ꞌata hōnui ki a Iovani; ꞌe, ka ai atu pē ira, te taŋata haka rē i a ia mo haka tere e te ꞌAtua i hau rō atu ki a Iovani, ka ai atu he taŋata hauhaꞌa-ꞌore ki te mata o te taŋata.
12 »Mai te hora haꞌamata o Iovani i te tātara ꞌe i te ⌊papatito⌋ ki ꞌaŋarīnā, pe te ꞌata rahi nō te nuꞌu oꞌo ki roto i te ⌊haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua⌋, ka ai atu e ai rō ꞌana te nuꞌu taparahi-taꞌata aŋa mo haka kore i rā haka tere iŋa. 13 Te meꞌe pāpaꞌi e ⌊Mōtē⌋ ꞌe e te perofeta taꞌatoꞌa ꞌi ruŋa i te Pāpaꞌi Moꞌa e haka ꞌite mai ꞌā, ꞌātā ki te tuꞌu iŋa mai o Iovani, o ruŋa i te kope mo oho mai, he ⌊Kiritō⌋.
14 ꞌE te parautiꞌa, a Iovani ko te perofeta era ko ⌊ꞌĒria⌋ mo tuꞌu mai ꞌi raꞌe ki te Kiritō. 15 Te nuꞌu haŋa mo aŋi-aŋi ka haka topa te manaꞌu.
16 »ꞌĪ a au he haꞌaauraꞌa atu i te huru o te tētahi taŋata o te hora nei. A rāua pa he ŋā poki ko-kori ꞌi te kona e tahi. He ohu e te tētahi o rā ŋā poki ki te tētahi atu o rāua pē nei ē:
17 “Ko haka taŋi atu ꞌana a mātou i te peho reka,
ꞌina a kōrua he ꞌori.
Ko hīmene atu ꞌana a mātou i te hīmene haka ꞌaroha,
ꞌina takoꞌa a kōrua kai ta-taŋi”.
18 »Te auraꞌa: ko tuꞌu mai ꞌana a Iovani Papatito e tapu rō ꞌana i te kai ꞌe ꞌina he unu i te ꞌava; i kī ai e kōrua ko oꞌo ꞌana e te tātane. 19 He tuꞌu mai ia te ⌊Poki o te taŋata⌋, e kai rō ꞌana ꞌe e unu rō ꞌā; he kī e kōrua i te rava kai ꞌe i te rava unu, ꞌe he repahoa o te nuꞌu hara ꞌe o te ⌊nuꞌu haka ꞌauhau i te taŋata hai moni mo te rōmano⌋. Ka ai atu pē ira, te haka tere iŋa hai manaꞌu o te ꞌAtua e takeꞌa ena he meꞌe tano hai nuꞌu haka tere i a rāua pa he meꞌe haŋa ꞌāꞌana».
He ture iŋa o Ietū
(Ruka 10.13-15)
20 He haꞌamata a Ietū he ture ki te nuꞌu o te kona aŋa e ia i te rahi raꞌa o te mana ꞌo te taꞌe huri o te manaꞌu ki ruŋa i te ꞌAtua. Pē nei i kī ai ki rā ŋā kona:
21 «¡Ko te ꞌaroha i a kōrua, e Koratini ꞌe e Vetetaira ē! ꞌĀhani ꞌi Tiro ꞌe ꞌi Tīrone i aŋa ai i te mana aŋa atu ki a kōrua, ko ⌊huri nō era ꞌana te nuꞌu o ira i te rāua manaꞌu ki te ꞌAtua⌋ ꞌe ko haka takeꞌa nō mai era ꞌā hai uru i te kahu aŋa hai pūtē tore ꞌe hai pī-pī i te ꞌeo-ꞌeo a ruŋa i te rāua pūꞌoko. 22 ꞌĪ ia a au he kī atu: ꞌi te mahana o te ture hopeꞌa o te ꞌAtua, te ūtuꞌa mo kōrua ꞌata hau rō atu ki te ūtuꞌa mo te nuꞌu o Tiro ꞌe o Tīrone.
23 »ꞌE a koe, e Kaperenāū ē, ¿e manaꞌu ena koe pē nei ē: e maꞌu rō i a koe ki te raŋi? ¡Ki raro nui era o te pōꞌauahi ka ava ena i a koe! ꞌĀhani ki te nuꞌu o ⌊Tōroma⌋ i aŋa ai i te mana aŋa atu ki a koe, ko te ai iŋa ꞌā te kona era ꞌātā ki te hora nei. 24 ꞌĪ ia a au he kī atu: ꞌi te mahana o te ture hopeꞌa, te ūtuꞌa mōꞌou ꞌata hau rō atu ki te ūtuꞌa topa ki te nuꞌu o Tōroma».
He Poki mau nō te meꞌe i ꞌite ko ai te Matuꞌa
(Ruka 10.21-22)
25 ꞌI rā hora i pure i kī ai e Ietū:
«He haꞌahana-hana atu a au ki a koe, e Koro, e te ꞌAtua o te raŋi ꞌe o te henua ē, ꞌo te taꞌe haka takeꞌa ōꞌou i taꞌa meꞌe naꞌa ki te nuꞌu manaꞌu ko rāua mau nō te nuꞌu ꞌite ꞌe mārama-rama, ꞌe ki te nuꞌu pa he ŋā poki a koe i haka takeꞌa ai. 26 ꞌĒ-ē, pē ira mau ꞌā a koe i haŋa ai, e Koro ē».
27 He kī ia e Ietū ki te nuꞌu:
«Ko vaꞌai tahi mai ꞌana te meꞌe taꞌatoꞌa e tōꞌoku Matuꞌa. ꞌIna e tahi taŋata i ꞌite ko ai te Poki, he Matuꞌa mau nō; ꞌe ꞌina e tahi taŋata i ꞌite ko ai te Matuꞌa, he Poki ꞌe he nuꞌu haŋa mau nō e te Poki mo haka ꞌite.
28 »Te nuꞌu taꞌatoꞌa rohi-rohi ꞌo te ꞌamo i te meꞌe paŋahaꞌa e oho mai ki a au; māꞌaku e haka kore i te rohi-rohi. 29 E aŋa tāꞌaku meꞌe kī atu ꞌe e riro kōrua he nuꞌu hāpī ꞌāꞌaku. A au, paꞌi, he kope riva, taꞌe riri-riri tahaŋa ꞌe taꞌe manaꞌu i hau rō atu ki te rua. Pē ira he ŋaroꞌa e kōrua te ora. 30 He meꞌe taꞌe paŋahaꞌa te meꞌe haŋa ꞌāꞌaku mo aŋa e kōrua pa he nuꞌu hāpī ꞌāꞌaku».
12.
He mo-more iŋa i te tariko ꞌi te ⌊mahana haka ora⌋
(Marko 2.23-28; Ruka 6.1-5)
1 ꞌI te mahana haka ora e tahi, e oho nō ꞌā a kuā Ietū a te kona ꞌoka kai, he maruaki tāꞌana nuꞌu hāpī ꞌe he haꞌamata he more-more i te tariko he kai. 2 He takeꞌa e te nuꞌu ⌊fariseo⌋ ꞌe he kī ki a Ietū:
—Ka uꞌi taꞌa nuꞌu hāpī; e aŋa ꞌana i te meꞌe taꞌe haꞌatiꞌa mo aŋa ꞌi te mahana haka ora.
3 He pāhono e Ietū:
—¿Kai taiꞌo ꞌana ꞌō kōrua i te meꞌe aŋa e ⌊Tāvita⌋ ꞌi te hora maruaki ōꞌona ananake ko te nuꞌu oho ꞌi muri i a ia?
4 I uru nō ki roto i te Kona Haꞌamuri ꞌAtua, he kai i te haraoa e tapu rō ꞌā, he haraoa taꞌe haꞌatiꞌa mo kai e rāua, mo te ⌊oromatuꞌa⌋ mau nō. 5 ꞌE ¿taꞌe ꞌō ko taiꞌo ꞌana a kōrua ꞌi ruŋa i te ⌊haka tere iŋa ꞌa Mōtē⌋: ꞌina te oromatuꞌa he haka ora mai te rāua aŋa o roto i te ⌊Kona Haꞌamuri ꞌAtua⌋ ꞌi te mahana haka ora ꞌe, ka ai atu pē ira, ꞌina he hara? 6 ꞌĪ a au he kī atu: ꞌi nei te meꞌe ꞌata hau rō atu ꞌi te hauhaꞌa ki te Kona Haꞌamuri ꞌAtua. 7 A kōrua kai aŋi-aŋi ꞌā i te haꞌaauraꞌa o te vānaŋa nei o te ꞌAtua: «Tāꞌaku meꞌe haŋa taꞌe he tūtia o kōrua, he ai o kōrua nuꞌu māhatu ꞌaroha». ꞌĀhani i aŋi-aŋi e kōrua, e ko kī e hape rō ꞌā te nuꞌu ꞌina kai aŋa hia i te meꞌe taꞌe tano. 8 ꞌĪ a au he kī atu: i a au i te ⌊Poki o te taŋata⌋ te parau o te mahana haka ora mo kī i te meꞌe haꞌatiꞌa ꞌe i te meꞌe taꞌe haꞌatiꞌa mo aŋa.
He haka ora iŋa o Ietū i te taŋata rima rehe-rehe
(Marko 3.1-6; Ruka 6.6-11)
9 He oho a Ietū mai rā kona ꞌoka tariko era ꞌe he uru ki roto i te hare pure o ira. 10 ꞌI roto e tahi taŋata rima rehe-rehe. ꞌI roto takoꞌa te nuꞌu e uꞌi ꞌā i te ꞌōtohe mo tuhi i te hape o Ietū, he ꞌui:
—E Ietū, ¿e haꞌatiꞌa rō ꞌana mo haka ora i te taŋata māui-ui ꞌi te mahana haka ora?
11 He pāhono e Ietū:
—¿Ko ai o kōrua, mo viri o tāꞌana māmoe ki roto i te pū ꞌi te mahana haka ora, e ko oho e ko toꞌo? 12 ꞌE te taŋata ꞌata hauhaꞌa rō atu ki te māmoe. ꞌO ira ꞌi te mahana haka ora e haꞌatiꞌa rō ꞌā mo aŋa i te meꞌe riva-riva.
13 He kī ia ki tū taŋata rima rehe-rehe era: «Ka haka toro mai tuꞌu rima». He haka toro i tū rima era ōꞌona ꞌe he ora rō ꞌai pa he rua rima. 14 I eꞌa era tū nuꞌu fariseo era, he haꞌamata he uꞌi i te rāveꞌa mo tiŋaꞌi mo haka mate i a Ietū.
He haka tano iŋa i te meꞌe kī e te perofeta
15 I ꞌite era a Ietū, he eꞌa he oho mai tū kona era, ꞌe meꞌe rahi nuꞌu i oho ꞌi muri. He haka ora i te nuꞌu taꞌatoꞌa māui-ui, 16 ꞌe he kī mo taꞌe vānaŋa o ruŋa i a ia ꞌi te kona taŋata. 17 Pē nei i tano ai te meꞌe haka ꞌite e te perofeta era ko ꞌItaia ꞌi te hora kī pē nei ē:
18 «ꞌĪ tōꞌoku tāvini haꞌataꞌa e au,
kope haŋa rahi ꞌāꞌaku, ꞌi ruŋa i a ia tōꞌoku koa.
Ki a ia ka vaꞌai nei e au i tōꞌoku Vārua,
ꞌe he haka ꞌite e ia ki te taŋata o te ao
pē hē a rāua ana tano ki tōꞌoku mata.
19 E ko tātake a ia ꞌe e ko ohu-ohu;
e ko ŋaroꞌa e te nuꞌu i tōꞌona pōŋeha iŋa ꞌi te ara.
20 E ko riri ki te nuꞌu taꞌe haka moe rahi i te manaꞌu ꞌi ruŋa i a ia,
ꞌe e ko riri ki te nuꞌu ꞌaka-ꞌaka o te manaꞌu.
E aŋa e oho nō ꞌātā ka haka tano tahi rō i te meꞌe haŋa ꞌāꞌaku.
21 ꞌE te nuꞌu o te henua taꞌatoꞌa he ŋatu te haŋu ꞌi ruŋa i a ia».
Te mana o Ietū e kī era o ⌊Veresepupa⌋
(Marko 3.20-30; Ruka 11.14-23; 12.10)
22 He maꞌu ia ki a Ietū i te taŋata ko keva ꞌā te mata ꞌe ꞌina he vānaŋa ꞌi te oꞌo e te tātane, ꞌe he haka ora e Ietū.
23 Te nuꞌu taꞌatoꞌa he māere he ꞌui ki a rāua ꞌā: «¿Ko te Hakaara era hō rā o Tāvita?».
24 I ŋaroꞌa era e te fariseo, he kī: «ꞌA Veresepupa, pūꞌoko o te tātane, i vaꞌai ki a ia i te mana mo haka eꞌa mai roto i te taŋata i te tātane».
25 ꞌI te ꞌite o Ietū i te meꞌe manaꞌu e te fariseo, he kī:
«Te henua tamaꞌi ki a rāua ꞌā e tōtōā ꞌana i a rāua ꞌā; te nuꞌu o te kona nūnaꞌa hare ꞌe te huaꞌai moto ki a rāua ꞌā e ko roa he haꞌataꞌa. 26 Pē ira takoꞌa, mo haka eꞌa e Rukifero i a ia mau ꞌana, e haꞌataꞌa ꞌana i a ia ꞌā, ꞌe te pūai o tōꞌona haka tere iŋa he ŋaro. 27 A kōrua e kī ena e haka eꞌa nei a au i te tātane hai pūai o Veresepupa; ꞌe mo aŋa ia ōꞌoku pē ira, ¿ꞌa ꞌai te vaꞌai i te pūai ki te nuꞌu hāpī o kōrua mo haka eꞌa i te tātane mai roto i te taŋata? E takeꞌa ena te hape o te kōrua manaꞌu hai meꞌe aŋa e te kōrua nuꞌu hāpī. 28 ꞌE mo haka eꞌa ōꞌoku i te tātane mai roto i te taŋata hai pūai o te ⌊Vārua Maitai⌋, ko tuꞌu mai ꞌana ia te ⌊haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua⌋ ki a kōrua.
29 »¿Pē hē te kope e tahi ana uru ana toꞌo i te meꞌe o roto i te hare o te ꞌaito, mo taꞌe here-here ꞌi raꞌe i rā ꞌaito? Pē ira mau nō, paꞌi, ana ravaꞌa i te meꞌe o roto i rā hare.
30 »Te kope taꞌe peꞌe mai ꞌina he haŋa mai; ꞌe te kope taꞌe hāꞌūꞌū mai mo haka taka-taka i te taŋata mo te ꞌAtua e haka mira-mira ꞌā i tāꞌaku aŋa.
31 »ꞌO ira, ꞌī a au he kī atu: te ꞌAtua e haka kore nō i te hara taꞌatoꞌa ꞌe i te meꞌe taꞌe tano kī e te taŋata. ꞌE te hara mau nō mo taꞌe haka kore e ia: he kī i te vānaŋa taꞌe tano mo te Vārua Maitai. 32 Te ꞌAtua, paꞌi, e haka kore nō ꞌātā i te hara o te taŋata kī i te vānaŋa taꞌe tano mo te Poki o te taŋata; ꞌe, te kope kī i te vānaŋa taꞌe tano mo te Vārua Maitai, e ko haka kore e te ꞌAtua i tōꞌona hara ꞌi te ao nei ꞌe ꞌi te ao ka tuꞌu mai ena.
Te tumu e aŋi-aŋi ena hai hua iŋa ōꞌona
(Ruka 6.43-45)
33 »Mo riva-riva o te tumu, he hua te meꞌe riva-riva; ꞌe mo rake-rake, meꞌe rake-rake. Te huru o te tumu e aŋi-aŋi ena hai huru o tāꞌana meꞌe hua. 34 ¡E te huaꞌai o te kōreha veneno ē! ¿Pē hē kōrua, te nuꞌu aŋa i te meꞌe taꞌe tano, ana kī i te meꞌe riva-riva? Hai meꞌe rahi o roto i te māhatu, te haha e vānaŋa ena. 35 Te taŋata riva he meꞌe riva-riva te meꞌe kī, he manaꞌu riva-riva tōꞌona; ꞌe te taŋata aŋa i te meꞌe taꞌe tano he meꞌe taꞌe tano te meꞌe kī, he manaꞌu rake-rake tōꞌona. 36 ꞌĪ a au he kī atu: ꞌi te mahana o te ture hopeꞌa, e tahi e tahi ka kī ena ki te ꞌAtua i te tumu o tāꞌana vānaŋa taꞌe tano kī. 37 Hai taꞌa vānaŋa mau ꞌā ka ture atu ena pē nei ē: ko hape ꞌana koe ꞌo ꞌina koe kai hape».
He ani iŋa ki a Ietū mo haka takeꞌa i te mana
(Marko 8.12; Ruka 11.29-32)
38 Tētahi o te nuꞌu fariseo ꞌe o te nuꞌu ⌊maꞌori o te haka tere hūrio⌋ he kī ki a Ietū:
—E te Maꞌori, e haŋa rō ꞌana a mātou mo takeꞌa i te aŋa iŋa ōꞌou i te mana.
39 He kī a Ietū:
—A kōrua, te nuꞌu manaꞌu taꞌe tano haka tapa mai te ara parautiꞌa o te ꞌAtua e haŋa ꞌā mo aŋa ōꞌoku i te mana; ꞌe te meꞌe mau nō mo takeꞌa e kōrua he tāpaꞌo tuꞌu pa he meꞌe topa ki te perofeta era ko ⌊Hōnā⌋. 40 Pa he noho iŋa e toru mahana o Hōnā ꞌi roto i te ika nui-nui, pē ira takoꞌa te Poki o te taŋata ka noho ena e toru mahana ꞌi te kona muraki i a ia. 41 ꞌI te mahana o te ture hopeꞌa, hora ture i te nuꞌu taꞌatoꞌa, he eꞌa te nuꞌu o Nīnive, ꞌe hai rāua ka takeꞌa ena te hape o te nuꞌu o te hora nei. Te nuꞌu o ira, paꞌi, i ŋaroꞌa era i te vānaŋa ꞌa Hōnā, he haka moe tahi i te manaꞌu ꞌi ruŋa i te ꞌAtua. ꞌE ꞌi te kona nei te kope ꞌata hau ki a Hōnā.
42 »Pē ira takoꞌa te ꞌariki vahine o Tāvā ka eꞌa ena ꞌi te mahana o te haka ūtuꞌa ꞌe hai ia ka takeꞌa ena te hape o kōrua; i oho nō mai, paꞌi, mai te henua hopeꞌa o te roa mo haka roŋo i te vānaŋa mārama-rama o te ꞌariki era ko ⌊Toromono⌋. ꞌE ꞌi te kona nei te kope ꞌata hau ki a Toromono.
Te hoki iŋa o te tātane ki roto i te taŋata
(Ruka 11.24-26)
43 »Te tātane e haka eꞌa ena mai roto i te taŋata he oho he kimi a te kona ꞌone taꞌe noho taŋata hai kona mo haka ora; ꞌe mo taꞌe ravaꞌa, 44 he manaꞌu: “ꞌĪ a au he hoki ki te hare mai ira a au i haka eꞌa mai ai”.
»Ka hoki era he takeꞌa i rā taŋata pa he hare ꞌina he nuꞌu noho o ira ko purumu ko haka riva-riva ꞌana. 45 He oho rā tātane he tari ki ira e hitu tātane ꞌata hau ꞌi te taparahi-taꞌata ki a ia, he uru he noho tahi ꞌi roto i tū taŋata era, ꞌe he ꞌata ꞌati rā taŋata ki te hora raꞌe era. Pē ira ka topa takoꞌa ena ki te nuꞌu o te hora nei, he nuꞌu aŋa i te meꞌe taꞌe tano.
He matuꞌa vahine ꞌe he taina o Ietū
(Marko 3.31-35; Ruka 8.19-21)
46 E vānaŋa nō ꞌā a Ietū ki te nuꞌu, he tuꞌu tōꞌona matuꞌa vahine ꞌe te ŋā taina ōꞌona, e haŋa ꞌā mo vānaŋa ki a ia. ꞌE, ꞌi te noho ꞌi haho o te hare, 47 he oho e te kope e tahi he kī ki a Ietū:
—ꞌAi haho tuꞌu matuꞌa vahine ananake ko tuꞌu ŋā poki taina e haŋa ꞌā mo vānaŋa atu ki a koe.
48 He kī e Ietū:
—¿Ko ꞌite ꞌana a kōrua ko ai te nuꞌu he matuꞌa vahine ꞌe he taina takoꞌa ōꞌoku?
49 He tuhi ia hai rima ki tāꞌana nuꞌu hāpī ꞌe he kī:
—Ko rāua takoꞌa tōꞌoku matuꞌa vahine ꞌe tōꞌoku taina.
50 Te nuꞌu aŋa, paꞌi, i te meꞌe haŋa o tōꞌoku Matuꞌa o te raŋi he huaꞌai takoꞌa ōꞌoku.
13.
He ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa o te taŋata ꞌoka kai e tahi
(Marko 4.1-9; Ruka 8.4-8)
1 ꞌI rā mahana mau ꞌā, he eꞌa a Ietū mai te hare noho o rāua he oho he noho ꞌi te taha-taha o te vai. 2 ꞌI te rahi o te taŋata e taka-taka era, he eke a Ietū he noho ꞌi ruŋa i te vaka, ꞌai ka hāpī i te nuꞌu o ꞌuta. 3 Meꞌe rahi te meꞌe e hāpī era e Ietū hai ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa, ꞌe he kī:
«He taŋata e tahi e ꞌoka ꞌā i tāꞌana kai. 4 I pī i oho era i te karu, he vī-viri te tētahi a te ara; he tuꞌu e te manu he kai.
5 »Tētahi karu i marere a te kona papa ꞌōꞌone taꞌe rahi ꞌe kai roa i tupu ai. 6 ꞌI te taꞌe hio-hio o te aka ꞌe ꞌi te pūai o te raꞌā, he paka-paka.
7 »I ai rō te karu i marere a te kona mauku pū-pū. ꞌI te taiko o rā ŋā mauku, he ꞌapi i te karu tupu he vavau ꞌe ꞌina kai hua.
8 »I ai takoꞌa rō te karu i marere a te kona ꞌōꞌone riva-riva. I tupu era he taiko. Mai rā ŋā karu i hua ꞌe i puŋa ai e hoꞌe hānere, e ono ꞌahuru ꞌe e toru ꞌahuru karu mai te karu nō e tahi.
9 »Te nuꞌu haŋa mo aŋi-aŋi ka haka topa te manaꞌu».
He aha a Ietū e hāpī era hai ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa
(Marko 4.10-12; Ruka 8.9-10)
10 He haka hāhine ia ki a Ietū te nuꞌu hāpī ꞌāꞌana ꞌe he ꞌui he aha e vānaŋa era ki te nuꞌu hai ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa.
11 He pāhono e Ietū:
«Ki a kōrua te ꞌAtua e haka ꞌite atu ena i te meꞌe taꞌe ꞌite e te taŋata o ruŋa o te haka tere iŋa ꞌāpī ꞌāꞌana, ꞌe ki a rāua ꞌina he haka ꞌite. 12 Te kope aŋi-aŋi ꞌe toꞌo mōꞌona i te parautiꞌa o te ꞌAtua he haka ꞌata aŋi-aŋi. ꞌE te kope ꞌina he toꞌo i rā meꞌe mōꞌona, ꞌātā ki te meꞌe ꞌiti-ꞌiti ꞌite e ia o ruŋa i te ꞌAtua ka toꞌo ena. 13 ꞌO ira a au e vānaŋa nei ki te nuꞌu hai ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa; e uꞌi rō ꞌā a rāua ꞌe ꞌina he takeꞌa; e haka roŋo rō ꞌana ꞌe ꞌina he aŋi-aŋi. 14 ꞌI ruŋa i a rāua he tano te meꞌe kī e te perofeta era ko ꞌItaia:
“Ka rahi atu te haka roŋo, e ko aŋi-aŋi,
ka rahi atu te uꞌi iŋa, e ko takeꞌa.
15 Te manaꞌu, paꞌi, o te nuꞌu nei ko mira-mira ꞌā,
ko puru ꞌana te tariŋa, ꞌe ko puru ꞌā te mata,
ꞌo ŋaroꞌa ꞌe ꞌo takeꞌa,
ꞌo aŋi-aŋi, ꞌo huri te manaꞌu ki ruŋa i a au,
ꞌo haka kore e au i te rāua hara”.
16 »ꞌE, ko te koa i a kōrua ꞌo te ai te kōrua mata e takeꞌa rō ꞌā, ꞌe te kōrua tariŋa e ŋaroꞌa rō ꞌā. 17 ꞌĪ a au he kī atu: meꞌe rahi perofeta ꞌe meꞌe rahi taŋata tano ki te mata o te ꞌAtua i haŋa rō mo takeꞌa i te meꞌe takeꞌa e kōrua, ꞌe ꞌina kai takeꞌa, ꞌe i haŋa rō mo ŋaroꞌa i te meꞌe ŋaroꞌa e kōrua, ꞌe ꞌina e rāua kai ŋaroꞌa.
He haka ꞌite iŋa o Ietū i te haꞌaauraꞌa o rā ꞌaꞌamu
(Marko 4.13-20; Ruka 8.11-15)
18 »Ka haka roŋo mai. Te auraꞌa o tū ꞌaꞌamu era o te taŋata ꞌoka kai ko te meꞌe nei: 19 E ai rō ꞌā te nuꞌu pa he kona ara era ꞌā a ira i vī-viri ai te karu: e haka roŋo ena i te roŋo o ruŋa i te ⌊haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua⌋ ꞌina he aŋi-aŋi; he tuꞌu ia e Rukifero he toꞌo i rā roŋo ꞌo tupu ꞌi roto i te rāua māhatu.
20 »E ai takoꞌa rō ꞌā te nuꞌu pa he kona papa ꞌōꞌone taꞌe rahi vī-viri era o te karu: e haka roŋo ena i te roŋo o te ꞌAtua he toꞌo mo rāua hai koa. 21 Te meꞌe ꞌino nō, he haka moe i te rāua manaꞌu ꞌi ruŋa i rā roŋo mo te hora nō e tahi; ka riri era te nuꞌu mo rāua o ruŋa o te vānaŋa o te ꞌAtua ꞌo ka topa rō era te ꞌati ꞌi te hora haka ꞌatu i a rāua, he rehu rā roŋo, pa he taꞌe hio-hio iŋa o te aka ꞌi te kona ꞌōꞌone taꞌe rahi.
22 »Te kona mauku pū-pū vī-viri era o te karu he nuꞌu haka roŋo i te roŋo o te ꞌAtua, ꞌe, ꞌi te pūai o te haŋa ki te meꞌe o te ao nei ꞌe ki te ꞌono he mira-mira te manaꞌu. Taꞌatoꞌa meꞌe nei he haka vavau i te vānaŋa o te ꞌAtua ꞌe ꞌina e ko haka rē mo hua ꞌi roto i a rāua.
23 »ꞌE te kona ꞌōꞌone riva-riva vī-viri era o te karu he nuꞌu haka roŋo ꞌe aŋi-aŋi i te roŋo o te ꞌAtua. Mai i a rāua he hua meꞌe rahi nō atu meꞌe haŋa e te ꞌAtua, pa he ŋā karu ena ꞌā mai ruŋa i hua ai e hoꞌe hānere, e ono ꞌahuru ꞌe e toru ꞌahuru karu».
He ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa o te mauku rake-rake
24 He ꞌaꞌamu takoꞌa e Ietū i te ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa nei:
«Te meꞌe topa ꞌi te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua e tuꞌu rō ꞌā pa he meꞌe topa ki te taŋata pī i te karu tariko ꞌi roto i tōꞌona henua. 25 E haꞌuru nō ꞌā rā taŋata ꞌe te nuꞌu taꞌatoꞌa o tōꞌona hare, he tuꞌu e tahi kope taꞌe haŋa ki rā taŋata, he pī takoꞌa ꞌi rā kona hai mauku rake-rake ꞌe he eꞌa he oho.
26 »I nui-nui era te tariko he hua ꞌe he tupu takoꞌa tū mauku rake-rake era. 27 He oho ia he kī e te nuꞌu aŋa ki tū taŋata era ōꞌona te henua: “Ē, karu tariko taꞌa karu ꞌoka era, ¿pē hē ia i tupu mai ai te mauku rake-rake?”.
28 »He pāhono e rā taŋata: “O te kope taꞌe haŋa mai ki a au i aŋa i te meꞌe era”.
»He ꞌui e tū nuꞌu aŋa era: “¿E haŋa rō koe mo oꞌi-oꞌi o mātou i te ŋā mauku era?”.
29 »He kī e rā taŋata: “ꞌIna, ꞌo oꞌi-oꞌi rō kōrua i te tariko hora ena o kōrua ka oꞌi ena i te mauku. 30 Ka haka rē nō pē nā. Ki tuꞌu te ꞌāvaꞌe mo hore i te tariko, he uŋa a au, ꞌi raꞌe, i te nuꞌu he haka here-here hai ruru i rā mauku mo tutu. Ki oti he hāpaꞌo i te tariko ꞌi roto i te hare haꞌaputu tariko”».
He haꞌaauraꞌa iŋa hai karu mostasa
(Marko 4.30-32; Ruka 13.18-19)
31 He ꞌaꞌamu takoꞌa e Ietū i te ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa nei:
«Te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua pa he karu mostasa ꞌoka e te taŋata e tahi ꞌi ꞌuta. 32 Te karu nei karu hopeꞌa o te ꞌiti-ꞌiti; ꞌe, ka tupu ka nui-nui ka oho era, he ꞌata nui-nui ki te tētahi meꞌe o roto i te haꞌaꞌapu, ꞌātā he tuꞌu pa he tumu ꞌe, ꞌi te nui-nui, he aŋa te manu i te rāua hakapupa ꞌi ruŋa i te maŋa».
He ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa o te revaura
(Ruka 13.20-21)
33 He ꞌaꞌamu takoꞌa i te ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa nei:
«Te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua pa he ꞌapa ꞌiti-ꞌiti revaura hoa e te viꞌe ki roto i te haraoa mata mo haka ahu tahi».
He haka tano iŋa o te ⌊Pāpaꞌi Moꞌa⌋
(Marko 4.33-34)
34 E vānaŋa era a Ietū ki te rahi raꞌa o te nuꞌu o ruŋa i te meꞌe taꞌatoꞌa nei o te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua hai ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa, ꞌe mo taꞌe ai hai ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa, ꞌina he vānaŋa o ruŋa. 35 Pē ira i tano ai te meꞌe kī e te perofeta pē nei ē:
«Hai ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa a au ka vānaŋa nei;
e kī rō a au i te meꞌe ꞌina kai ꞌite e te taŋata
mai te hora aŋa era ꞌā e te ꞌAtua i te ao».
He haꞌaauraꞌa o tū ꞌaꞌamu era o te mauku rake-rake
36 He haka marere ia e Ietū i te taŋata ꞌe he oho he uru ki roto i te hare. He haka hāhine tāꞌana nuꞌu hāpī ꞌe he ani mo haka aŋi-aŋi i tū ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa era o te mauku rake-rake. 37 He pāhono e Ietū:
«Te kope ꞌoka era i te karu riva-riva he ⌊Poki o te taŋata⌋, 38 ꞌe te henua ko te ao nei. Te karu riva-riva era he nuꞌu o roto i te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua, ꞌe te mauku rake-rake he nuꞌu haka tere e Rukifero. 39 ꞌE tū kope taꞌe haŋa era ki te taŋata era ōꞌona te henua, pī era i te mauku rake-rake ko Rukifero. Te hora era o te hore he paꞌo o te ao, ꞌe te nuꞌu aŋa he merahi.
40 »Pa he mauku rake-rake hoa mo tutu ꞌi roto i te ahi, pē ira takoꞌa ka topa ena ꞌi te paꞌo iŋa o te ao. 41 He uŋa e te Poki o te taŋata i tāꞌana merahi mo toꞌo mai roto o te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua i te nuꞌu haka hara i te rua ꞌe i te nuꞌu aŋa i te meꞌe taꞌe tano. 42 He toꞌo he hoa ki roto i te rona e hū rō ꞌā, he kona ꞌi ira te ta-taŋi ꞌe te ꞌau-ꞌau raꞌa niho. 43 ꞌE te nuꞌu tano ki te mata o te ꞌAtua he ꞌuira pa he raꞌā ꞌi te ao haka tere e te rāua Matuꞌa o te raŋi.
»Te nuꞌu haŋa mo aŋi-aŋi ka haka topa te manaꞌu.
He ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa o te hauhaꞌa e naꞌa rō ꞌā
44 »Te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua pa he hauhaꞌa o roto i te henua e tahi. He tuꞌu e tahi kope he ravaꞌa, ꞌe he naꞌa haka ꞌou ꞌi rā kona mau ꞌā. Ko koa atu ꞌana, he oho he hoꞌo i tōꞌona meꞌe taꞌatoꞌa ki te nuꞌu, ꞌe he hoꞌo i rā henua mōꞌona.
He ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa o te poe hopeꞌa o te hauhaꞌa
45 »Te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua pa he taŋata hoꞌo taoꞌa kimi i te poe riva-riva ꞌe nehe-nehe. 46 I ravaꞌa era i te poe hopeꞌa o te hauhaꞌa, he oho he hoꞌo tahi i tāꞌana meꞌe, ꞌe he hoꞌo i rā poe mōꞌona.
He ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa o te kūpeŋa
47 »Te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua pa he kūpeŋa hoa ki roto i te vaikava ꞌe toꞌo meꞌe rahi nō atu huru o te ika.
48 Ki ꞌī te kūpeŋa, he haro ki ꞌuta, he noho he vae i te ika riva-riva he hāpaꞌo ꞌi roto i te kānato ꞌe he hoa i te ika taꞌe au mo kai. 49 ꞌI te paꞌo iŋa o te ao, pē ira ka ai ena: he eꞌa te merahi he haꞌataꞌa i te taŋata aŋa i te meꞌe taꞌe tano mai roto i te nuꞌu aŋa i te meꞌe tano, 50 ꞌe he hoa i rā nuꞌu aŋa era i te meꞌe taꞌe tano ki roto i te rona e hū rō ꞌā, he kona ꞌi ira te taŋi ꞌe te ꞌau-ꞌau raꞌa niho».
Te meꞌe ꞌāpī ꞌe te meꞌe rūꞌau
51 He ꞌui e Ietū:
—¿Ko aŋi-aŋi tahi ꞌana e kōrua i te meꞌe nei?
—ꞌĒ-ē —i pāhono ai.
52 He kī ia e Ietū:
—Te ⌊maꞌori o te haka tere hūrio⌋ ꞌite ꞌe aŋi-aŋi takoꞌa o ruŋa i te haka tere iŋa ꞌāpī o te ꞌAtua e tano rō ꞌā mo hāpī o ruŋa i te meꞌe ꞌāpī ꞌe o ruŋa i te meꞌe tuai, pa he hoa hare ꞌite mo toꞌo mai roto i tāꞌana meꞌe rahi hāpaꞌo i te meꞌe ꞌāpī ꞌe i te meꞌe rūꞌau.
ꞌI Nātāreta a Ietū
(Marko 6.1-6; Ruka 4.16-30)
53 I oti era te ꞌaꞌamu e Ietū i tū ꞌaꞌamu haꞌaauraꞌa era, he eꞌa he oho mai ira ki tōꞌona kāiŋa ko Nātāreta. 54 I tuꞌu era ki ira, he haꞌamata he hāpī ꞌi roto i te ⌊hare pure hūrio⌋. Te taŋata, ko māere atu ꞌā, e kī era: «¿ꞌI hē te kope era i ꞌite ai i te meꞌe taꞌatoꞌa era? ¿Pē hē e ravaꞌa ena mo aŋa i te mana? 55 ¿Taꞌe ꞌō a ia ko te poki era o te tāmuta, ꞌe ko ⌊Māria⌋ tōꞌona matuꞌa vahine? ¿Taꞌe ꞌō he taina o ⌊Tanatiako⌋, o ⌊Kōsē⌋, o Tīmona ꞌe o Hura? 56 ꞌE ¿taꞌe ꞌō tōꞌona ŋā taina vahine ena e noho rō ꞌana ꞌi roto i a tātou? ¿O hē tōꞌona mārama-rama ꞌe tōꞌona pūai?».
57 ꞌE ꞌina he nuꞌu o tōꞌona kāiŋa i ⌊haka moe i te manaꞌu⌋ ꞌi ruŋa i a ia. He kī e Ietū: «ꞌIna e tahi perofeta moꞌa e tōꞌona huaꞌai ꞌe e te nuꞌu o tōꞌona kāiŋa. O te nuꞌu o te tētahi atu kona te moꞌa i a ia».
58 ꞌE ꞌina kai rahi te mana i aŋa e Ietū ꞌi ira he taꞌe haka moe o te manaꞌu o te nuꞌu o ira ꞌi ruŋa i a ia.
@