vasconica

Faraoiaren ametsa argitu Josek Handik bi urtera, amets bat izan zuen faraoiak. Nilo ibai ondoan zegoela, Nilotik atera eta ibaiertzean larrean hasi ziren zazpi behi ikusi zituen, itxura ederrekoak eta guriak. Ondoren, beste zazpi behi irten ziren Nilotik, itxura txarrekoak eta argalak, eta beste behien ondoan jarri ziren, ibaiertzean. Itxura txarreko eta argal hauek irentsi egin zituzten beste eder eta guri haiek. Une horretan, esnatu egin zen faraoia. Berriro lokartu eta amets egin zuen. Gerri beretik, zazpi galburu aletsu eta mardul sortu ziren; ondoren, beste zazpi galburu mehar sortu ziren, haize erreak ihartuak. Zazpi galburu meharrok irentsi egin zituzten beste aletsu eta bete haiek. Une horretan esnatu eta ametsa izan zela ohartu zen faraoia. Eguna zabaldu zuenean, oso urduri zegoen faraoia eta, Egiptoko azti eta jakintsu guztiei deiturik, ametsa kontatu zien. Baina inor ez zen gauza izan faraoiaren ametsak argitzeko. Orduan, edarizainen arduraduna mintzatu zitzaion, esanez: Gaur datorkit burura neure errua. Faraoi jauna, okin-arduraduna eta bion aurka haserretu zinen hartan, guardiaburuaren kartzelara eraman gintuzun. Gau batean, amets egin genuen biok, bakoitzaren ametsa bere esanahi bereziarekin. Bazen han gurekin hebrear gazte bat, guardiaburuaren esklaboa. Kontatu genizkion geure ametsak, eta hark bakoitzaren esanahia argitu zigun. Eta gertatu ere, berak eman zigun argibidearen arabera gertatu zitzaigun: ni neure karguan ezarri ninduzun berriro; bestea, aldiz, urkatu. Faraoiak Joseren bila joateko agindu zuen eta berehala kartzelatik atera zuten. Bizarra moztu, arropak aldatu eta faraoiagana eraman zuten. Honek esan zion: Amets bat izan dut, eta ez dut inor aurkitu esanahia argitzeko gauza denik. Ametsa entzun orduko, ba omen dakizu zuk haren esanahia. Josek ihardetsi zion: Nik ez, faraoi jauna; Jainkoak berak emango dizu erantzuna zeure onerako. Faraoiak kontatu zion: Nire ametsean, Nilo bazterrean nengoela, zazpi behi guri eta eder ibaitik atera eta larrean hasi ziren. Ondoren, beste zazpi behi itxura txarreko eta argal atera ziren. Haiek bezain eskasik ez zen inoiz ordu arte ikusi Egipto lurraldean. Behi argal eta eskas hauek, ordea, lehengo zazpi behi guriak irentsi zituzten. Eta, sabelean eduki arren, ez zitzaien igartzen, lehen bezain itxura txarra baitzuten. Une horretan esnatu nintzen. Amets egin nuen berriro: gariaren gerri beretik zazpi galburu aletsu eta eder erne ziren. Ondoren, beste zazpi galburu erne ziren: zimel, mehar eta haize erreak ihartuak. Zazpi galburu mehar hauek irentsi egin zituzten beste zazpi eder haiek. Azaldu dizkiet aztiei ametsok, baina ezin izan dit inork berorien esanahia adierazi Josek esan zion faraoiari: Bat bera dira, faraoi jauna, zure ametsak: Jainkoak zer egingo duen jakinarazten dizu. Zazpi behi ederrak zazpi urte dira, zazpi galburu ederrak bezalaxe, bat bera baita bi ametsen esanahia. Hauen ondoren etorritako zazpi behi eskas eta argalak ere zazpi urte dira, eta zazpi galburu mehar eta haize erreak ihartuak beste zazpi urte: zazpi gose-urte. Esaten dizudan honetan, faraoi jauna, Jainkoak zer egingo duen jakinarazi dizu. Begira, zazpi urtetan asetasun handia izango da Egipto lurralde osoan. Ondoren, beste zazpi urte etorriko dira: aurreko asetasunaren aztarnarik ere ez da geldituko, goseak jota utziko baitu lurraldea. Aurrerantzean, asetasuna zer denik ere ez da jakingo ondoren etorriko den goseteagatik, hain larria izango baita. Eta amets bat bera behin eta birritan egiteak, Jaunak erabakia duela eta betetzeko prest dagoela adierazten du. Orain, beraz, faraoi jauna, hauta ezazu gizon argi eta jakintsua, eta emaiozu aginpidea Egipto guztiaren gain. Ezar itzazu gainbegiraleak, zazpi urteko asealdian lurreko emaitzetatik bosteko baten zerga bil dezaten. Etortzeko diren urte on horietan, janari ugari jaso eta bil dezatela zure ardurapean, eta hirietan gorde. Horrela, janari hori gorderik geldituko da Egipto lurraldean izango diren zazpi gose-urteetarako, eta goseteak ez du lurralde hau hondatuko. Jose Egiptoko erregeorde Ongi iruditu zitzaion proposamena faraoiari, baita honen funtzionarioei ere. Beraz, faraoiak esan zien: Aurki ote genezake Jainkoaren espiritua honek bezala izango duen gizonik? Eta Joseri esan zion: Ez daiteke inor zu baino gizon argi eta zuhurragorik izan, Jainkoak gauza guztietan aditua izatea eman dizunez gero. Zeu izango zara, bada, nire jauregiko buru, eta zuk esana egingo du herri osoak. Neu bakarrik izango nauzu gainetik, errege naizenez. Hara, Egipto osoaren gain ematen dizut agintea Hau esanik, faraoiak bere behatzetik eraztuna atera eta Joserenean ezarri zuen; liho finezko arropak jantzarazi zizkion eta urrezko lepoko katea ipini. Gero, bere bigarren zalgurdira igoarazi zuen, aurretik oihuka zihoazkiolarik: Kontuz! Honela eman zion faraoiak Joseri agintea Egipto osoaren gain. Esan zion era berean: Neu nauzu faraoia, baina zure baimenik gabe ezin izango du inork behatz txikia ere altxatu Egipto lurralde guztian Faraoiak Tzafnat-Panea izena ezarri zion Joseri, eta Asenat, On hiriko apaiz Poti-Feraren alaba, eman zion emaztetzat. Beraz, Egiptoko agintari gertatu zen Jose. Hogeita hamar urte zituen faraoiaren, Egiptoko erregearen, aurrera eraman zutenean. Faraoiagandik alde egin eta berehala, Egipto lurralde guztiaren itzulia egin zuen. Zazpi urte oparo haietan uzta ugaria eman zuen lurrak. Eta zazpi urte oparo haietan jangai ugari bildu zuen Josek, eta hirietan gorde, hiri bakoitzean inguruko soroetan bildutakoa. Erruz pilatu zuen garia, itsas hondarra bezain ugari. Hain ugaria zenez, kontatzeari ere utzi egin behar izan zion. Joseren semeak Gosete-urteak iritsi aurretik, bi seme sortu zizkion Joseri Asenatek, On hiriko apaiz Poti-Feraren alabak. Lehen-semeari Manases eman zion izen, esanez: Jainkoak ahantzarazi dizkit neure atsekabe eta ahaide guztiak Bigarrenari Efraim eman zion izen, esanez: Jainkoak fruitua emanarazi dit neure atsekabeen lurralde honetan Jakobek bere semeak Egiptora bidali Amaitu ziren Egipton ugaritasunezko zazpi urteak, eta urritasunezko zazpi urteak hasi ziren, Josek esan bezala. Gosetea nagusitu zen lurralde guztietan; Egipto osoan, ordea, ez zen ogirik falta. Gerora, Egipto lurralde guztira ere hedatu zen gosetea, eta herria faraoiari joan zitzaion oihuka ogi eske. Faraoiak esan zien: Zoazte Joserengana eta egizue berak esandakoa. Gosetea lurralde osora zabaltzean, Josek aletegi guztiak ireki eta alea egiptoarrei saldu zien. Gosetea gero eta latzagoa zen Egipto aldean. Beste lurraldeetatik ere jende asko zetorren Egiptora Joseri alea erostera, latza baitzen gosetea alde guztietan. Jakin zuen Jakobek bazela Egipton garia, eta honela mintzatu zitzaien semeei: Zertan zaudete elkarri begira? Egipton garia badela jakin dut. Jaitsi, bada, garia erostera, bizi ahal gaitezen eta ez goseak hil. Jaitsi ziren, bada, Joseren hamar senideak Egiptora garia erostera. Jakobek ez zuen Benjamin, Joseren anaia, beste senideekin bidali nahi izan, zorigaitzen bat gertatuko ote zitzaion beldurrez. Besteak bezala, beraz, Israelen semeak ere Egiptora joan ziren garia erostera, Kanaan lurraldean gosete handia zenez gero. Senideek Jose ezagutu ez Jose zen lurralde hartako nagusia; berak saltzen zion garia jende guztiari. Heldu ziren, bada, Joseren senideak eta ahuspeztu egin zitzaizkion. Ikusi orduko ezagutu zituen Josek bere senideak. Baina ez zien bere burua ezagutarazi; gainera, zakar mintzatu zitzaien: Nondik zatozte? Haiek erantzun: Kanaan lurraldetik, garia erostera. Ezagutu zituen, bai, Josek bere senideak, baina hauek ez bera. Jose haietaz izandako ametsez oroitu zen, eta honela hitz egin zien: Zelatariak zarete zuek, lurralde honetako alderdi zaindu gabeak miatzera etorriak. Haiek erantzun: Ez, jauna; zure zerbitzariok garia erostera etorri gara. Aita bat beraren semeak gaituzu; gizon zintzoak gara eta ez zelatariak. Josek esan zien: Ez horixe! Zuek lurralde honetako alderdi zaindu gabeak miatzera etorri zarete. Haiek, ordea: Zure zerbitzariok hamabi ginen, aita bat beraren semeak, Kanaan lurraldekoak; gazteena aitarekin da orain eta bestea ez da gure artean. Josek, berriro: Horixe zelatariak zaretela! Eta besterik frogatu nahi baduzue, ekatzue hona zeuen anaia gazteena. Bien bitartean, ala faraoia!, ez zarete hemendik aterako. Bidali zeuetariko bat anaiaren bila; gainerakoak preso geldituko zarete; honela frogatuko duzue egia diozuela. Bestela, ala faraoia!, zelatariak zarete. Eta kartzelara sartu zituen hiru egunerako. Josek beste proba bat ezarri anaiei Hirugarren egunean Josek esan zien: Egizue nire esana eta bizirik aterako zarete, nik neuk ere begirune baitiot Jainkoari. Egia baldin badiozue, geldi bedi zuetariko bat preso, guztiok egon zareten kartzela horretan. Gainerakook joan zintezkete garia eramatera etxekoen gosea asetzeko. Gero, ekarri zeuen anaia gazteena. Orduan frogatuko duzue egia diozuela eta ez zarete hilko. Onartu zuten proposamena. Bien bitartean honela ziotsoten elkarri: Ai ene! Geure anaiari eginikoa ari gara ordaintzen. Estuasunean ikusi eta erreguka ari zitzaigunean, ez genion jaramonik egin. Hara nondik datorkigun oraingo larrialdi hau! Rubenek esan zien: Esan nizuen nik mutikoari kalterik ez egiteko, baina ez zenidaten jaramonik egin. Orain, haren heriotzaren kontua eskatzen zaigu. Ez zekiten Josek ulertzen ziela, itzultzaile baten bitartez mintzatzen baitzitzaien. Josek, haiengandik urrunduz, negarrari eman zion. Gero, berriro etorri eta beraiekin mintzatzen jarraitu zuen. Azkenik, Simeon hartu eta beraien aurrean atxilotu zuen. Gero, haien zakuak gariz bete, bakoitzari bere dirua itzuli eta biderako jan-edariak emateko agindu zuen. Eta hala egin zieten. Zakuak asto gainean kargatu eta alde egin zuten. Gaua igarotzeko gelditu zirenean, batek, astoari pentsua emateko zakua ireki zuelarik, dirua zaku-muturrean aurkitu zuen. Anaiei esan zien: Dirua itzuli egin didate. Begira nire gari-zakua. Asaldaturik eta zur eta lur eginik, honela ziotsoten elkarri: Zergatik egin ote digu hau Jainkoak? Anaiak etxera itzuli Kanaan lurraldera iristean, beren aita Jakobi kontatu zioten gertatutako guztia, esanez: Lurralde hartako jaun den gizonak zakar hitz egin digu, eta zelataritzat hartu gaitu. Guk, gizon zintzoak garela eta ez zelatariak esan diogu. Hamabi anaia ginela, aita bat beraren seme; anaia bat ez zegoela jadanik gurekin eta gazteena aitarekin zela Kanaanen. Orduan, lurralde hartako jaun den gizonak esan digu: Honela jakingo dut gizon zintzoak zaretela: zuetako bat nirekin geldituko da; besteok hartu etxekoen gosea asetzeko garia eta joan. Ekardazue gero zeuen anaia gazteena, eta orduan jakingo dut zelatariak ez, baizik gizon zintzoak zaretela. Ondoren itzuliko dizuet anaia, eta lurralde honetan ibili ahal izango zarete. Zakuak husterakoan, nork bere diru-zorroa zaku-muturrean zeukan. Diru-zorroak ikustean, beldurtu egin ziren aita-semeak. Orduan, Jakobek esan zien: Semerik gabe utzi behar nauzue: Jose falta dut, Simeon ere bai eta, orain, Benjamin kendu nahi didazue. Zoritxarra zoritxarraren gain niretzat! Rubenek esan zion aitari: Utzi Benjamin nire kontu, eta neuk itzuliko dizut. Itzuliko ez banizu, hil nire bi semeak! Jakobek, orduan: Ez da jaitsiko nire semea zuekin, hila baitu bere anaia eta bera bakarrik gelditzen zait Rakelengandik. Bidean zoritxarren bat gertatuko balitzaio, agure hau Hildakoen Egoitzara jaitsaraziko zenukete atsekabez. Jakobek joaten utzi Benjamini Gosetea latza zen Kanaan lurraldean. Egiptotik ekarritako garia ahitu zenean, Jakobek bere semeei esan zien: Zoazte berriro garia erostera. Judak erantzun zion: Gizon hark argi eta garbi esan zigun bere aurrera ez agertzeko, anaia gurekin eraman gabe. Beraz, anaia bidali nahi baduzu, jaitsiko gara garia erostera. Baina nahi ez baduzu, ez gara jaitsiko, gizon hark bere aurrera ez agertzeko esan baitzigun, anaia gurekin eraman ezean. Israelek esan zuen: Eta zergatik esan behar zenioten gizon hari beste anaia bat zenutela? Jota utzi nauzue. Haiek erantzun: Gizon hura galde eta galde ari izan zitzaigun gutaz eta gure etxekoez: Bizi al duzue oraindik aita? Beste anaiarik ba al duzue? Eta galderei erantzun besterik ez genuen egin. Burutik pasako al zitzaigun, bada, anaia eramateko esango zigunik? Judak bere aita Israeli esan zion: Bidali mutikoa nirekin. Abia gaitezen. Bestela denok hilko gara: zu, gu eta gure umeak. Neure gain hartzen dut zure semearen erantzukizuna; neuri eskatu kontuak. Itzultzen ez badizut eta aurrera ekartzen ez, errudun izango nauzu betiko! Hainbeste luzatu ez bagina, honezkero egina genukeen birritan ere joan-etorria. Aita Israelek esan zien: Beharrezkoa baldin bada, joan, hartu zorroetan lurreko fruiturik hoberenak eta eskaini oparia gizon hari: ukendu, ezti, usaingarri, mirra, intxaur eta almendrak, denetik pixka bat. Hartu dirua ere eta itzuli zeuen zaku-muturrean ekarritakoa, okerren bat izan da eta. Eraman zeuen anaia eta itzuli gizon harengana. Jainko ahaltsua lagun, aurki dezazuela gupida gizon haren aurrean, eta Benjaminekin eta beste anaiarekin, Simeonekin, itzuli etxera. Niri dagokidanez, semerik gabe gelditu behar badut, geldi nadila. Josek bere senideak onartu Oparia, dirua eta Benjamin berekin harturik, Egiptora jaitsi ziren Jakoben semeak eta Joseren aurrera aurkeztu. Ikusi zuen Josek Benjamin ere haiekin zela, eta jauregiko arduradunari esan zion: Eramatzazu gizon hauek etxera; hil abere bat eta atondu, nirekin bazkalduko baitute gaur. Bete zuen etxeko arduradunak Josek agindua, eta etxera eraman zituen. Beldurtu ziren Joseren senideak haren etxera eraman zituztenean. Pentsatu zuten: Gari-zakuetan aurreko txandan itzulitako diruarengatik eramaten gaituzte. Orain, gainera oldartuko zaizkigu, esklabotzat hartzeko, geure asto eta guzti Beraz, etxean sartzean, Joseren etxeko arduradunari hurbildu eta esan zioten: Entzun, jauna. Aurreko txandan jaitsi ginen hona garia erostera. Gaua igarotzeko geldialdia egitean, gari- zakuak ireki genituen eta nork bere dirua aurkitu zuen zaku- muturrean. Hemen itzultzen dizugu orain, eta beste horrenbeste dakargu janaria erosteko. Ez dakigu nork ezarri zuen dirua gari- zakuetan Etxeko arduradunak honela esan zien: Zaudete lasai! Ez kezkatu! Zeuen Jainkoak, zeuen aitaren Jainkoak, ezarriko zizuen altxor hori gari-zakuetan, nik jasoa baitut zuen dirua. Simeon aske utzi eta denak Joseren etxean sarrarazi zituen. Gero, ura ekarri zien oinak garbitzeko eta belarra astoei jaten emateko. Jose bere senideekin bazkaltzen Otordua han egingo zutela jakitean, senideek opariak prestatu zituzten, Jose eguerdirako etorri zain zeuden bitartean. Jose etxera iristean, opariak eskaini zizkioten eta lurreraino ahuspeztu zitzaizkion. Agurtu ondoren, Josek galdetu zien: Eta ongi al da aipatu zenidaten aita zaharra? Bizi al da oraindik? Zure zerbitzari den gure aita bizi da, bai, oraindik, eta ongi dago erantzun zioten, berriro makurtuz eta ahuspeztuz. Gero, Josek, ama berarengandiko senide zuen Benjaminengan begiak jarririk, esan zuen: Hori al da zuek aipatu zenidaten anaia gazteena? Bejondaiala, seme! Anaiaz bihotz-hunkiturik, negargurak eman zion eta, presaka bere gelara joanez, negar egin zuen. Gero, aurpegia garbituz, gelatik atera eta, adore harturik, bazkaria zerbitzatzeko agindu zuen. Aparte eman zioten jaten Joseri, aparte bere anaiei eta aparte Joseren gonbidatu egiptoarrei. Izan ere, egiptoarrei ez zaie zilegi hebrearrekin batera jatea; beren erlijio-ohiturek galarazten diete. Anaiak Joseren aurrez aurre zeuden eseriak, zaharrenetik gazteenera, eta harriturik elkarri begira. Bere aurrean zituen janarietatik zerbitzarazi zien Josek; Benjamini eman zion zatia besteena baino bost aldiz handiagoa zen. Alai-alai jartzeraino edan zuten elkarrekin. Edalontziaren proba Josek agindu hau eman zion etxeko arduradunari: Bete leporaino janariz gizon hauen zakuak, ezarri bakoitzari bere dirua zaku-muturrean, eta diruarekin batera nire edalontzia, zilarrezkoa, gazteenaren zaku-muturrean. Hark Joseren esana bete zuen. Biharamun goizean bidali zituzten Joseren senideak beren astoekin. Oraindik hiritik urrutira gabe zeudela, Josek etxeko arduradunari esan zion: Zoaz gizon horien atzetik eta, atzemandakoan, esaiezu: Zergatik itzuli duzue gaizkia ongiaren truke? Zergatik ostu diozue nire nagusiari, edateko eta etorkizuna iragartzeko erabiltzen duen edalontzia? Benetan oso gaizki jokatu duzue! Harrapatu zituen etxeko arduradunak, eta agindu bezala mintzatu zitzaien. Haiek erantzun: Ez zaitez horrela mintza, jauna! Zure zerbitzariok ez gara horrelakorik egiteko gauza! Aurrekoan gure zaku-muturrean aurkitutako dirua ere Kanaandik ekarri dizugu. Nola ostuko genuen, bada, zilar edo urrerik zure nagusiaren etxean? Beraz, gutariko bati edalontzia aurkitzen bazaio, hila bedi; eta gu geu, jauna, zure esklabo bihurtuko gara. Etxeko arduradunak, orduan: Ongi da! Baina edalontzia aurkitzen zaion hura bakarrik bihurtuko da nire esklabo; besteok errugabe izango zarete. Berehala, nork bere zakua lurrera eraitsi eta ireki egin zuen. Gizonak anaia guztien zakuak ikertu zituen. Benjaminen zakuan aurkitu zuten edalontzia. Orduan, anaiek beren jantziak urratu zituzten eta, nork bere astoa kargaturik, hirira itzuli ziren. Juda eta beste anaiak Joseren etxean sartu hantxe baitzegoen oraindik Jose eta lurreraino ahuspeztu zitzaizkion. Josek esan zien: Baina, zer egin duzue? Ez al zenekiten ni bezalako batek den- dena igar dezakeela? Judak erantzun zion: Zer esan diezazukegu, jauna? Zein aitzakia jarri? Nola zuritu geure burua? Jainkoak berak nabarmen jarri du gure bekatua. Zeure esklabo gaituzu, jauna, gu denok eta bai edalontzia aurkitu zaiona ere. Josek erantzun zuen: Ez dut inola ere horrelakorik egingo! Edalontzia aurkitu zaion hura bakarrik izango da nire esklabo; gainerako guztiok zoazte bakean zeuen aitarengana. Juda Benjaminen alde atera Judak, Joserengana hurbilduz, esan zion: Arren, jauna, utziozu zeure zerbitzari honi bi hitz esaten; faraoiaren pareko zara zu eta ez zakizkit haserre! Aurreko txandan zuk, jauna, aitarik nahiz beste anaiarik ba ote genuen galdetu zenigun. Baietz erantzun genizun: bagenuela oraindik aita zaharra, eta zahartzaroan jaio zitzaion seme bat ere bai. Gure aitak oso maite zuela, berau zelako bere emazte kutunarengandik gelditzen zitzaion bakarra, bestea hila zuenez. Anaia hura hona ekartzeko esan zenigun zure zerbitzarioi, ikusi nahi zenuela eta. Guk, aldiz, adierazi genizun, jauna, mutikoak ezin zuela aita utzi, aita hilko ez bazen. Zuk, hala ere, gure anaia gurekin ez bazetorren, ez azaltzeko berriro zure aurrera esan zenigun. Gure aitarengana itzulirik, zuk esandakoa adierazi genion. Handik aldi batera, garia erostera berriro itzultzeko agindu zigun, eta guk erantzun genion ez gintezkeela etor geure anaia gazteena geurekin ez bagenekarren, hura gabe ezin ginela zure aurrera agertu. Orduan, zure zerbitzari den gure aita honela mintzatu zitzaigun: Dakizuenez, neure emazte Rakelek bi seme sortu zizkidan. Batak alde egin zidan eta ez dut berriro ikusi: piztiaren batek irentsi duelakoan nago. Beste hau eraman eta zoritxarren bat gertatuko balitzaio, ni, agure hau, atsekabez hilko nintzateke. Orain, bada, ez naiteke joan zure zerbitzari den gure aitarengana hain berea duen mutikoa gabe. Gurekin ez doala ohartu orduko, hilko litzateke; geure aita zaharra atsekabez hilobiratuko genuke. Gainera, nik, zure zerbitzari honek, neure gain hartua dut mutikoaren erantzukizuna; hitza eman nion aitari; berekiko errudun izango nintzateke betiko, itzuliko ez banio. Horregatik, bada, har nazazu esklabotzat mutikoaren ordez, eta doala hau anaiekin. Ez naiteke aitarengana itzul neure anaia Benjamin gabe. Ez nuke ikusi ere nahi gure aitak hartuko lukeen atsekabea. Josek bere burua ezagutzera eman anaiei Josek, bere sentipenei gehiago eutsi ezinik, inguruan zituen egiptoarrei agindu zien: Atera denok hemendik! Hala, ez zen Joserekin inor gelditu, anaiei bere burua ezagutzera eman zienean. Orduan, negarrari eman zion ozenki. Entzun zioten egiptoarrek, eta faraoiaren jauregian ere honen berri izan zuten. Josek bere senideei esan zien: Jose nauzue! Bizi al da oraindik aita? Anaiek, izuaren izuz, ez zuten erantzuten asmatzen. Orduan, Josek: Tira, hurbildu niregana! Hurbildu zitzaizkionean, honela jarraitu zuen: Bai, Jose nauzue, zeuen anaia, Egiptora ekartzeko saldu zenutena. Baina ez izan orain atsekaberik, ez damurik, hona saldu ninduzuelako. Jainkoak zuen aurretik etorrarazi nau, bizia izan dezazuen. Bi urte dirau goseteak lurralde osoan eta datozen bost urteetan ere ez da hazirik ereingo, ez uztarik bilduko. Jainkoak zuen aurretik bidali nau, zuentzat behar adina janari gordetzeko eta zuek harrigarriro salbatzeko. Beraz, ez nauzue zuek bidali, Jainkoak baizik. Berak jarri nau faraoiaren ordezko, bere etxeko buru eta Egipto osoko agintari. Ea, bada, itzuli arin aitarengana eta esaiozue: Hau dio zure seme Josek: Jainkoak Egipto osoko buru jarri nau. Zatoz niregana! Ez luzatu! Goxen lurraldean biziko zarete, niregandik hurbil, zeu, zure seme-alabak eta bilobak, zure artalde eta behi-taldeak eta daukazuen guztia. Han hornituko zaituztet janariz zeu, zure etxekoak eta zure abere-taldeak. Ez zaizu ezer faltako, beste bost gose-urte gelditzen diren arren Beste hau ere esan zien Josek: Bai zuek, bai Benjaminek, zeuen begiz egiazta dezakezue ni neu naizela hitz egiten ari natzaizuena. Kontaiozue aitari ikusitako guztia eta azaldu berari zein aginpide handia dudan Egipton. Zoazte arin eta ekarri lehenbailehen hona aita. Josek Benjamini lepotik heldu, eta negar batean aritu ziren biak besarkaturik. Eta, negarrez jarraiki, beste anaiak ere besarkatu zituen. Orduan, anaiak hitz egiten hasi zitzaizkion. Faraoiak Jakob gonbidatu Egiptora Honen guztiaren berri izan zuten faraoiaren jauregian; Joseren anaiak etorri dira Egiptora, zioten. Atseginez jaso zuten albistea faraoiak eta honen funtzionarioek. Faraoiak esan zion Joseri: Esaiezu anaiei astoak prestatu eta Kanaanera itzultzeko, aita eta etxekoak hartu eta nire ondora etor daitezen. Egiptoko eskualderik joriena emango diet, eta lurraldeko emaitzarik hoberenak izango dituzte janari. Agindu, orobat, hartzeko zenbait gurdi Egipton beren emazte eta seme-alabentzat, eta, aita harturik, etortzeko. Ez daitezela ardura han uzten dutenaz, Egiptoko eskualderik emankorrena izango baitute. Hala egin zuten Israelen semeek. Faraoiak agindu bezala, gurdiak eman zizkien Josek bere anaiei, baita biderako jan-edariak ere. Bakoitzari aldatzeko jantziak eman zizkion. Benjamini, gainera, bost jantzi eta zilarrezko hirurehun txanpon. Aitari hamar asto bidali zizkion, Egiptoko emaitzarik hoberenez kargaturik, eta hamar asteme gari-alez, ogiz eta jakiz kargaturik. Anaiei, bidean beren arteko liskarrik ez izateko erregutu ondoren, agur egin zien. Irten ziren, bada, Egiptotik eta, Kanaanera, beren aita Jakobengana, heldu zirenean, berria eman zioten: Bizi da Jose oraindik eta bera da agintari Egipto lurralde osoan Jakobek, halaz guztiz, ez zuen zirkinik ere egin, ezin sinetsirik. Baina Josek esandako guztia kontatu ziotenean eta bera eramateko bidali zizkion gurdiak ikusi, piztu zitzaion bihotza eta esan zuen: Bizi da nire seme Jose! Ez dut besteren beharrik! Noan ikustera, hil baino lehen! .

Jakob Labanengandik ihesi Aditu zuen Jakobek Labanen semeek ziotena: Jakobek beretzat hartu du gure aitarena zen guztia eta horrela lortu ditu aberastasun hauek guztiak Ikusten zuen Jakobek Labanen begitartea ere, eta ohartu zen haren jarrera ez zela ordu artekoa bezalakoa. Orduan, Jaunak esan zion Jakobi: Itzul zaitez zeure arbasoen lurraldera, zeure ahaideengana: ni zeurekin izango nauzu. Jakobek deitu zituen Rakel eta Lea bere artaldea zeukan lekura, eta esan zien: Zuen aitaren begitartea ikusirik, ohartu naiz ez dela niretzat lehengoa bera; baina neurekin dut neure aitaren Jainkoa. Badakizue ongi ahalegin guztiaz zerbitzatu dudala zuen aita. Baina berak engainatu egin nau eta hamar bider, gutxienez, aldatu du nire lansaria; Jainkoak, ordea, ez dio utzi niri kalterik egiten. Pintoak izango dituzu lansari zioenean, ardiek arkume pintoak egiten zituzten. Marradunak izango dituzu lansari zioenean, aldiz, ardiek arkume marradunak egiten zituzten. Honela, Jainkoak artaldea zuen aitari kendu egin dio, eta niri eman. Izan ere, ardiak ernaltzeko garaian hauxe ikusten nuen ametsetan: ardiak ernaltzen zituzten ahariak marradunak, pintoak eta nabarrak zirela. Jainkoaren aingeruak deitu zidan ametsetan: Jakob! Hemen nauzu!, erantzun nion nik. Hark esan zidan: Begira, ardiak ernaltzen dituzten ahari guztiak marradun, pinto eta nabarrak dira; izan ere, ikusi dut Labanek egin dizun guztia. Betelgo Jainkoa naiz ni. Han, olioa isuriz, oroitarria sagaratu zenidan eta promes egin. Orain jaiki, irten lurralde honetatik eta zoaz zeure ahaideen herrialdera Rakelek eta Leak erantzun zioten: Ez dugu jadanik hartzekorik ezer geure aitarenean. Izan ere, arrotz gisa hartzen gaitu. Ez al gaitu, bada, saldu eta zuk guregatik eman zenuen diru guztia jan? Horregatik, Jainkoak gure aitari kendu dizkion aberastasunak gureak eta gure seme-alabenak dira. Egizu, beraz, oraintxe bertan, Jainkoak esan dizun guztia. Jaiki zen, bada, Jakob eta bere seme-alabak eta emazteak gamelu gainera igoarazi zituen. Eta Mesopotamian eskuratutako abere-talde eta ondasun guztiak hartu zituen, Isaak bere aitarengana, Kanaan lurraldera, itzultzeko. Bien bitartean, Laban artaldeari ilea moztera joana zelarik, Rakelek bere aitaren etxe-jainkoen irudiak ostu zituen. Honela engainatu zuen Jakobek Laban aramearra, ez baitzion adierazi alde egiteko asmorik. Bere gauza guztiekin alde egin zuen. Jaiki, Eufrates ibaia igaro eta Galaadeko mendirantz jo zuen. Laban Jakoben ondoren Hirugarren egunean eman zioten Labani Jakoben ihesaren berri. Hartu zituen Labanek berekin bere ahaideak eta, zazpi egunez Jakoben atzetik ibili ondoren, Galaadeko mendian harrapatu zuen. Jainkoa ametsetan azaldu zitzaion Laban aramearrari, esanez: Ez, gero, esan ezertxo ere Jakobi. Labanek atzeman zuenean, Jakob mendian zegoen kanpaturik. Laban ere bere ahaideekin Galaadeko mendi berean kanpatu zen. Labanek esan zion Jakobi: Zer egin duzu? Engainatu egin nauzu eta nire alabak guda-gatibu bailiran ekarri. Zergatik alde egin duzu isilka eta engainuz, niri ohartarazi beharrean? Pozez eta kantuz agurtuko zintudan danbolina eta zitara joz! Ez didazu neure alaba-bilobak besarkatzen utzi; oso ergel jokatu duzu. Badut zuri kalte egiteko ahalbiderik, baina zuen arbasoen Jainkoak esan dit bart: Ez, gero, esan ezertxo ere Jakobi. Aitaren etxera joateko irrikaz zeundela eta, zuk alde egitea, tira; baina zergatik lapurtu dizkidazu etxe-jainkoen irudiak? Jakobek erantzun zion Labani: Beldur nintzelako egin dut ihes, zeure alabak kendu egingo zenizkidala uste nuen eta. Zure etxe-jainkoen irudiei dagokienez, gutariko norbaiti aurkituko bazenizkio, hil egingo nuke halakoa. Begira gure ahaideen aurrean, gure ondasunen artean zurerik ba ote dagoen; hala balitz, hartu. Jakobek ez zekien Rakelek jainko-irudiak lapurtu zituenik. Sartu zen Laban Jakoben oihal-etxolan, ondoren Learenean, gero beste bi mirabeenean, eta ez zuen ezer aurkitu. Atera zen Learen oihal-etxolatik eta Rakelenean sartu. Baina Rakelek hartuak zituen ordurako etxe-jainkoen irudiak eta gameluaren txalman ezarriak. Bera gainean zegoen eseria. Labanek oihal-etxola guztia arakatu zuen, baina ez zuen ezer aurkitu. Rakelek esan zion aitari: Ez zaitez haserretu, ene jauna, zure aurrean jaikitzen ez banaiz, hilerokoarekin bainago Dena zehatz-mehatz arakatu arren, ez zituen etxe-jainkoen irudiak aurkitu. Haserre jarri zen Jakob, eta Labani errieta egin zion, ozenki esanez: Zertan huts egin dut? Zein hoben egin dut zure aurka, niri halako amorruz erasotzeko? Nire ondasunak arakatzean, aurkitu al duzu ezer zeure etxeko gauzetarik? Hala bada, ekarri hona, nire eta zure ahaideen aurrera, eta erabaki dezatela hauek nork duen arrazoi! Hogei urte hauetan zeurekin izan nauzu; inoiz ere ez dute umerik galdu, ez ardiek, ez ahuntzek. Ez dut jan zure aharirik bat ere. Piztiek sarraskituriko abererik ez dizut ekarri: neuk ordaintzen nuen galera; zuk, ordea, beti eskatu izan dizkidazu egunez nahiz gauez ebatsitako abereen kontuak. Beroak jaten ninduen egunez eta hotzak gauez. Loa ihesi zihoakidan begietatik! Halakoak izan ditut zurean iragan ditudan hogei urteak: hamalau urtez zerbitzatu zaitut zeure bi alabengatik, eta beste sei urtez abere-taldea izateko! Hamar aldiz aldatu didazu lansaria! Ene aitaren Jainkoa, Abrahamen Jainkoa, Isaaken Jainko izugarria, neure alde izan ez banu, esku-hutsik bidaliko nindukezun. Jainkoak, ordea, ikusi ditu nire atsekabea eta nire esku nekatuak, eta bart eman du erabakia. Labanen eta Jakoben arteko hitzarmena Labanek erantzun zion Jakobi: Alaba horiek neureak ditut, haur horiek neureak, abere-talde hori neurea; ikusten dituzun guztiok neureak ditut. Zer egin diezaieket gaur neure alaba hauei eta berauen haurrei? Ea, egin dezagun hitzarmena biok; bera izango da lekuko bion artean. Orduan, hartu zuen Jakobek harri bat eta oroitarritzat eraiki. Gero, bere ahaideei esan zien: Bildu harri batzuk. Bildu zituzten harriak eta pilan ezarri. Eta han jan zuten, harri- pilaren gainean. Labanek Jegar Sahaduta deitu zuen harri-pila hura; Jakobek, berriz, Galed. Labanek esan zuen: Harri-pila hau dugu gaur bion artean lekuko. Horregatik, Galed, hau da, Harri- pila Lekuko eman zion izen; Mitzpa hau da, Begiraleku ere eman zion izen Labanek, berak esandako honengatik: Jaunak begira diezagula niri eta zuri, elkarrengandik urruntzean. Nire alabak gaizki erabiltzen badituzu eta nire alabez gain beste emazterik hartzen baduzu, inongo gizonik ez, baizik Jainkoa bera izango da lekuko nire eta zure artean. Beste hau ere esan zion Labanek Jakobi: Hona harri-pila hau eta bion arte an eraiki dudan oroitarria. Harri-pila eta oroitarri hauek lekuko izanen dira hau adierazteko: ez zuk eta ez nik ez dugula asmo txarrik izan behar muga honetatik igarotzean. Abrahamen Jainkoa eta Nahorren Jainkoa, gure gurasoen Jainkoa, izan bedi epaile gure artean Orduan, Jakobek zin egin zuen bere aita Isaaken Jainko izugarriagatik. Sakrifizioa eskaini zuen Jakobek mendian, eta bere ahaideak otordura gonbidatu. Otordua egin ondoren, mendian igaro zuten gaua. Goizean goiz jaikirik, Labanek bere alaba-bilobak besarkatu zituen eta bedeinkatu. Gero, alde egin zuen, etxera itzuliz. Jakob Esauri bidera irten Bere bidean zihoala, Jainkoaren aingeru batzuekin egin zuen topo Jakobek. Haiek ikusi orduko, Jakobek esan zuen: Jainkoaren kanpalekua da hau! Eta leku hari Mahanaim hau da, Kanpaleku- bieta eman zion izen. Jakobek mezulariak bidali zizkion, bere aurretik, Esau bere anaiari, Seir lurraldera, Edomgo landetara. Agindu hau eman zien: Hona nola hitz egingo diozuen Esau ene anaiari: Honela mintzo da Jakob zure zerbitzaria: Labanekin egona nauzu eta orain arte luzatu naiz. Baditut behi eta astoak, artaldeak, morroi eta mirabeak. Mezulariak bidaltzen dizkizut ene jaun horri, honen guztiaren berri ematera, onez hartuko nauzulakoan. Itzuli zitzaizkion mezulariak Jakobi, esanez: Esau zure anaiarekin egon gara. Bera ere bidera datorkizu laurehun gizonekin. Jakob biziki beldurtu zen eta larritu. Berekin zuen jendea, abere txiki eta handiak eta gameluak bi kanpamendutan banatu zituen, bere baitarako baitzioen: Esau kanpamendu batera etorri eta erasotzen badit, beste kanpalekukoek ihes egin ahal izango dute. Gero, Jakobek otoitz hau egin zuen: Jauna, gure guraso Abrahamen eta Isaaken Jainkoa, zuk esan didazu: Itzul zaitez zeure lurraldera eta zeure ahaideengana, eta bedeinkatuko zaitut Ez dut merezi zeure zerbitzari honi egin diozun hainbat mesede, leial agertu zatzaizkio eta. Neure makila besterik ez nuen Jordan hau igarotzean, eta orain bi kanpamendu oso ditut. Libra nazazu, arren, neure anaia Esauren eskutik, ni eta ama-semeak hiltzeko etorriko den beldur bainaiz. Zuk esana da: Bedeinkazio ugari emango dizut, eta zure ondorengoak konta ez daitekeen itsas hondarra bezainbat ugalduko ditut. Han igaro zuen gaua. Gero, eskuratuak zituen ondasunetatik Esau bere anaiarentzat oparia aukeratu zuen: berrehun ahuntz eta hogei aker, berrehun ardi eta hogei ahari, hogeita hamar gamelu esnedun eta hamar asteme. Abereak taldetan banatu eta bere morroien esku utzi zituen, esanez: Zoazte nire aurretik, abere-talde batetik bestera tarte bat utzirik. Lehenengoari agindu hau eman zion: Esau nire anaiak zurekin topo egin eta galdegingo dizunean: Norena zara? Nora zoaz? Norena da aurrean daramazun abere-taldea?, hau esango diozu: Jakob zure zerbitzariarena; Esauri bidaltzen dion oparia da; eta bera dator atzetik Agindu bera eman zion bigarrenari, gero hirugarrenari, eta abere-taldeen atzetik zihoazen guztiei: Honela hitz egingo diozue Esauri, berarekin topo egitean. Ez ahaztu hau esatea: Jakob zure zerbitzaria bera dator gure atzetik. Bere baitarako honela pentsatzen zuen: Aurretik bidaltzen diodan opari honekin bigunduko dut. Gero ni neu agertuko natzaio. Beharbada, ongietorria egingo dit. Horregatik, oparia aurretik bidali zuen, eta bera kanpalekuan gelditu zen gau hartan. Gauean, Jakobek, jaiki, bere bi emazteak, hauen bi neskameak eta hamaika semeak hartu eta Jabok errekako pasabidea igaroarazi zien. Zeukan guztia ere errekaz beste aldera igaroarazi zuen. Jakob gizonarekin borrokan Jakob bakarrik gelditu zen, eta gizon batek Jakobekin borrokan jardun zuen egunsentiraino. Gizonak, garaitu ezin zuela ikusirik, borrokaldian izter-giltza ukitu zion Jakobi eta koloka jarri. Gizonak esan zion: Uztazu joaten, eguna zabaltzear baitago. Jakobek erantzun zion: Ez dizut utziko, bedeinka nazazun arte. Hark galdetu zion: Zein da zure izena? Jakob erantzun zion. Besteak, orduan: Ez dizute aurrerantzean Jakob deituko, Israel baizik, borrokan egin baituzu Jainkoarekin eta gizakiekin, eta nagusi atera zara. Jakobek galdegin zion: Esadazu, arren, zeure izena. Hark erantzun: Zergatik galdegiten didazu izena? Eta han bertan bedeinkatu zuen. Jakobek leku hari Penuel hau da, Jainkoaren Aurpegi eman zion izen; honela baitzioen: Jainkoa aurrez aurre ikusi eta oraindik bizirik nago. Eguzkia ateratzen ari zen Jakobek Penueldik alde egitean, eta izterretik herrenka zebilen. Horra zergatik ez duten jaten Israelen ondorengoek gaurdaino izter-giltza gaineko nerbiorik: gizon hark Jakob hortxe ukitu zuelako. Jakobek Esaurekin topo egin Jakobek, begiak jasorik, Esau ikusi zuen laurehun gizonekin etortzen. Orduan, Lea, Rakel eta hauen bi neskameen artean banatu zituen seme-alabak. Aurrean neskameak jarri zituen beren semeekin, gero Lea bere seme-alabekin; azkenik, Rakel eta Jose. Aurretik joan zen bera, eta zazpi aldiz ahuspeztu zen lurrean bere anaiarengana hurbildu ahala. Lasterka bideratuz, Esauk, besarkatu eta lepotik heldurik, laztandu egin zuen Jakob, eta negarrari eman zioten biek. Esauk, Jakoben emazte eta seme-alabak ikusi zituelarik, galdegin zion: Zein dituzu horiek? Jakobek erantzun: Jainkoak zure zerbitzari honi eman dizkion seme-alabak. Orduan, beren semeekin hurbildurik, neskameak ahuspeztu egin zitzaizkion. Lea ere hurbildu zen bere seme-alabekin, eta ahuspeztu. Azkenik, Jose eta Rakel, hurbilduz, ahuspeztu egin ziren. Esauk galdegin zion: Zertarako dira ikusi ditudan abere-talde horiek guztiak? Jakobek erantzun: Zure abegi ona nahi nuen irabazi. Esauk, orduan: Neurearekin nahikoa dut, anaia; zurea zeuretzat. Eta Jakobek: Ez, otoi; begiko banauzu, hartzazu nire esku-erakutsia, zu ikustea Jainkoa bera ikustea bezain pozgarri gertatu baitzait eta hain ongi hartu bainauzu. Onartu, bada, ekarri dizudan oparia, Jainkoa aldeko izan baitut, eta ez zait ezer falta. Hainbeste erregutu zionez, onartu egin zion Esauk. Honek esan zion: Goazen; zure ondoan joango naiz. Baina Jakobek erantzun zion: Badakizu ondo, jauna, haurrak ahulak direla, eta errapeko bildots eta axuriak ere baditut. Egun bakar batez behartzea aski litzateke, abere txiki guztiak hiltzeko. Bihoa ene jauna bere zerbitzari honen aurretik, eta nik poliki-poliki egingo dut bidea, aurrean doazen abereen eta haurren martxan, Seirrera, ene jaunarengana, iritsi arte. Esauk esan zion: Neure gizon batzuk behintzat utziko dizkizut. Jakobek erantzun: Zertarako? Aski dut, jauna, egin didazun abegi ona. Hala, egun hartan, Esau Seirrera itzuli zen. Jakob, berriz, Sukot aldera joan zen. Han etxea eraiki zuen beretzat, eta oihal- etxolak abere-taldeentzat. Horra zergatik eman zitzaion leku hari Sukot hau da, Etxoleta izena. Jakob Kanaanen Mesopotamiatik heldu zelarik, Jakob Kanaan lurraldean dagoen Sikem hirira onik iritsi zen, eta hiri ondoan ezarri zuen kanpalekua. Hau ezarri zueneko lursaila Sikemgo buruzagi zen Hamorren semeei erosi zien, zilarrezko ehun txanpon ordainduz. Han aldarea eraiki zuen eta El-i, Israelen Jainkoari, sagaratu zion. Dina, Jakoben alaba, bortxatua Dina, Leak Jakobi sortu zion alaba, lurralde hartako neskatxak ikustera atera zen. Sikemek, lurralde hartako buruzagi zen Hamor hibiarraren semeak, Dina ikusi, heldu, berarekin etzan eta bortxatu egin zuen. Baina gero, haren bihotza Jakoben alaba Dinari atxiki zitzaion. Neskatxaz maitemindu zen eta hunkigarriro mintzatu zitzaion. Sikemek Hamor bere aitari esan zion: Har iezadazu neskatxa hori emaztetzat Jakobek jakin zuen Sikemek Dina desohoratu zuela; baina, semeak abereekin landan zituenez, isilik egon zen haiek itzuli arte. Sikemdarrekin ezkontzeko akordioa Hamor, Sikemen aita, Jakobekin hizketatzera atera zen. Landatik itzultzean, Jakoben semeek gertatuaren berri jakin zuten. Samindurik eta haserre bizitan jarri ziren. Jakoben alabarekin etzanez Sikemek egin zuen itsuskeria, Israelen ez zela inola ere egin behar esaten zuten. Honela mintzatu zitzaien Hamor: Sikem nire semea zuen arrebaz maitemindua dago; emaiozue, arren, emaztetzat. Elkarren arteko ezkontzak direla bide, egin gaitezen elkarren ahaide. Geldi zaitezte gurekin bizitzen, zeuen aukeran duzue lurralde hau: bizi bertan, egizue zeuen bizimodua, erosi etxaldeak Sikemek Dinaren aitari eta nebei esan zien: Har nazazue onez; eskatu adina emango dizuet. Nahi besteko dotea eta emaitza, eskatzen didazuena, emango dizuet; baina emadazue neskatxa emaztetzat! Jakoben semeek azpikeriaz erantzun zieten Sikemi eta honen aita Hamorri, Dina desohoratu zuelako. Esan zieten: Ez dezakegu horrelakorik egin. Geure arreba erdaingabe bati eman emaztetzat! Laidoa litzateke guretzat. Gu bezalako bihurtzen bazarete bakarrik onartuko dizuegu eskaria, zuen gizonezko guztiak erdaintzen badira, alegia. Orduan, geure alabak emango dizkizuegu emaztetzat eta zuen alabak hartuko geuretzat; zuekin biziko gara eta herri bakar bat izango. Baina erdaindu nahi ez baduzue, geure arreba hartu eta alde egingo dugu. Hitz hauek atsegin izan zituzten Hamorrek eta honen seme Sikemek. Mutila berandu gabe erdaindu zen, hain gogoko baitzuen Jakoben alaba. Eta bera zen bere aitaren etxean ohoragarriena. Sikemdarrak erdainarazi Hamor eta honen seme Sikem joan ziren hiri-sarrerako plazara eta honela mintzatu zitzaizkien hiritarrei: Gizon horiek bakezale dira. Daudela gurekin lurralde honetan, eta egin dezatela beren bizimodua bertan, nahiko zabala baita gu eta horiek bizitzeko. Horien alabak hartuko ditugu emaztetzat, eta guk geure alabak emango dizkiegu. Baina gizon horiek ez dute onartuko gurekin egotea, herri bakar bat izateko, geure gizonezko guztiak erdaintzen ez baditugu, berak erdaintzen diren bezala. Horien ondasun eta abere guztiak ere geure izango ditugu. Eman diezaiegun baiezkoa eta bizi bitez gure lurraldean. Hiri-sarrerako plazan bildu ziren guztiak aditu zieten Hamorri eta honen seme Sikemi, eta gizonezko guztiak erdaindu egin ziren. Simeonek eta Lebik sikemdarrak xehatu Hirugarren egunean, erdainkuntzagatik minez zeudela, Jakoben bi semek, Simeon eta Lebik, Dinaren nebek, nork bere ezpata hartu eta, eragozpenik gabe hirian sarturik, gizonezko guztiak hil zituzten. Hamor eta honen seme Sikem ere ezpataz hil zituzten; Sikemen etxetik Dina hartu eta atera egin ziren. Jakoben semeek, hildakoen gainetik ibiliz, hiria hustu egin zuten, arreba bortxatu zietelako. Harrapatu egin zituzten hango abere txiki eta handiak, astoak, hirian nahiz landan zeudenak, haien aberastasun guztiak; haien haur eta emazteak bahitu zituzten, eta etxeetako gauza guztiak ostu. Jakobek esan zien Simeoni eta Lebiri: Zorigaitza ekarri didazue, gorrotagarri egin bainauzue lurralde honetako jendearentzat, kanaandar eta periztarrentzat. Gizon gutxi dut neurekin; bilduko dira nire aurka, eraso eta galduko naute neure familia osoarekin. Haiek esan zioten: Emagaldu bezala erabili behar ote zuten gure arreba? Jakobek etxe-jainkoen irudiak ezabatu Jainkoak esan zion Jakobi: Jaiki! Igo Betelera, eta zaude han. Egidazu bertan aldarea, Esau zeure anaiarengandik ihesi zindoazelarik agertu zitzaizun Jainko honi Orduan, Jakobek esan zien bere etxekoei eta berekin zeuden guztiei: Kendu zeuen artetik jainko arrotzak; egin garbikuntza eta aldatu soinekoak. Gero, Betelera igoko gara. Han aldarea egingo diot larrialdi-egunean erantzun zidan Jainkoari, nire ibilbidean neurekin izan baitut Haiek esku artean zituzten jainko arrotzen irudi guztiak eman zizkioten Jakobi, baita belarritakoak ere. Eta Jakobek Sikem inguruko artearen azpian lurperatu zituen. Jakobek aldarea eraiki Betelen Abiatu ziren, bada, eta Jainkoarekiko izuak hartu zuen hirietako jendea: inork ez zien eraso Jakoben semeei. Kanaan lurraldean dagoen Luz-era, hau da, Betelera, heldu zen Jakob, berarekin zihoan jende guztiarekin. Aldarea eraiki zuen han, eta toki hari El-Betel  hau da, Betelgo Jainko eman zion izen, han agertu baitzitzaion Jainkoa, anaiarengandik ihesi zihoan hartan. Egun haietan hil zen Debora, Rakelen inudea. Eta Betel inguruan ehortzi zuten arte baten pean. Jakobek Negar-Arte eman zion izen arteari. Beste behin ere agertu zitzaion Jainkoa Jakobi, Mesopotamiatik etorri zenean, eta bedeinkatu egin zuen. Jainkoak esan zion: Jakob duzu izena. Baina ez zara aurrerantzean Jakob deituko: Israel izango duzu izen. Eta Israel izena eman ondoren, Jainkoak esan zion: Ni Jainko Ahaltsua naiz. Ondorengo ugari izango duzu. Are gehiago, nazio asko sortuko dituzu, eta erregeak aterako dira zuregandik. Zeuri eta zeure ondorengoei emango dizuet Abrahami eta Isaaki agindu diedan lurraldea. Eta gorantz joan zen Jainkoa, hitz egin zion tokitik. Jakobek oroitarri bat eraiki zuen Jainkoa mintzatu zitzaion tokian. Haren gainean olioa isuri eta isur-oparia eskaini zion Jainkoari. Jainkoa mintzatu zitzaioneko tokiari Betel hau da, Jainkoaren Etxe eman zion izen. Benjamin jaio eta Rakel hil Joan ziren Beteletik eta, oraindik Efratara bidean zirelarik, Rakelek semea izan zuen. Oso erditze mingarria izan zuen. Erdiminetan zegoela, emaginak esan zion: Ez izan beldur; mutikoa duzu berriro! Hiltzear zegoen Rakel. Azken arnasa emateko zegoela, Ben-Oni hau da, Ene oinazetako seme eman zion izen; baina aitak Benjamin hau da, Eskuineko seme eman zion izen. Hil zen Rakel, eta Efratara, hots, Belenera, bidean ehortzi zuten. Jakobek oroitarri bat eraiki zion hilobi gainean, Rakelen hilobian gaurdaino dirauen oroitarria. Joan zen Israel, eta Migdal-Ederrez beste aldean ezarri zuen kanpalekua. Israel lurralde hartan zegoela, Ruben bere aitaren ohaide Bilharekin oheratu zen, eta Israelek jakin egin zuen. Jakoben hamabi semeak Hamabi izan ziren Jakoben semeak. Learen semeak Ruben, Jakoben lehen-semea, Simeon, Lebi, Juda, Isakar eta Zabulon izan ziren. Rakelen semeak, Jose eta Benjamin. Rakelen neskame Bilharen semeak, Dan eta Neftali. Learen neskame Zilparen semeak, Gad eta Axer. Hauek dira Jakobi Mesopotamian sortu zitzaizkion semeak. Isaaken heriotza Jakob bere aita Isaakengana heldu zen Mambrera, Kiriat-Arba edo Hebronera, Abraham eta Isaak atzerritar gisa bizi izan ziren lekura. Isaak ehun eta laurogei urtez bizi izan zen. Hil zen Isaak, eta bere arbasoekin elkartu, zahartzaro luze eta betearen ondoren. Bere seme Esauk eta Jakobek ehortzi zuten. .

Isaaken jaiotza Agindu bezala, Jauna aldeko agertu zitzaion Sarari eta esana bete zion. Abraham zaharra izan arren, Sara haurdun gertatu zen, eta semea eman zion, Jainkoak iragarritako garaian. Abrahamek, Isaak ezarri zion izena Sararengandik izandako semeari. Zortzi egun iragan ondoren, erdaindu egin zuen, Jainkoak agindu bezala. Abrahamek ehun urte zituen Isaak jaio zitzaionean. Sarak esan zuen: Irri egiteko bide eman dit Jainkoak, eta honen berri jakingo duten guztiek irri egingo dute nirekin batera. Eta esan zuen gainera: Nork esango ziokeen Abrahami, Sarak haurrak izango zituela? Hala ere, bere zahartzaroan, semea eman diot Agar eta Ismael Isaak handitzen ari zen. Bularra kendu zioten egunean, Abrahamek otordu bikaina antolatu zuen. Ohartu zen Sara, Agar egiptoarragandik Abrahamek izandako semea bere seme Isaakekin ari zela jostatzen. Eta honela esan zion Abrahami: Bidal itzazu etxetik mirabea eta beronen semea. Honek ez baitu oinordeko izan behar nire seme Isaakekin batera! Biziki atsekabetu zen Abraham, Ismael ere bere seme baitzuen. Baina Jainkoak esan zion: Ez zaitez atsekabe zeure mirabe eta mutikoagatik. Egiozu jaramon Sarak esaten dizun guztiari, Isaaken bidez izango baitituzu ondorengoak. Baina zeure mirabearen seme horren bidez ere herri handi bat sorraraziko dut, hori ere zeure seme duzulako Abrahamek, goizean goiz jaiki, ogia eta zahato bat ur hartu eta Agarri ezarri zizkion bizkarrean. Hala, haurrarekin batera igorri egin zuen etxetik. Abiatu zen, bada, Agar, eta Beer-Xeba eremuan noragabe ibili zen. Zahatoko ura ahitu zitzaionean, zuhaitz baten azpian utzi zuen haurra eta, urrutiraturik, aurrez aurre eseri zitzaion ehunen bat metrora. Honela zioen berekiko: Ez dinat neure semea hiltzen ikusi nahi. Ama eseria zegoelarik, negarrez hasi zen haurra ozenki. Aditu zuen Jainkoak mutikoaren ahotsa, eta Jainkoaren aingeruak dei egin zion zerutik Agarri, esanez: Zer duzu, Agar? Ez izan beldur, aditu baitu Jainkoak hor duzun mutikoaren ahotsa. Ea, hartzazu berriro mutikoa eta ez utzi eskutik, herri handi baten aita bihurtuko baitut Orduan, Jainkoak ur-putzu bat ikusarazi zion Agarri. Honek zahatoa urez bete eta edaten eman zion mutikoari. Jainkoa lagun izan zuen mutikoak; hau handituz joan zen eta Parango eremuan bizi izan zen. Arkulari trebe bihurtu zen. Amak emakume egiptoar bat eman zion emaztetzat. Abrahamen eta Abimeleken arteko hitzarmena Aldi hartan, Abimelek erregeak, Pikol gudalburua berekin zuela, Abrahamengana joan eta esan zion: Jainkoa duzu lagun egiten duzun orotan. Jainkoarengatik, beraz, egizu zin, ez duzula maltzurki jokatuko nirekin, ez neure seme-alabekin, ez hauen ondorengoekin. Ni leial izan nauzunez, emadazu hitza zeu ere hala izango zarela nirekin eta orain atzerritar gisa bizi zareneko herri honekin. Abrahamek erantzun: Zin dagit! Baina Abrahamek errieta egin zion Abimeleki, honen morroiek bortxaz hartu zuten ur-putzua zela eta. Abimelekek erantzun zuen: Ez dakit nork egin duen horrelakorik. Zuk ez didazu ezer aipatu, eta nik ez dut gaurdaino deus ere entzun. Orduan, Abrahamek ardiak eta behiak eman zizkion Abimeleki. Honela burutu zuten bien arteko hitzarmena. Bestalde, Abrahamek artaldeko zazpi arkume bereiz jarri zituen. Abimelekek galdetu zion: Zer esan nahi du zazpi arkume horiek bereiz jartzeak? Abrahamek erantzun: Nire eskutik hartu behar dituzu zazpi arkume hauek. Ezaugarri hau dela bide, denek jakingo dute ur-putzu hau nik zulatu dudala. Horregatik, toki hari Beer-Xeba deritzo hau da, Zin-Putzu bertan biek zin egin zutelako. Beer-Xeban hitzarmena burutu ondoren, Abimelek eta Pikol gudalburua filistearren lurraldera itzuli ziren. Abrahamek, bere aldetik, tamarindo bat aldatu zuen Beer-Xeban, eta Jauna, betiereko Jainkoa, gurtu zuen. Luzaro bizi izan zen Abraham, atzerritar gisa, filistearren lurraldean. Isaak opari eskainia Handik aldi batera, Jainkoak probatu egin nahi izan zuen Abraham eta dei egin zion: Abraham! Honek erantzun: Hemen nauzu! Eta Jainkoak: Hartzazu Isaak zeure semea, hain maite duzun seme bakarra, eta zoaz Moria lurraldera. Igo zaitez nik erakutsiko dizudan mendira eta eskain iezadazu semea han erre-oparitzat. Biharamunean, goizean goiz jaiki zen Abraham, txalmatu zuen astoa eta, oparitarako egurra txikiturik, Jainkoak esandako lekura joan zen, bere seme Isaak eta bi morroirekin. Hirugarren egunean, urrutira, aipatutako lekua ikusi ahal izan zuen Abrahamek. Orduan, esan zien morroiei: Gelditu hemen astoarekin. Mutikoa eta biok hara goaz, Jainkoa gurtzeko. Gero, itzuliko gara Hartu zuen Abrahamek oparitarako egurra, eta bizkarrean jarri zion bere seme Isaaki; berak aiztoa eta sua zeramatzan. Biak batera zihoazela, Isaakek bere aita Abrahami esan zion: Aita! Zer duzu, seme? erantzun zion Abrahamek. Eta Isaakek: Sua eta egurra badaramatzagu; baina non dugu oparitarako arkumea? Abrahamek erantzun: Utzi hori Jainkoaren esku, seme! Eta elkarrekin zihoazen bidean. Jainkoak aipatutako lekura iritsi zirenean, aldarea eraiki zuen Abrahamek eta egurra prestatu. Ondoren, lotu zuen Isaak eta aldareko egur gainean ezarri. Eskua luzatuz, hartu zuen aiztoa bere semea hiltzeko. Baina Jaunaren aingeruak dei egin zion zerutik: Abraham! Abraham! Hemen nauzu! erantzun zuen Abrahamek. Aingeruak, orduan: Geldi esku hori! Ez egin kalterik mutikoari! Orain badakit Jainkoari begirune diozula, ez baitiozu zeure seme bakarra ere ukatu. Jaso zituen begiak Abrahamek, ingurura begiratu eta ahari bat ikusi zuen sasi artean adarretatik kateatua. Hartu eta erre-oparitzat eskaini zuen bere semearen ordez. Abrahamek leku hari Jaunak du hornitzen ezarri zion izena, eta gaur egun ere hala dio jendeak: Mendian Jaunak du hornitzen. Bigarren aldiz deitu zion Jaunaren aingeruak zerutik, esanez: Honela dio Jaunak: Hala jokatu duzulako, zeure seme bakarra ere ukatu ez didazulako, nik neurez zin dagit: Oparo bedeinkatuko zaitut eta zure ondorengoak zeruko izarrak eta itsasertzeko hondarra bezain ugari egingo ditut eta etsaien hiriez jabetuko dira. Zure ondorengoen bidez lurreko herri guztiak bedeinkatuko ditut, nire esana bete duzulako. Orduan, Abraham bere morroiengana itzuli eta elkarrekin Beer- Xebara joan ziren. Hantxe jarri zen Abraham bizitzen. Abrahamen ahaideak. Rebeka Aldi baten ondoren, jakinarazi zioten Abrahami bere anaia Nahorri zortzi seme sortu zizkiola Milkak: Utz izeneko lehen- semea, Buz, Aramen aita Kemuel, Kesed, Hazo, Pildax, Idlaf eta Betuel; hau Rebekaren aita izan zen. Zortzi seme hauek eman zizkion Milkak Abrahamen anaia Nahorri. Reuma izeneko ohaideak, aldiz, lau seme hauek eman zizkion: Tebah, Gaham, Tahax eta Maaka. Sararen heriotza eta ehorzketa Sara ehun eta hogeita zazpi urtez bizi izan zen. Kiriat-Arban hil zen, Hebronen alegia, Kanaan lurraldean. Abrahamek dolu egin zuen haren heriotzagatik. Gero, Sararen gorpua zetzan lekua utzirik, hititengana joan eta esan zien: Atzerritarra nauzue ni zeuen artean. Sal iezadazue lursail bat nire emaztea ehorzteko. Hititek erantzun zioten: Entzun, jauna. Jainkoak buruzagi egin zaitu gure artean. Ehortzi, beraz, zeure emaztea gure hilobirik bikainenean. Gutariko inork ez dizu galaraziko bere hilobian ehorztea. Jaiki zen Abraham eta, lurraldeko jendearen aurrean ahuspezturik, esan zuen: Baldin eta nire emaztea hemen ehorzteko baimena ematen badidazue, egidazue mesede hau: eskaiozue nire izenean Efroni, Tzoharren semeari, saltzeko niri bere soroaren ondoan dagoen Makpelako harpea. Eman diezadala balio duen diruaren truke, zuen lurraldean hilobiaren jabetza ukan dezadan. Efron bera eseria zegoen beste hitita guztien artean, hiri- sarrerako plazan. Denen aurrean erantzun zion: Ez, arren, ene jauna. Hara, doan ematen dizut harpea eta soro guztia ene hirikideen aurrean. Ehortzi bertan zeure emaztea. Abrahamek, ordea, hititen aurrean ahuspeztu eta hauek lekuko harturik, esan zion Efroni: Entzun iezadazu, arren. Ordaindu egin nahi dizut soroa. Hartzazu dirua eta orduan ehortziko dut neure emaztea. Efronek erantzun: Hara, jauna: lursailak zilarrezko laurehun txanpon balio ditu. Diru horregatik ez gara eztabaidan hasiko. Ehortzi bertan zeure emaztea. Bat etorri zen Abraham Efronekin, eta zilarrezko laurehun txanpon ordaindu zizkion, merkatariek erabili ohi duten dirutan. Honela, Makpelan dagoen Efronen lursaila, Mambretik ekialdera, bere harpe, zuhaitz eta guzti, Abrahamenak izan ziren aurrerantzean. Honen lekuko gertatu ziren hititak eta hiri-sarrerako plazatik igarotzen ari ziren guztiak. Kanaan lurraldean, Mambre eta Hebronen aurrez aurre dagoen Makpelako soro ondoko harpean ehortzi zuen Abrahamek bere emazte Sara. Honela, soroaren eta harpearen jabetza hititen eskuetatik Abrahamengana aldatu zen, hilobi izateko. Isaak  Isaakentzat emaztea hautatu Abraham zaharra zen, adinean aurreratua. Jaunak gauza guztietan bedeinkatua zuen. Etxeko bere morroi zaharrenari, zuen guztiaren arduradunari, esan zion Abrahamek: Ezarri eskua nire izterpean. Zin egidazu Jaunarengatik, zeru- lurren Jainkoarengatik, ez duzula nire semearentzat emazterik hartuko bizi naizen lurralde honetako kanaandarren alabetatik, baizik eta nire sorterrira eta ahaideengana joango zarela, nire seme Isaakentzat emaztea hautatzera. Morroiak galdegin zion: Beharbada, neskak ez du lurralde honetara nirekin etorri nahi izango. Orduan, zure semea zure sorterrira eraman beharko ote dut? Abrahamek erantzun: Ez eraman hara nire semea. Zeruko Jainko Jaunak nire aitaren etxetik eta nire ahaideetatik hartu ninduen eta zin eginez agindu zidan: Lurralde hau zure ondorengoei emango diet. Hain zuzen, berak bidaliko dizu aingerua aurretik, handik nire semearentzat emaztea hartu ahal izan dezazun. Eta emakumeak zurekin etorri nahi ez badu, egin didazun zin-hitzetik aske geldituko zara. Dena den, ez eraman hara nire semea. Morroiak, orduan, bere nagusi Abrahamen izterpean eskua ezarri eta zin egin zion. Rebeka, Betuelen alaba Bere nagusiaren hamar gamelu eta gauzarik hoberenak harturik, Mesopotamia aldera abiatu zen morroia, Nahor bizi zen hirira. Bertara iristeko zegoela, gameluak ur-putzu baten ondoan etzanarazi zituen. Arratsaldea zen, emakumeak ur bila joan ohi ziren sasoia. Bere baitan otoitzari eman zion, honela: Jauna, nire nagusi Abrahamen Jainkoa, arren, aurki dezadala gaur bila nabilena; ager ezazu nire nagusi Abrahami diozun onginahia. Ni ur-putzu honen ondoan geldituko naiz. Hiriko neskatxak ura ateratzera datozenean, esango diot haietariko bati: Eraitsi zeure pegarra edan dezadan Berak erantzungo balu: Edazu, eta zure gameluei ere emango diet edaten, izan bedi huraxe zeure zerbitzari Isaakentzat hautatu duzuna. Honela jakingo dut zeure onginahia agertu diozula nire nagusiari Bere arteko otoitza amaitu baino lehen, horra non hurbiltzen den Rebeka, pegarra sorbaldan. Betuelen alaba zen; Betuel, berriz, Abrahamen anaia Nahorren eta Milkaren semea. Neskatxa oso ederra zen, birjina eta ezkongabea. Ur-putzura jaitsi, pegarra bete eta igo egin zen. Abrahamen morroia lasterka bidera atera zitzaion eta honela mintzatu: Emadazu, arren, ur pixka bat zeure pegarretik. Hark erantzun: Edazu, jauna. Eta, berehala pegarra besoetara eraitsirik, edaten eman zion. Edan zuenean, esan zion neskatxak: Zure gameluentzat ere ura ateratzera noa, ase arte edan dezaten. Hustu zuen pegarra askan, eta lasterka joan zen putzura ur gehiago hartzera, gamelu guztiei eman zien arte. Bien bitartean, morroia hari begira zegoen, isilean bere buruari galdezka bere bidaiaren helburua lorrarazi ote zion Jaunak. Gamelu guztiak ase zirenean, hartu zituen morroiak sei gramoko urrezko eraztuna eta ehun gramo baino gehiago zuten urrezko bi eskumuturreko, eta galdegin zion: Adizu! Noren alaba zara? Ba ote da zure aitaren etxean tokirik guretzat, gaua igarotzeko? Rebekak erantzun zion: Betuelen alaba naiz, Milkak Nahorri eman zion semearena. Gainera, esan zion: Bada gure etxean lasto eta belar ugari, eta baita gaua igarotzeko tokia ere. Orduan, morroiak, ahuspezturik, Jauna gurtu zuen, esanez: Bedeinkatua Jauna, nire nagusi Abrahamen Jainkoa, onbera eta leiala izan baita ene nagusiarekin. Jaunak neure nagusiaren ahaideen etxerako bidean jarri nau. Ezkontza-tratua Neskatxa lasterka joan zen etxera gertatu zitzaionaren berri amari ematera. Rebekak neba bat zuen, Laban izenekoa. Bere arrebak zeramatzan eraztuna eta eskumuturrekoak ikusi eta gizon bat mintzatu zitzaiola entzunik, Laban etxetik atera eta ur-putzu aldera joan zen korrika morroiarengana. Hau oraindik ur-putzutik hurbil zegoen, gameluen ondoan. Labanek esan zion: Zertan zaude hor kanpoan? Zatoz etxera, Jaunak bedeinkatu hori! Atondua dut etxea, baita gameluentzako tokia ere Labanek, etxean sartu, gameluei zamak kendu eta lastoa eta belarra eman zizkien. Ondoren, ura ekarri zien morroiari eta honen bidelagunei, oinak garbitzeko. Janaria aurrean jarri zien, baina morroiak esan zuen: Ez dut jango, esateko dudana esan aurretik. Labanek erantzun zion: Esan, bada. Morroiak jarraitu zuen: Abrahamen morroia nauzu. Jaunak oparo bedeinkatu du nire nagusia eta aberats egin: ardi eta behiak, zilar eta urrea, morroi eta mirabeak, gamelu eta astoak eman dizkio. Sarak, nire nagusiaren emazteak, nire nagusiari seme bat sortu dio bere zahartzaroan, eta honek semeari utzi dizkio bere ondasun guztiak. Neure nagusiak zin eragin zidan, esanez: Ez duzu nire semearentzat emazterik hartuko bizi naizen lurralde honetako kanaandarren alabetatik. Aitzitik, nire aitaren etxera, nire ahaideengana joango zara nire semearentzat emaztea hartzera. Orduan, nagusiari esan nion: Beharbada, neskak ez du nirekin etorri nahi izango. Hark erantzun zidan: Ni Jaunaren zerbitzuan bizi izan naiz beti eta hark bere aingerua bidaliko du zurekin; zure bidaiaren helburua lorraraziko dizu, eta nire semearentzat emaztea hartuko duzu nire ahaideen artetik, nire aitaren etxetik. Nire ahaideengana joan ondoren, zin- hitzetik aske geldituko zara. Emaztea eman nahi ez badizute ere, zin- hitzetik aske geldituko zara Beraz, gaur ur-putzura iristean, neurekiko esan dut: Jauna, nire nagusi Abrahamen Jainkoa, egiten ari naizen bidaiaren helburua lorrarazi nahi badidazu, ur-putzu honen ondoan geldituko naiz; eta neskatxaren bat ura ateratzera datorrenean, hau esango diot: Emadazu, arren, ur pixka bat zeure pegarretik. Hark erantzungo balit: Edazu zeuk, eta zure gameluentzat ere aterako dut ura izan bedi hori, Jauna, nire nagusiaren semearentzat hautatu duzun emaztea. Nirekiko otoitza amaitu baino lehen, hona non azaldu den Rebeka, pegarra sorbaldan, eta ur-putzura jaitsi ura ateratzera. Emadazu, arren, edaten, esan diot. Eraitsi du berehala pegarra sorbaldatik eta esan dit: Edazu, eta emango diet edaten zure gameluei ere. Edan dut nik eta eman die edaten nire gameluei ere. Ondoren, galdegin diot: Noren alaba zara?. Betuelena, Milka eta Nahorren semearena, erantzun dit. Orduan, eraztuna ezarri diot sudurrean eta eskumuturrekoak. Ahuspeztu eta Jauna gurtu dut. Bedeinkatu dut Jauna, neure nagusi Abrahamen Jainkoa, zuzeneko bidetik ekarri nauelako, haren semearentzat neure nagusiaren iloba emaztetzat hartzeko. Orain, bada, esadazue nire nagusiarekiko onbera eta leial agertu nahi duzuen ala ez, nora jo jakin dezadan Labanek eta Betuelek erantzun zioten: Jaunaren gauza da hau; ezin dizugu esan ez baietz, ez ezetz. Horra, hor duzu aurrean Rebeka. Hartzazu eta zoaz. Izan bedi zure nagusiaren semearen emazte, Jaunak esan bezala. Abrahamen morroia, hitzok entzun orduko, lurrean ahuspeztu zen, Jaunari eskerrak emanez. Atera zituen zilarrezko eta urrezko bitxiak eta soinekoak, eta Rebekari eman zizkion. Honen nebari eta amari ere egin zizkien opariak. Gero, morroia eta bidelagunak afaldu eta lotara joan ziren. Biharamun goizean, jaikitzean, morroiak esan zuen: Uztazue neure nagusiagana itzultzen. Rebekaren nebak eta amak esan zioten: Bego oraindik neskatxa gurekin hamarren bat egun; gero joango zara. Morroiak esan zien: Ez nazazue atzerarazi, Jaunak nire bidaiari bukaera ona eman dionez gero. Uztazue neure nagusiagana itzultzen. Orduan, esan zioten: Deitu eta galde diezaiogun neskatxari berari. Deitu eta galdegin zioten Rebekari: Joan nahi al duzu berehala gizon honekin? Bai! erantzun zuen. Orduan, amore eman zuten, beren arreba Rebeka eta honen inudea Abrahamen morroiarekin eta bidelagunekin joan zitezen, eta Rebekari, bedeinkatuz, esan zioten: Izan dezazula ondorengo ugari, arreba! Menpera ditzatela zure ondorengoek etsaien hiriak! Jaiki ziren Rebeka eta honen mirabeak, gameluetara igo eta Abrahamen morroiarekin abiatu ziren denak. Rebeka Isaaken emazte Isaak Lahai-Roiko ur-putzutik etorria zen, eta Negev lurraldean bizi zen. Arrats batean, landara ibilaldi bat egitera joan eta, begiak jasorik, gameluak zetozela ikusi zuen. Rebekak ere jaso zituen begiak eta, Isaak ikusirik, gamelutik jaitsi zen, eta morroiari galdegin: Nor da landan zehar bidera datorkigun gizon hori? Morroiak erantzun: Ene nagusia. Orduan, Rebekak bere aurpegia estali zuen zapi batez. Eginiko guztia kontatu zion morroiak Isaaki. Honek bere ama Sararena izandako oihal-etxolara eraman zuen Rebeka. Emaztetzat hartu eta maite izan zuen. Honela poztu zuen Isaakek bere burua, ama hil ondoren. Abrahamen beste ondorengo batzuk Kro  Abraham berriro ezkondu zen Ketura izeneko emakume batekin. Honek seme hauek eman zizkion: Zimran, Jokxan, Medan, Madian, Ixbak eta Xuah. Jokxanek, bere aldetik, Xeba eta Dedan sortu zituen. Dedanen ondorengoak hauek izan ziren: axurtarrak, letuxtarrak eta leumdarrak. Eta Madianen semeak Efa, Efer, Henok, Abida eta Eldaa. Hauek guztiak Keturaren ondorengoak dira. Zeukan guztia Isaaki utzi zion Abrahamek. Beste ohaideen semeei opariak eman zizkien, eta Isaakengandik urruti bidali zituen ekialderantz, bera oraindik bizi zela. Abrahamen heriotza Ehun eta hirurogeita hamabost urtez bizi izan zen Abraham. Zahartzaro luze eta betearen ondoren hil zen eta bere arbasoekin elkartu. Bere seme Isaak eta Ismaelek ehortzi zuten Makpelako harpean, Tzohar hititaren seme Efronen soroan, Mambreren aurrez aurre. Abrahamek hititei erositako soroan ehortzi zituzten Abraham eta honen emazte Sara. Abraham hil ondoren, Jainkoak bedeinkatu egin zuen haren seme Isaak; hau Lahai-Roiko ur-putzuaren ondoan bizi zen. Ismaelen ondorengoak Kro  Hona hemen Abrahamen seme Ismaelen ondorengoak Ismael Sararen mirabe egiptoarrak sortu zion Abrahami. Hauek dira Ismaelen semeen izenak: Nebaiot lehen-semea; ondoren, Kedar, Adbeel, Mibsam, Mixma, Duma, Masa, Hadad, Tema, Jetur, Nafix eta Kedma. Horiek dira Ismaelen semeen izenak; hamabi buruzagi beste hainbeste leinurentzat; izen horiek eman zitzaizkien haien bizileku eta kanpalekuei ere. Ehun eta hogeita hamazazpi urtez bizi izan zen Ismael. Gero, azken arnasa emanez, hil egin zen eta bere arbasoekin elkartu. Haren ondorengoak Habila eta Xur-en artean dagoen eskualdean, Egiptoren mugan, Axur bidean, jarri ziren bizitzen, beren anaien aurrez aurre. Jakob  Esau eta Jakob Hona hemen Abrahamen seme Isaaken historia. Abrahamek Isaak sortu zuen. Isaakek berrogei urte zituen, Betuelen alaba eta Labanen arreba zen Rebekarekin ezkondu zenean. Betuel eta Laban Mesopotamiako aramearrak ziren. Rebeka emaztea agorra zela eta, haren alde erregutu zion Isaakek Jainkoari. Jaunak erregua aditu eta haurdun gelditu zen Rebeka. Bi ume ari zitzaizkion sabelean elkarren lehian. Rebekak zioen berekiko: Zergatik gertatu zait gero niri horrelakorik? Jaunarengana jo zuen argitasun eske, eta Jaunak erantzun: Bi nazio dituzu sabelean, bi herri aterako zaizkizu erraietatik: bata besteari nagusituko zaio, zaharrena gazteenaren morroi izango da. Erditzerakoan bikiak izan zituen. Lehenengo atera zena ilegorria zen, abere-larrua bezain iletsua: Esau eman zioten izena. Berehala anaia irten zen, bere eskuaz anaiaren orpoari helduta. Honengatik, Jakob eman zioten izena. Hirurogei urte zituen Isaakek Rebekak bikiak izan zituenean. Haurrak handi egin ziren. Esau ehiztari trebe bihurtu zen eta oihan-gizon. Jakob, ostera, gizon patxadatsua zen eta etxekoia. Isaakek maiteago zuen Esau, gogoko baitzuen ehiza-jana; Rebekak, aldiz, Jakob zuen maiteago. Esauk bere lehen-semetzaren eskubidea saldu Behin batean, Jakob lapikokoa egosten ari zela, iritsi zen Esau oihanetik, oso nekatua, eta esan zion anaiari: Emadak lapikoko gorri horretatik, leher egina nator eta. Honegatik, Edom hau da, Gorri izena ezarri zitzaion Jakobek esan zion: Heure lehen-semetzaren eskubidearen truke emango diat. Esauk erantzun: Goseak hiltzear egonik, zertarako diat lehen-semetzaren eskubidea? Eta Jakobek: Zin egidak. Zin egin zion Esauk, lehen-semetzaren eskubidea salduz. Orduan, eman zizkion Jakobek anaiari ogia eta platerkada dilista. Hark jan, edan, mahaitik altxa eta alde egin zuen. Honela gutxietsi zuen Esauk bere lehen-semetzaren eskubidea.

Babelgo dorrea Garai hartan mundu guztiak hizkuntza eta mintzaira berberak zituen. Ekialdetik etorririk, gizonek lautada bat aurkitu zuten Xinear lurraldean eta bertan kokatu ziren. Honela esan zioten elkarri: Ea, adreiluak egin eta sutan erre ditzagun Honela, harriaren ordez adreilua erabili zuten eta kare-orearen ordez bikea. Gero, esan zuten: Ea, eraiki ditzagun hiri bat eta zerurainoko dorre bat. Ospetsu egingo gara eta ez gara munduan zehar barreiatuko Jaitsi zen Jauna gizasemeak eraikitzen ari ziren hiria eta dorrea ikustera, eta esan zuen: Hara, guztiak herri bat bera dira, hizkuntza bat berekoak. Hau beren lehenengo lana badute, ez zaie aurrerantzean egin nahiko duten ezer ezinezko gertatuko. Jaitsi eta nahas diezaiegun, bada, hizkuntza, elkar uler ez dezaten Horrela, Jaunak handik bota eta mundu zabalean sakabanatu zituen; hiria eraikitzeari utzi egin behar izan zioten. Horregatik, Babel hau da, Nahasketa eman zioten izena, han nahasi baitzuen Jaunak mundu osoko hizkuntza eta handik sakabanatu baitzituen mundu zabalera. Semen ondorengoak Abrahamenganaino Kro  Hona hemen Semen ondorengoak. Ehun urte zituela, uholdetik bi urtera, Semek Arpakxad izan zuen. Beste bostehun urtez bizi izan zen, eta seme-alabak izan zituen. Hogeita bost urte zituela, Arpakxadek Xelah izan zuen. Ondoren, laurehun eta hiru urtez bizi izan zen, eta seme-alabak izan zituen. Hogeita hamar urte zituela, Xelahek Eber izan zuen. Ondoren, laurehun eta hiru urtez bizi izan zen, eta seme-alabak izan zituen. Hogeita hamalau urte zituela, Eberrek Peleg izan zuen. Ondoren, laurehun eta hogeita hamar urtez bizi izan zen, eta seme-alabak izan zituen. Hogeita hamar urte zituela, Pelegek Reu izan zuen. Ondoren, berrehun eta bederatzi urtez bizi izan zen, eta seme- alabak izan zituen. Hogeita hamabi urte zituela, Reuk Serug izan zuen. Ondoren, berrehun eta zazpi urtez bizi izan zen, eta seme-alabak izan zituen. Hogeita hamar urte zituela, Serugek Nahor izan zuen. Ondoren, berrehun eta zazpi urtez bizi izan zen, eta seme-alabak izan zituen. Hogeita bederatzi urte zituela, Nahorrek Terah izan zuen. Ondoren, ehun eta hemeretzi urtez bizi izan zen, eta seme-alabak izan zituen. Hirurogeita hamar urte zituela, Terahek Abram, Nahor eta Haran izan zituen. Hona hemen Terahen ondorengoak: Terahek Abram, Nahor eta Haran izan zituen. Haran Loten aita izan zen. Haran bere sorterrian, kaldearren Ur hirian, hil zen, oraino bere aita bizi zela. Abramek eta Nahorrek emazteak hartu zituzten: Abramenak Sarai zuen izena eta Nahorrenak Milka, Haranen alaba eta Jiskaren ahizpa. Sarai agorra zen, eta ez zuen seme-alabarik. Hartu zituen Terahek bere seme Abram, bere biloba Lot, Haranen semea, eta bere erraina Sarai, Abramen emaztea, eta kaldearren Ur hiria utzi zuen Kanaan lurraldera joateko. Haranera iritsi zirenean, bertan kokatu ziren. Terah Haranen hil zen berrehun eta bost urte zituela. PATRIARKEN HISTORIA  Abraham  Jaunak Abrahami dei Jaunak esan zion Abrami: Utzi zeure lurra, zeure ahaideak eta zeure aitaren etxea eta zoaz nik erakutsiko dizudan lurraldera. Nazio handi eginen zaitut. Ospetsu bihurtuko dut zure izena. Bedeinkatuko zaitut, eta bedeinkazio-iturri izango zara. Bedeinkatzen zaituena bedeinkatu egingo dut; madarikatzen zaituena, berriz, madarikatu. Zure bitartez bedeinkatuko ditut lurreko herri guztiak Abiatu zen, beraz, Abram, Jaunak agindu bezala. Hirurogeita hamabost urte zituen Harandik atera zenean. Berekin hartu zituen bere emazte Sarai, iloba Lot, Haranen lortutako ondasunak eta erositako esklaboak. Hala, Kanaan aldera jo zuten. Abraham Kanaan lurraldean Kanaanera iritsi zirenean, Abramek lurraldea igaro zuen Sikem deritzan lekuraino, Moreko arteraino. Kanaandarrak ziren garai hartan bertako bizilagun. Jauna agertu zitzaion Abrami eta esan zion: Hau da zure ondorengoei emango diedan lurraldea Eta aldarea eraiki zion bertan Abramek agertu zitzaion Jaunari. Handik, mendi aldera jo zuen, Betel-en ekialdera. Han kokatu zuen oihal-etxola, Betel mendebaldera eta Ai ekialdera zituela. Beste aldare bat eraiki eta Jauna gurtu zuen. Ondoren, geldialdiak eginez, Negev aldera jo zuen. Abraham Egipton Gosetea izan zen lurralde hartan. Hain larria zenez, Egiptora joan zen Abram, atzerritar gisa bizitzera. Hara iristear zegoela, Sarai bere emazteari esan zion: Adizu, badakit emakume ederra zarela. Egiptoarrek, ikus zaitzatenean, nire emaztea zarela uste izango dute eta hil egingo naute, eta zu bizirik utzi. Esazu, arren, arreba zaitudala, zuri esker bizirik utzi eta ongi har nazaten Abram Egiptora heldu bezain laster, ikusi zuten egiptoarrek oso ederra zela haren emaztea. Ikusi zuten faraoiaren zenbait zerbitzarik ere, eta haren edertasuna faraoiari aipatu zioten. Horrela, faraoiaren jauregira eraman zuten. Oso tratu ona eman zioten Abrami Sarairengatik, eta ardiak eta behiak, astarrak eta astemeak, neskame-morroiak eta gameluak eskaini zizkioten oparitzat. Jaunak, ordea, gaitz handiz zigortu zituen faraoia eta honen etxea, Abramen emazte Sarai zela eta. Deitu zuen faraoiak Abram eta esan zion: Zer egin didazu? Zer dela-eta ez didazu jakinarazi zeure emazte zenuela? Arreba duzula esan didazu eta emaztetzat hartu dut. Horra zeure emaztea, hartzazu eta zoaz Eta Abram, bere emazte eta zituen guztiekin, bidaltzeko agindua eman zien faraoiak bere zerbitzariei. Abram, Egiptotik Negev aldera abiatu zen bere emazte eta ondasun guztiekin. Lot ere berarekin zihoan. Abraham eta Lot bere iloba Oso aberatsa zen Abram. Abere, zilar eta urre ugari zuen. Geldiuneak eginez, Negevetik Betelera itzuli zen, beste behin ere oihal-etxola kokatua zuen lekura, Betel eta Airen artean. Eta lehenago aldarea eraiki zuen leku berean gurtu zuen Jauna. Abramen bidelagun zen Lotek ere bazuen artalde, behi-talde eta oihal-etxola ugari. Horrenbeste abere izanik, lurralde hark ez zien denak batera bizitzeko egokierarik eskaintzen; garai hartan, gainera, kanaandarrak eta periztarrak bizi ziren han. Behin batean, liskarra sortu zen Abramen eta Loten artzainen artean. Abramek Loti esan zion: Senitartekoak gara biok. Beraz, ez dugu bion artean liskarrik izan behar, ezta zure eta nire artzainen artean ere. Bereiz gaitezen, beraz. Hor duzu aurrean eskualde guztia; zuk ezkerrera jotzen baduzu, ni eskuinera joango naiz; zuk eskuinera jotzen baduzu, ni ezkerrera joango naiz Jaso zituen begiak Lotek eta Jordango ibarra ikusi zuen. Jaunak Sodoma eta Gomorra erraustu baino lehen, ibar hura Tzoar- eraino uretan aberatsa zen: Jaunaren baratzea zirudien, Nilo ibarraren antzekoa. Lotek Jordango ibar osoa hautatu zuen beretzat eta ekialderantz jo. Honela, banatu egin ziren bata bestearengandik. Abram Kanaan lurraldean jarri zen bizitzen, eta Lot ibarreko hirietan. Honen oihal-etxolak Sodoma bertaraino hedatzen ziren. Sodomako bizilagunak gaiztoak ziren eta bekatu larriak egiten zituzten Jaunaren aurka. Lotek alde egin ondoren, honela mintzatu zitzaion Jauna Abrami: Begira inguru guztira; zuzendu begiak zauden lekutik iparralde nahiz hegoaldera, ekialde nahiz mendebaldera. Ikusten duzun lurralde hau guztia betiko emango dizuet zeuri eta zure ondorengoei. Lurreko hautsa bezain ugari egingo ditut zure ondorengoak: ezin konta ahalako izango dira, lurreko hautsa ezin konta ahalako den bezala. Zoaz orain lurralde hau bere luze- zabalean zeharkatzera, zeuri emango baitizut Oihal-etxolak bildu eta Hebronen zegoen Mambreren artadian kokatu zen Abram, eta aldarea eraiki zion Jaunari. Abrahamek Lot askatu Hona zer gertatu zen Xinearko Amrafel, Elasarko Ariok, Elamgo Kedorlaomer eta Goimgo Tidal erregeen garaian. Errege hauek gudu egin zieten Sodomako Bera, Gomorrako Birxa, Admako Xinab, Tzeboimgo Xemeber erregeei eta Belako, hau da, Tzoarko, erregeari. Azken hauek Sidim haranean bildu ziren, gaur egun Itsaso Hila dagoen lekuan. Kedorlaomerren mende hamabi urtez egon ondoren, hamahirugarrenean haren kontra matxinatu ziren. Hamalaugarrenean, Kedorlaomerrek, lagun zituen erregeekin joan eta refatarrak garaitu zituen Axterot-Karnaimen, zuzitarrak Hamen, emitarrak Xabe-Kiriataimen eta hortarrak Seir mendialdean, El-Paran basamortutik hurbil. Handik itzultzean, En-Mixpatera, hots, Kadexera, etorri eta amalektarrak xehatu zituzten beren lurralde guztian, baita Jatzetzon-Tamarren bizi ziren amortarrak ere. Irten ziren, orduan, Sodoma, Gomorra, Adma, Tzeboim eta Bela edo Tzoarko erregeak, eta eraso egin zieten Sidimgo haranean Elamgo Kedorlaomer, Goimgo Tidal, Xinearko Amrafel eta Elasarko Ariok erregeei; bost errege lauren aurka. Sidimgo harana galipot-putzuz josia zegoen, eta, ihesi zihoazela, hauetara erori ziren Sodoma eta Gomorrako erregeak; gainerakoek mendialdera egin zuten ihes. Garaileek, Sodoma eta Gomorrako ondasun eta jaki oroz jabeturik, alde egin zuten. Sodoman bizi zen Abramen iloba Lot ere atxilotu egin zuten, bere ondasun eta guzti. Eta alde egin zuten. Iheslarietako bat gertatuaren berri Abram hebrearrari ematera joan zitzaion. Abram Mambre amortarraren artadian bizi zen, eta Mambreren anaia Exkol eta Anerrekin hitzarmena egina zuen. Abramek, iloba bahitu ziotela jakitean, hirurehun eta hemezortzi laguneko taldea morroi fidagarrienekin prestatu zuen eta errege haien ondoren joan zen Daneraino. Bere gizataldearekin gauez etsaien gainera erori eta garaitu egin zituen, eta Damaskotik iparraldera dagoen Hobaraino jazarri. Haiek harrapatutako guztia berreskuratu zuen: Lot eta honen ondasunak, bahiturik zeramatzaten emakumeak eta gainerako jendea. Melkisedekek Abraham bedeinkatu Kedorlaomer eta honek lagun zituen erregeak garaitu ondoren, itzulbidetik zetorrela, Sodomako erregea atera zitzaion Abrami bidera Xeba haranean, hau da, Erregearen haranean. Une hartan, Melkisedek Xalemgo erregeak ogi-ardoak atera zituen, Goi-goiko Jainkoaren apaiza baitzen, eta Abram bedeinkatu zuen, esanez: Goi-goiko Jainkoak, zeru-lurren egileak, bedeinka zaitzala, Abram! Eta bedeinkatua izan bedi Goi-goiko Jainkoa, zure etsaien garaile egin zaituelako Abramek guztiaren hamarrenak eman zizkion Melkisedeki. Sodomako erregeak esan zion Abrami: Itzul iezadazu neure jendea, eta gorde zeuretzat guda- harrapakinak. Abramek ihardetsi zion: Jaunarengatik, zeru-lurren egile den Goi-goiko Jainkoarengatik, dagit zin ez dudala zurerik deus hartuko, ezta oinetako lokarririk ere, Abram aberastu duzula esaterik izan ez dezazun. Ez dut ezer ere nahi neuretzat, nire gizonek jan dutena eta Aner, Exkol eta Mambre nire lagunei dagokiena izan ezik. Hauek har dezatela berena. Jaunaren agintzaria Abrahami Gertakizun hauen ondoren, Jauna ikuskari batean mintzatu zitzaion Abrami, esanez: Ez izan beldur, Abram! Zure babesle nauzu, eta sari bikaina emango dizut. Abramek, ordea, erantzun zion: Jauna, ene Jainkoa, zer eman diezadakezu, baldin semerik gabe banoa mundutik, eta nire etxaldearen oinordeko Eliezer damaskoarra izango bada? Hara erantsi zuen Abramek semerik ez didazu eman eta neure etxeko morroia izango dut oinordeko! Jaunak esan zion: Ez horixe! Morroia ez, baizik eta zeuregandik jaioko dena izango duzu oinordeko. Ondoren, kanpora aterarazi eta esan zion: Begira zerura eta zenbatu izarrak, ahal baduzu. Horiek bezainbat izango dira zure ondorengoak Abramek sinetsi egin zuen Jaunarengan eta, honengatik, Jaunak zuzenetsi egin zuen. Jaunak esan zion Abrami: Ni Jauna naiz. Nik irtenarazi zintudan kaldearren Ur hiritik lurralde hau zuri emateko. Jauna, ene Jainkoa erantzun zion Abramek nola jakin nezake lurralde hau neurea izango dudala? Jaunak esan zion: Ekarri txahal bat, ahuntz bat eta ahari bat, hiruna urtekoak, usapal bat eta usakume bat. Abere guztiok eskuratuz, Abramek erdibi egin zituen, eta puskak bata bestearen aurrez aurre ipini; hegaztiak ez zituen erdibitu. Hegazti harrapariak abere hildakoen gainera etorri ziren, baina Abramek uxatu egin zituen. Eguzkia sartzean, lozorroan murgildu zen Abram. Izua eta larria nagusitu zitzaizkion. Orduan, Jaunak esan zion: Jakizu zure ondorengoak atzerritar gisa biziko direla berena ez duten lurraldean. Esklabo bihurtuko dituzte eta zapaldurik edukiko laurehun urtez. Alabaina, zigortu eginen dut esklabo bihurtuko dituen herria; ondoren, aberastasunez beterik irtenaraziko ditut. Laugarren belaunaldian itzuliko dira hona, ez baita ordu arte bere betera helduko amortarren gaiztakeria. Zu, berriz, zahartzaro zoriontsua izan ondoren, zeure arbasoekin elkartuko zara bakean Eguzkia sartu eta iluna egin zenean, labe bat ketan eta zuzi bat sutan igaro ziren hildako abereen artetik. Egun hartan, Jaunak agintzari hau egin zion Abrami: Lurralde hau zure ondorengoei ematen diet, Egiptoko ibaitik hasi eta Eufrates ibai handiraino: orain kendarrak, keniztarrak, kadmondarrak, hititak, periztarrak, refatarrak, amortarrak, kanaandarrak, girgaxtarrak eta jebustarrak bizi direneko lurraldea, alegia

HASIERAN Munduaren eta gizadiaren jatorria Zeru-lurren kreazioa Hasieran, Jainkoak zeru-lurrak egin zituen. Lurra nahas-mahas hutsa zen: leize handiaren gain ilunpea. Jainkoaren arnasa uren gainean zebilen. Eta Jainkoak esan zuen: Izan bedi argia Eta izan zen argia. Ikusi zuen Jainkoak argia ona zela eta bereizi egin zuen ilunpeetatik: argiari egun eman zion izen eta ilunpeei gau Honela, lehen eguna burutu zen. Jainkoak esan zuen: Izan bedi sabaia uren artean, goiko eta beheko urak bereiz ditzan Eta hala izan zen. Jainkoak sabaia egin zuen eta sabai azpiko urak sabai gainekoetatik bereizi zituen. Jainkoak sabaiari zeru eman zion izen. Honela, bigarren eguna burutu zen. Jainkoak esan zuen: Bil bitez multzoan zeru azpiko urak eta ager bedi lehorra Eta hala izan zen. Lehorrari lur eman zion izen eta ur- multzoari itsaso Eta Jainkoak ona zela ikusi zuen. Jainkoak esan zuen: Eman bitza lurrak belar hezea, hazidun landareak eta orotariko fruta-arbolak beren hazi eta guzti Eta hala izan zen. Eta lurrak orotariko hazidun landareak eta fruta-arbolak beren hazi eta guzti eman zituen. Eta Jainkoak ona zela ikusi zuen. Honela, hirugarren eguna burutu zen. Jainkoak esan zuen: Izan bitez argizagiak zeru-sabaian, eguna eta gaua bereizteko, eta jaiak, egunak eta urteak ezagutarazteko. Izan bitez zeru-sabaian lurrari argi egiteko Eta hala izan zen. Jainkoak bi argizagi handi egin zituen: handiena egunaren gain jartzeko eta txikiena gauaren gain. Eta izarrak ere egin zituen. Zeru-sabaian ezarri zituen lurrari argi egiteko, egunaren eta gauaren gain jartzeko, argia eta ilunpea bereizteko. Eta Jainkoak ona zela ikusi zuen. Honela, laugarren eguna burutu zen. Jainkoak esan zuen: Egin bezate urek borbor bizidunez; egin bezate hegan hegaztiek lurraren gainean, airean Jainkoak itsas arraintzarrak sortu zituen, uretan borbor dabiltzan orotariko bizidunak eta orotariko hegaztiak. Eta Jainkoak ona zela ikusi zuen. Eta bedeinkatu egin zituen, esanez: Sor itzazue umeak, ugaldu eta bete itsas urak; ugal bitez hegaztiak ere lurraren gainean Honela, bosgarren eguna burutu zen. Jainkoak esan zuen: Eman bitza lurrak orotariko bizidunak: abereak, piztiak eta narrastiak Eta hala izan zen. Jainkoak orotariko bizidunak sortu zituen: abereak, piztiak eta narrastiak. Eta Jainkoak ona zela ikusi zuen. Jainkoak esan zuen: Egin dezagun gizakia; izan bedi gure irudiko, gure antzeko; mendera ditzala itsasoko arrainak, zeruko hegaztiak, abereak, basapiztiak eta lurrean narraska dabiltzan piztia guztiak Jainkoak, beraz, bere antzeko egin zuen gizakia, Jainkoaren beraren irudira egin zuen; ar eta eme egin zituen. Eta bedeinkatu egin zituen, esanez: Sor itzazue umeak eta ugaldu, bete lurra eta izan haren nagusi; mendera itzazue itsasoko arrainak, zeruko hegaztiak eta lurrean narraska dabiltzan piztia guztiak Jainkoak esan zien: Hara, zeuei ematen dizkizuet lurrazalean diren hazidun landare guztiak eta hazidun fruta-arbola guztiak; horiek izango dituzue janari. Abere, zeruko hegazti eta lurrean narraska dabiltzan bizidun guztiei, berriz, belar hezea ematen diet janari Eta hala izan zen. Eta egin zuen guztia oso ona zela ikusi zuen Jainkoak. Honela, seigarren eguna burutu zen. Honela burutu zituen Jainkoak zeru-lurrak, berauetan dagoen guztiarekin. Zazpigarren egunerako burutu zuen Jainkoak berak eginiko lana eta zazpigarren egunean lanari utzi zion. Eta bedeinkatu egin zuen zazpigarren eguna eta sagaratu, egun horretan hartu baitzuen atseden kreazio-lanetik. Hau da zeru-lurren kreazioaren historia. Gizakiaren kreazioa Jainko Jaunak zeru-lurrak egin zituenean, ez zegoen oraindik landarerik lurrean, ezta belarrik ere erneta, Jainko Jaunak ez baitzion oraindik lurrari euririk eman, eta ez baitzen lurra lantzeko gizakirik. Hala ere, lurrazala hezetzen zuen lurrina zerion lurrari. Orduan, Jainko Jaunak lur-hautsez gizona moldatu zuen; sudur- zuloetan bizi-arnasa putz egin zion, eta gizona bizidun bilakatu zen. Ondoren, Jainko Jaunak baratzea landatu zuen Edenen, ekialdean, eta hantxe ezarri moldaturiko gizona. Orotariko zuhaitzak sorrarazi zituen lurretik, ikusgarriak eta fruitu gozodunak. Baratze erdian bi zuhaitz ernearazi zituen: batak bizia ematen zuen eta besteak dena ezagutzeko ahalmena. Edendik ibai bat sortzen zen; baratzea ureztatu eta gero, lau adarretan banatzen zen. Lehenari Pixon zeritzan; urrea aurkitzen den Habilako lurraldea inguratzen du. Urre ona hangoa; badira han erretxina eta harribitxiak ere. Bigarrenari Gihon zeritzan; honek Etiopiako lurralde guztia inguratzen du. Hirugarrenari Tigris, Axurko ekialdetik doana. Laugarrenari Eufrates. Jainko Jaunak gizona hartu eta Edengo baratzean ezarri zuen, landu eta zain zezan. Eta agindu zion: Baratzeko zuhaitz guztietatik jan dezakezu; baina ez jan dena ezagutzeko ahalmena ematen duen zuhaitzetik; hartatik jaten baduzu, hil egingo zara Emakumearen sorrera Gero, esan zuen Jainko Jaunak: Ez da on gizona bakarrik egotea; egin diezaiodan berari dagokion laguna Jainko Jaunak, landako abere guztiak eta zeruko hegazti guztiak lurrez moldatu eta gizonari eraman zizkion zein izen ezartzen zien ikusteko; honela, bizidun orok gizonak ezarritako izena izango zuen. Beren izena jarri zien, beraz, abere guztiei, zeruko hegaztiei eta piztiei; baina berari zegokion lagunik ez zuen aurkitu. Orduan, Jainko Jaunak lozorroan murgilarazi zuen gizona. Loak hartu zuenean, saihets-hezur bat kendu zion, hezurraren hutsunea haragiz bete ziolarik. Jainko Jaunak gizonari kenduriko saihets-hezurrez emakumea moldatu eta gizonari eraman zion. Honek esan zuen: Hau bai dela ene hezurraren hezur, ene haragiaren haragi! Emakume izango da deitua, gizakumeagandik izan baita hartua Hargatik, gizonak bere aita-amak utziko ditu bere emaztearekin elkartzeko, eta bat bera izango dira. Biluzik zeuden gizona eta emaztea; hala ere, ez zuten elkarren lotsarik. Jainkoaren agindua hautsi Sugea zen Jainko Jaunak egindako piztiarik maltzurrena. Sugeak esan zion emakumeari: Jainkoak debekatu egin dizue, beraz, baratzeko arbola guztietako fruituetarik jatea? Emakumeak erantzun: Ez, jan dezakegu baratzeko arboletako fruituetarik. Baratze erdian dagoen zuhaitzaz bakarrik esan digu Jainkoak: Ez jan horretatik, ezta ukitu ere, hil nahi ez baduzue Ez zarete inolaz ere hilko esan zion sugeak Ongi daki Jainkoak, hartatik jan dezazuenean, begiak zabalduko zaizkizuela, eta bera bezalako bihurtuko zaretela, dena ezagutzeko ahalmena lortuz. Ikusi zuen emakumeak fruitua gozoa zela, arbola ikusgarria eta jakituria lortzeko desiragarria. Hartu zuen, beraz, haren fruituetariko bat eta jan egin zuen. Gero, bere senarrari eman eta honek ere jan egin zuen. Orduan, begiak zabaldu zitzaizkien eta biluzik zeudela ohartu ziren. Piku-hosto batzuk josi eta estalki bana egin zuten. Arratsean, gizonak eta emazteak baratzean zebilen Jainko Jaunaren oin-hotsa entzun zuten eta harengandik gorde egin ziren zuhaitz artean. Baina Jainko Jaunak dei egin zion gizonari: Non zara? Gizonak erantzun: Zure oin-hotsa baratzean entzun dudanean, beldurtu eta gorde egin naiz, biluzik nagoelako. Jainkoak esan zion: Eta nork jakinarazi dizu biluzik zaudela? Galarazi nizun arbolako fruitua jan al duzu? Gizonak erantzun: Laguntzat eman didazun emakumeak fruitua eskaini dit eta jan egin dut. Jainko Jaunak esan zion emakumeari: Zer egin duzu? Emakumeak erantzun: Sugeak engainatu nau eta jan egin dut. Orduan, Jainko Jaunak sugeari esan zion: Hori egin dualako, madarikatua hi abere guztien artean eta basapiztia guztien artean! Sabel gainean arrastaka ibiliko haiz eta hautsa jango duk heure bizitzako egun guztietan. Elkarren etsai egingo zaituztet hi eta emakumea, hire eta haren ondorengotza; honek burua zapalduko dik eta hik orpotik helduko diok Emakumeari esan zion: Haurdun gelditzean, oinazeak ugalduko dizkizut eta saminez izango dituzu haurrak; irritsak senarrarengana bultzatuko zaitu, eta hura izango duzu nagusi Eta gizonari esan zion: Emaztearen esanari jaramon egin eta galarazi nizun zuhaitzetik jan duzunez gero, madarikatua lurra zure erruz! Nekearen nekez aterako diozu janaria zeure bizitzako egun guztietan. Sasia eta laharra emango dizkizu, basalandarez elikatu beharko duzu. Zeure bekokiko izerdiz jango duzu ogia, lurrera itzuli arte, handik izan zara hartua eta: hautsa zara eta hautsera itzuliko zara Edendik kanporatuak Gizonak bere emazteari Eva, hau da, Bizi eman zion izen, bizidun guztien ama delako. Jainko Jaunak larruzko arropaz jantzi zituen gizona eta emaztea. Gero, Jainko Jaunak esan zuen: Horra gizakia gutariko bat bihurtua, dena ezagutzeko ahalmena duelarik. Ez dezala orain bizi-arbolako fruiturik hartu eta, hura janez, betiko bizi. Beraz, Jainko Jaunak, Edengo baratzetik bota egin zuen, lurra landu zezan, handik izan baitzen hartua. Gizakia bota ondoren, izaki hegaldun batzuk jarri zituen Edengo baratzearen ekialdean, suzko ezpata distiratsuak zituztela, bizi-arbolarako pasabidea ixteko. Kain eta Abel Gizonak bere emazte Evarekin harremanak izan zituen. Haurdun gelditu zen Eva, eta Kain hau da, Eskuratua izan zuen. Orduan, esan zuen: Gizon bat eskuratu dut Jaunari esker Gero, haren anaia Abel izan zuen. Abel artzain bilakatu zen; Kain, berriz, nekazari. Handik aldi batera, Kainek lurreko fruituen eskaintza egin zion Jaunari. Abelek ere ekarri zituen artaldeko lehen bildotsak eta ardi-gantza. Jaunak abegi on egin zien Abeli eta honen emaitzari; ez, ordea, Kaini eta honen emaitzari. Kain biziki haserretu zen, eta kopetilun zebilen. Jaunak esan zion, orduan: Zergatik zaude haserre? Zergatik kopetilun? Zuzen jokatuko bazenu, argituko litzaizuke aurpegia; baina oker zabiltzanez gero, atean duzu bekatua, gainera erortzeko zain. Hala ere, mendera dezakezu. Behinola, Kainek esanda, Abel eta biak landara elkarrekin joan zirelarik, Kainek anaiari eraso eta hil egin zuen. Jaunak esan zion Kaini: Non da anaia? Kainek erantzun: Ez dakit. Anaiaren zaintzaile ote naiz, bada, ni? Jaunak, orduan: Zer egin duk? Hire anaiaren odola lurretik oihuka ari zaidak. Horregatik, madarikatu egiten hau hik isuritako odola edan duen lurrak. Lurra landuko duk, baina ez dik fruiturik emango; noraezean ibiliko haiz munduan. Kainek esan zion Jaunari: Astunegia dut zigor hau, eraman ahal izateko. Gaur lur hauetatik botatzen nauzularik, zure begi-bistatik urrun eta munduan noraezean ibili beharko dut; hala, aurki nazan edonork hil egingo nau. Jaunak, ordea, erantzun zion: Ez horixe! Kain hiltzen duena, zazpi aldiz gogorrago izango da zigortua. Eta Jaunak ezaugarri bat ezarri zion Kaini, aurkitzen zuen inork hil ez zezan. Honela, Kain, Jaunarengandik aldendurik, Nod lurraldean bizi izan zen, Edenez ekialdera. Kainen senitartea Kain bere emazteari batu eta haurdun gelditu zen emaztea, eta Henok izan zuen. Hiri bat eraiki zuen Kainek eta Henok eman zion izen, bere semeari bezala. Henok Iraden aita izan zen; Irad Mehuiaelena; Mehuiael Metuxaelena, eta Metuxael Lamekena. Lamekek bi emazte hartu zituen. Batak Ada zuen izena, besteak Tzila. Adak Jabal sortu zuen, oihal-etxoletan bizi diren abeltzainen arbasoa. Honen anaiak Jubal zuen izena, zitara- eta txirula- jotzaileen arbasoa. Tzilak, berriz, Tubalkain sortu zuen; errementaria izan zen, brontze- eta burdin lanetan ari direnen arbasoa. Arreba bat izan zuen: Naama. Lamekek esan zien bere emazteei: Ada eta Tzila, entzun! Lameken emazteok, aditu nire kopla: Zauritu ninduelako, gizona hil dut; jipoitu ninduelako, mutikoa. Kainen hilketa zazpi aldiz mendekatuko badute, zazpi mila aldiz gehiago Lamekena Adamen beste seme bat Adam berriro batu zitzaion bere emazteari; honek semea sortu eta Set eman zion izen. Orduan, esan zuen: Jainkoak sorrarazi dit beste seme hau, Kainek hil zigun Abelen ordez Setek ere semea izan zuen, Enox izenekoa. Orduan hasi ziren Jaunaren izena gurtzen. Adamengandik Noerenganainoko patriarkak Hau da Adamen ondorengoen izen-zerrenda. Jainkoak gizakia egin zuenean, bere irudiko egin zuen. Gizaseme eta emakume egin zituen, bedeinkatu eta gizaki eman zien izen egin zituen egun berean. Ehun eta hogeita hamar urte zituela, Adamek semea izan zuen, bere antz eta irudikoa, eta Set eman zion izen. Set izan zuenetik, beste zortziehun urtez bizi izan zen, eta seme-alabak izan zituen. Beraz, guztira bederatziehun urte bizi izan ondoren, hil egin zen. Ehun eta bost urte zituela, Setek Enox izan zuen. Enox izan zuenetik, beste zortziehun eta zazpi urtez bizi izan zen, eta seme- alabak izan zituen. Beraz, guztira bederatziehun eta hamabi urtez bizi izan ondoren, hil egin zen. Laurogeita hamar urte zituela, Enoxek Kenan izan zuen. Kenan izan zuenetik, beste zortziehun eta hamabost urtez bizi izan zen, eta seme-alabak izan zituen. Beraz, guztira bederatziehun eta bost urtez bizi izan ondoren, hil egin zen. Hirurogeita hamar urte zituela, Kenanek Mahalalel izan zuen. Mahalalel izan zuenetik, beste zortziehun eta berrogei urtez bizi izan zen, eta seme-alabak izan zituen. Beraz, guztira bederatziehun eta hamar urtez bizi izan ondoren, hil egin zen. Hirurogeita hamabost urte zituela, Mahalalelek Jered izan zuen. Jered izan zuenetik, beste zortziehun eta hogeita hamar urtez bizi izan zen, eta seme-alabak izan zituen. Beraz, guztira zortziehun eta berrogeita hamabost urtez bizi izan ondoren, hil egin zen. Ehun eta hirurogeita bi urte zituela, Jeredek Henok izan zuen. Henok izan zuenetik, beste zortziehun urtez bizi izan zen, eta seme-alabak izan zituen. Beraz, guztira bederatziehun eta hirurogeita bi urtez bizi izan ondoren, hil egin zen. Hirurogeita bost urte zituela, Henokek Matusalem izan zuen. Matusalem izan zuenetik, beste hirurehun urtez bizi izan zen, Jainkoak nahi bezala jokatuz, eta seme-alabak izan zituen. Beraz, guztira hirurehun eta hirurogeita bost urtez bizi izan zen. Jainkoak nahi bezala jokatuz bizi izan zenez gero, behin batean desagertu egin zen, Jainkoak eramanik. Ehun eta laurogeita zazpi urte zituela, Matusalemek Lamek izan zuen. Lamek izan zuenetik, beste zazpiehun eta laurogeita bi urtez bizi izan zen, eta seme-alabak izan zituen. Beraz, guztira bederatziehun eta hirurogeita bederatzi urtez bizi izan ondoren, hil egin zen. Ehun eta laurogeita bi urte zituela, Lamekek semea izan zuen, eta Noe eman zion izen. Honela zioen: Honek kontsolatuko gaitu, Jaunak madarikaturiko lurra lantzeak dakarzkigun ahalegin eta nekeetatik Noe izan zuenetik, beste bostehun eta laurogeita bost urtez bizi izan zen, eta seme-alabak izan zituen. Beraz, guztira zazpiehun eta hirurogeita hamazazpi urtez bizi izan ondoren, hil egin zen. Bostehun urte zituela, Noek Sem, Kam eta Jafet izan zituen.