*
Gindár bilsum ámbár amo coŧ ingá páŧ te pára aráftá zí á gidán ná
paŧŧ áte şáģingik o gidán e baş kanningik.
Laozánk o Cágiŕd aŧí jága
Matal as e ki:
Duz ki duzzí tittav, gindár e biŧik
Xalkí o şaer as e:
Gindár as guđđásun, gidán kin, pálun e
Bolán ná val teŧí mandar ná álum e
Gindár Bandok dask aná amo pullí á laŕí te pára aráfte ki gidán ná taeŧí
zebáí kin gindár teton tafingik.
Gindár Manjí amo ciŧŧ áte pára aráfteaŧ gindár ná zíá gidán e tafira.
Giŕges gidán ná dámon emon tiroká amo miş te pára aráfte pir aná dír
e toning kin laŧŧ ámbár joŕ kera.
Gok
gok, amo sádár, e pánińgik, ará xuárí ná evazán aŧí tinińgik, lass
xalkat, ná isáb o kitáb ná rid aŧ, dah sádár(meļ, bagg, gorrum,
mehí) ná ziá asi "Gok" as tinińgik. Gok aná mána e pen sarpand
mannińg kin "zoba" e unnińg e.
Avála ģák
"Bráhuí náma", Abdul Rahmán Bráhuí, panna
"Laoz átá şondárí", Liákat saní, panna, şon adabí díván
koŧá.
Guaffta ná bárav aŧ Bráhuí bolí ŧí asi cácá as pára ki, “áŧ áŧe, páŧ áŧe,
xavá xrás á ŧe”.
Guaffta ná pin Bráhuí laoz , “Guafińg” án peş tammáne, ará ná matlab
zebáí kin káŧum ná puźźa (mahpar, píşkav, guáp), Rotk, dask yá tár
áte asi elo ŧí aviŕda kannińg e.
Naná dodrubeda o sakáfat ná dá kul án bhallá nişání, aeno am phaválí
á xalkat kin asi kárxána ase ná bistár o aesíate tixik. Antae ki Guaffta
ná kumak aŧ naná phaválí o gidání á xalkat tená túļ o baş akin báz á
gurj o zarúrat ná giŕá o vádání te joŕ kera, andun amo xalkat ná ar asi
xáot áteŧí Guaffta guaffoko bandaģ am zarúr sáŕí marek.
Laozánk aŧí bistár
Phaválí o Gidání á xalkat ná búdoberişt, túļobaş o zind aná ar pahr o
pás guaffta o dáŕán joŕ maroká giŕá tito tammáne o dáftián guácí
massune. Phaválí zind aná dá cass o kaefíat Bráhuí şaer áteŧí mudám
sogav karissa darşán kannińgáne. Dunki, asi Xalkí o Ŧappo ase ŧí
guaffta ná zikr dun barek:
Guaffta as tixáne vaŕe ta túra kek
Ust aná daŕd áte Allá Sáńí púra kek (Xalkí Ŧappo)
Andun dásá ná Bráhuí púskuná şáirí ŧí am guaffta, gidán, raxt, konŧ o
andá bábat elo giŕá tá zikr marek. Dunki:
Ust aná í Guaffta ģá, ná mher aná Konŧ e guaffeŧ
Val val aŧí zulf aná ná, í tená uste taffeŧ
Guaffta ná başx ák
Guaffta guaffińg kin, guaffoká Niáŕí ná láixí o mehnat án bedis, ará
giŕák guaffta ná droşum joŕ kannińg kin allamí marera ofk dávaŕo
Tirikkal (Ŧirikkal)
Tirikkal (Ŧirikkal) şaş fuŧ yá bandaģ ná xadr án buŕz amo musi páŧ te
pára aráftá káŧumk asi elo ŧí tafok marera. Tirikkal e guaffta ná niám
aŧí andun jik saliffińgik, ará muccá guaffta e brebar torik, o tanista te
trund tixik. Guaffta ná dá káŧum káŧum aŧí tafoká musiŧ ińgá páŧ te
Sáráván aŧí Tirikkal o Jáláván aŧí Ŧirikkal pára.
Puxtú
Puxtú irá páŧ marera ki guaffta ná pataní ná kacc aŧ marera. Dáfte
đaģár án zaras buŕzá guaffta ná dá káŧum o ae káŧum ŧí tafira. Kárem
vaxtá rást kunđán puxtú e mex teton áxta kanningik. Andun capp
kunđ aná puxtú ŧí irá ciŧŧ tafisá cikkingik, valdá mex teŧí sogav
tafingik. Dáŕán aŕtomá puxtú tá niám aná tanista (murģuní) á tálán
rotk ák cikkok salira.
Gula
Gula guaffta ŧí amo irá páŧ e pára ki maroká kárem ná pánád ná kacc
aŧ marera. Gula ģáte asi elo án macciŧ murr guaffta ŧí tálán á rotk átá
niám aŧí şáģira, andá vaŕaŧ ki giŕás rotk zí á o giŕás keraģ án marera.
Makaŕí ŧí tafoká ciŧŧ ák şef tená barábarí á gula ģátá niám aŧí
şáģingira. Guaffta guafoká ará vaxt ki makaŕí e moní yá padí kek to asi
gula şef o elo buŕzá marisá kek. Andá vaŕaŧ rotk átá şef o buŕz
manning án amo kárem moní inisá kek, o saxt marisá o guafingisá
kek.
Makaŕí
Makaŕí páŧ ase ki guaffta ná tirikkal ŧí bárdán ná zíá marek, ará kárem
ŧí şef buŕz marisa kek.
Bárdán (Bárdár)
Bárdár (bárdán) guaffta ŧí tirikkal ná irá páŧ tá niám aŧí asi jitáo páŧ as
andun taffińgik, ará ná droşum A ánbár xanińgik, aráde Sáráván aŧí
Bárdár o Jáláván aŧí Bárdán ná pin aŧ cára. Guaffta e dam karoká
makaŕí e dá ná zí á tixińgik. Bárdár makŕí ná vazan o boj e jhallik, o
báz vaxt átiá dáde luģúşt kannińg kin dáná zí á káŧumío tel şáģińgik,
tánki makŕí e moní padí kannińg vaxt á subak kannińge o ásání aŧ
sure.
Avinda
Avinda peŕok o rotk as marek ki gula o tanista ģáte avár toning kin
bakár marek. Dáŕán tanista ģák siddhá salira.
Avinda Şam
Avinda Şam guaffta ŧí asi tanista ģán elo tanista iskán avinda ná xálí á
jága (avinda ná asi rotk aná elo rotk án murrí ná kacc) e pára.
Hamda (Amdam, Amdamí)
Kárem ná vaxtá makaŕí e guaffta guaffoká tená kunđá cikkik. Dáŕán
káremí ná kunđ aná makaŕí ná mon o gula sef marera. Dáde Hamda
pára.
Dam (Damí)
Káremí valdá makaŕí e padí dhikka ittik to buŕz aná rotk ák şef o şef
aná rotk ák buŕz marera. Dáŕton avár áxrí kunđ aná makaŕí ná mon o
gula am şef kára to káremí đukk aŧ elo rotk áte málav ná rid ton xalek.
Dá vaxtá gula o tanissta ná zaría aŧ kárem ŧí rid as guaffingik. Dád
dam yá damí pára.
Mex
Guaffta ŧí kulloí aşt mex istimál marera. Iraŧ avalsar ná puxtú, iraŧ
áxríko puxtú, iraŧ rást aná pánádkaş, o iraŧ capp aná pánádkaş ŧí
xallingira. Dá mexk geştir asi fuŧŧ aná páŧ yá áhin ná marera.
Piđđí
Piđđí guaffta ná niám aŧí asi ciŧŧ as marek ki ará vaxtá ki guaffta ná
kárem moná inisa kek to o guaffta ná pánád e kacc aŧ torisá kek.
Resxú
Resxú uşkuno pinsil ná vaŕo síx marera ki guaffta ná ciŧŧ áte cikk itting
o val itting ná kárem ittira. Vaxtas ki guaffta ná rotk áte cikkoí yá sust
karoí mare to andá síx te tená marzí aŧ rást yá capp á res (perí) ittira.
Pánádkaş
Pánádkaş guaffta ná kárem e cunak yá bhallun manning kin illipak.
Guaffta guaffing ná vaxtá ará hadd aŧí ki kárem şurú mare amoŕe rást
o capp kunđán irá irá mex xalera. Valdá aŕtomá kunđ aná mex tá joŕí
tá niámaŧ ciŧŧ tafira. Guŕá andá ciŧŧ o guaffta ŧí aráŕe ki kárem manning
e, oná ra teŧí guálaí o síla as şikk xalera. Dáŧí saxt toning kin rotk am
peŕira. Dád pánádkaş pára. Andun ki kárem mustí inisá kek, dáftá jága
e am badal kera.
Tanissta
Tanissta amo rotk áte pára ki guaffta ná murģuní á tálán marera. Dáfk
rang mafasa, balki pukárok marera.
Xol
Xol guaffta ŧí pánádí tálán á rotk áte pára.
Básal
Básal guaffta ná kárem ná káŧum aŧí kás aná tiroká rotk áte pára. Dá
guaffta ŧí púskun biná maroká kárem ná buniád aŧí tiroká kás aná rotk
áko ki yala salira. Andáŕe ra band am şáģingik.
Şadbur
Şadbur guaffta ŧí avalíko o guđđíko amo rotk áte pára aráfte taŕira. Dá
rotk ák puxtú teŧí saxt peŕok marera.
Kopenc
Kopenc guđđíko puxtú ŧí tanissta ģáte jitá jitá barobar tafing kin bakár
baroká rotk e pára.
Laet
Laet rang tiroká rotk átá amo cunká veŕí te pára ki guaffta guaffing ŧí
ásání kin o kárem aŧí nakş o nigár şáģing kin dú á xáso vaŕ ase aŧ
peŕisá joŕ kanningira. Dáfteŧí ar rang aná rotk marek. Dá kás aná
tharoká rotk ák marera aráfte guaffta ŧí pataní ná kunđá xalisá kerá.
Laet válá rotk áte pukárepasa, balki xám irá tal kera kaşşira.
Đukk
Đukk guaffta ŧí kárem baroko asi xáso aozár as marek. Dáná muŧŧa asi
fuŧŧ aná páŧ as marek. Niám aná başx e ta panja pára. Elo káŧum aŧí ta
síx aná panc yá şaş dantán marera. Dá dantánk murģuní ŧí şaş inc o
úluní ŧí nem inc as marera. Guaffta guaffing vaxtá rotk áte andáŕaŧ
xalisá kára, aráŕán dask ák asi elo ton liccisá saxt marera.
Kaŧúr
Kaŧúr asi xáso razán as marek ki guaffta guaffing ná vaxtá tená xuŕká
tixira ta. Dátí đukk yá giŕk áte tixira.
Guaffta án joŕ maroká giŕák
Dunto guaffta, guafińg caŧ đukkiá o kárem ase, vá am ará giŕá tekin
guaffta laggifińgik, o giŕáte guððíko droşum aŧí atińg kin guaffta
guaffoká e tú tá túk laggira. Şefko giŕá o váðáník guaffta guafing án
joŕ marera:
Gidán
Bişeńk
Raxt
Túra
Ŧáh
Bedán
Konŧ
Şufí
Pucco
Keraģ Şáģok
Pírámp
Musulla
Xuŕjín
Dáfte am ur
Jhallak
Gidán
Avála ģák Abdul Razzák Sábir, “Şípol” Bráhuí adabí
súsáiŧí koŧá. Mámad Aslam Bangulzaí, “Bráhuí Mððí”, Bráhuí
Akeðimí, Koŧa
Mír Gul Xán Nasír
Paedáiş Maí,
Noşke
Mark Dasumbar,
Karácí
Mark aná
savab
Makám Noşke
Kaom Páindzaí, Zagr Mengal, Baloc
Piní á káremk
Cunák
Lummabáva Mír Habíb Xán (báva),
Bíbí Húrán (lumma)
Dazrand
Mír Gul Xán Nasír Balocistán ná
pinío siyásatkár, şáir, táríxdán, o saháfí as ass. Tená zind aná geştir
vaxt e Baloc rájí juhd aŧí sargaram kárkun asená bistár aŧ gidrefe.
Anná juhd aŧí bház vaxt zindán aŧí bandí am kanningá. Oná táluk
Balocistán ná iláka Noşke án ass. Báva ná ta pin Mír Habíb Xán o
lumma ná ta pin Bíbí Húrán ass. O Páindzaí Zagr Mengal as ass. Oná
şáirí ná kitáb áteŧí Gulbáng , Grand, Gulgál o Şanblák avár o. Oná
likkoká Balocistán ná táríx ná kitáb aeno iskán dá sarhál á asi bávarí o
sanad as lekingik. Bráhuí o Balocí ná siyálí ná bábat oná kitáb Koc va
Baloc am Baloc ná mírát áteŧí lekingik.
Gula guaffta ŧí amo irá páŧ e pára ki maroká kárem ná pánád ná kacc
aŧ marera. Gula ģáte asi elo án macciŧ murr guaffta ŧí tálán á rotk átá
niám aŧí şáģira, andá vaŕaŧ ki giŕás rotk zí á o giŕás keraģ án marera.
Makaŕí ŧí tafoká ciŧŧ ák şef tená barábarí á gula ģátá niám aŧí
şáģingira.
Guaffta guafoká ará vaxt ki makaŕí e moní yá padí kek to asi gula şef o
elo buŕzá marisá kek. Andá vaŕaŧ rotk átá şef o buŕz manning án amo
kárem moní inisá kek, o saxt marisá o guafingisá kek.
Guldan=e=Rahmat
Niviştkár Rehmat Aziz Chitrali
Sarí pin
Bolí Urdu Laozánkí tankíd
Şenkkár
Şenk de
Droşum
Panna ģák
Guldan=e=Rahmat Rehmat Aziz Chitrali ná nivişta karok, Urdu bolí ŧí
maroká púskuná şáirí ná zíyá asi paŧ o polí jác as e. Dá kitáb e cáp karene.
Guldasta=e=Rahmat
Niviştkár Rehmat Aziz Chitrali
Sarí pin
Bolí Khowar Laozánkí tankíd
Şenkkár
Şenk de
Droşum khowar
Panna ģák
Guldasta=e=Rahmat Rehmat Aziz Chitrali ná nivişta karok, Khowar bolí
ŧí maroká púskuná şáirí ná zíyá asi paŧ o polí jác as e. Dá kitáb e cáp karene.
Guárám
Baloc táríx ná asi kirdár as rahengáne. Láşárí tuman ná sardár ass.
Oná daur atí Rind o Láşárí ná táríxí jheŕa mass.
Dáfte am ur Cákar Seví Láşárí
Bráhuí báşágal ná bíst-o-aştamíko o bunyádí ŧeđí Látíní báşágal
ná aştamíko báşá e, o tene án sarjambáşá as e.
Ar amo Musulmán ki sehat ta juán e Kábatulláh (Makká) ģá ining ná
xarc e arfing kek, oŕá zind aŧí asi vár Hajj kanning lázum e. Hajj aná
xás ingá ít áteán manaŧ as dádo ki Kábatulláh ná aft vár dángeng án
aŕsengoí marek, şaetán kin joŕ karoká nişán e aft vár xal xaloí tammik
o irá maş (Safá o Marvá) ná niám aŧ aft cakkar xaloí tammik.
Alláh Başx ná nivişta karoká kitáb
e, ará avlíko jár aŧí şeńk mass. Allá Başx ará Krácí ŧí iskúl
ase ŧí Fársí xuánifeka, áŧí ná rid
aŧ Bráhuí bolí e poh mannińg o dáde el kannińg kin buniádí o kitáb as
gundińgik. Dáde “Bráhuí Vaŕbolí” ná kitáb as pánińg kannińg kena.
Kitáb ná Áŧ ģá tálán e, dáŧí Bráhuí
zabán kin muccá Bráhuí báşá gal (arf) aráteŧí Háía(amo báşák aráfteŧí aná pánińg geştir marek) tavár áton avár bráhí ná báşá nivişta o. ará teŧí Bráhuí bolí ná jitá ińgá tavár sáŕí aff.
Sindí likvaŕ
Andun niviştok Krácí ŧí rahińg ná savab án báhz á Bráhuí tavák, Sindhí
droşum aŧ xanińgra, dunki, akin andá báşá tá zíá cár cár ŧik
xaloke, andun, aná bráhuí báşá tá keraģ án irá, irá ŧik xaloke,
arákán Bráhuí tavár tekin sindhí droşum allińgáne.
kitáb ná Droşum ŧí Ańgrezí, pin, kárem o elo Vaŕbolí
ná laoz átá Bráhuí badal nivişta kannińgáne. Kitáb ná zabán (likvaŕ)
Ańgrezí o Sindhí ŧí e. Vaŕik kin giŕás Ańgrezí laoz átá Bráhuí badal dun
nivişta e:
Laoz o Mána
Nar o Máda ná fark
Alláh başx tená kitáb aŧí nar o
máda ná Vaŕbolíátí fark aná darşání ná bárav aŧ dun nivişta kek,
“Bráhuí zabán aŧí Nar o Máda ná fark vaxtas kudrattí e, vale dáŕkin elo
zabán teánbár jitáo kánúd affak, vá am báz á pin teŧí mohlaoz(sábika)
xallińg án dáftá nar mádaí darşán marek”, dunki, Nar bíş, Máda bís.
Asiŧí o Báhzí ná fark
Bráhuí bolí ŧí Asiŧí o Báhzí ná ará asúl e oná rid aŧ geştirí asiŧ ińgá pin
tá guđ saraŧí xalińg án dáfk báhzí ŧí şumár marera. • Amo Asiŧí
pink aráfk, ģá esar marera, dáftá báhzí e joŕ kannińg kin
dáftá pad aŧí xallińg án dáfk báhzí ŧí barera, vaŕik kin mana laoz,
Asiŧí Báhzí Xan Xańk Bá Bák Mon Mońk Dú Dúk Ullí Ullík • Amo asiŧí
pińk aráfk á esar marera, oftá báhzí e joŕ kannińg kin amo e
xatam karisa oná andá xallińgik, vale dá giŕá ģá lass amannáí aff ki
báhzí joŕ kannińg kin amo e illiońge yá xatam kannińg e, báhátá dá
xiál e ki, nivişta ŧí mare vali pánińgpae, aga andun am kannińg to xuánińgik, arátam xuánińgá to asi púskuno laoz as joŕ marek, •
Guŕá ará vaŕ laoz pánińge to amo vaŕ oná nivişta ná droşum am mare,
dunki, Asiŧí Báhzí Or Ok, Ork Kasar Kasak, Kasark Már Mák, Márk Dír
Dík, Dírk Andun, andá asúl ná bábat aŧí Alláh Başx amo laoz átá am páik, aráfk á esar marera,
o páik, ki, e xatam karisa oná jága ģá xallińge, vali, dá vaŕ
kannińg yání e nivişt aŧí hatpanińg án amo laoz átá droşum ton avár
avár oftá mána am badal marek, dunki, be án laoz átá báhzí Asiŧí
Báhzí Nut Nuk (ģalat) Xaerát Xaerák (ģalat) Masít Masík (ģalat) Lot
Lok (ģalat) Palít Palík (ģalat) Buŕzko laoz átá báhzí án, nuk, xaerák,
masík, lok, palík joŕ massur aráfk púskuno laoz o, guŕá dunińgá laoz
átá báhzí e joŕ kannińg kin asiŧí ná pad án “ák” aná “guđlaoz” xallińg
án amo asiŧí tá saí báhzí joŕ marek, Asiŧí Báhzí Nut Nut ák Xaerát
Xaerát ák Masít Masít ák Lot Lot ák Palít Palít ák
Avála ģák avlíko
panna avlíko şenk sál iraŧmíko şenk sál, Bráhuí Akeðmí
Koŧá
Ańgrezí Bráhuí Zanávar (Sáhdár) Páluneŧ Báruneŧ Brázáxt (Ílum ná masiŕ)
Şáhí (irá ána)
Hingláj Mandir
Hingláj (Sanskrit: Hindí: Balocistán aŧí Baxxál ( Indí dín
aná mannok) átá asi bház kadr válá ziárat as e, o Kşatríyá maxlúk ná
Kuldeví e.
Hingláj ton ganđoká kissa
Kissa dá vaŕ aŧ e ki ará vaxtá ki Satí ná báva Satí á ģussa kare ki o
Şivá (ki Satí ná sangat ass) e dávat aseŧí antae baŧingtane, to Satí
tene uşá. Dáŕán Şivá ģussa ŧí bass o duniá ŧí tabáhí o masla kanning
şurúh kare. Oná Tandáva e xatam kanning o ģussa e ta şef şáģing kin
Vişnú Satí ná badan e arfe o ŧukur kare o caģal tiss. Oná badan ná
ŧukkurk tíva duniá ŧí tálán massur, o káŧum ta Balocistán aŧí Hingolá
yá Hingláj ná jága ģá bass tammá. Andá xátirán dá jága Şaktí Pít átá
ģuŧŧ án ziát kadr válá jága lekingik.
Rámáyaná kissa ŧí Rám ará vaxt ki Ravána e kasifik to Bráhmin ase
kasifing ná tená gunáh te silling yá murr kanning kin Hingláj á bass.
Ravána asi Bráhmin as assaka o Şivá o Durgá ná mannok as ass. Rám
Hingláj aŧí ibádat kare antae ki dá bház kadr válá ziárat as ass.
Arási mantar ki Deví Hingláj kin xuáningik od Dadhící ná piná
kinningáne ki Indí dín aná piní o valí as lekingik. Mantar dá vaŕ aŧ e:
Hisáb (Ridband) Isábkitáb
Hájí Şár Balocistán ( Pákistán) ná Kaccí iláka ná şár as e. Dá Şáhvání
tumandár ná hanken rahengáne.
Kadrí á hand ák Dil Şáh Núr Şáh
Sultán Şáh Dáfte am ur Kaccí
Náŕí Bálá Náŕí
Híroşímá Jápán ná şár as e. á, Amríká ná Baddhí Riyásat
asi julav aseŧí Híroşímá ná şár á aeŧam bamb as xassá. Dáŕán
bandaģ kaskur o hazár ák pen ŧappí massur. Musi de án ta pad
Amríká ná Baddhí Riyásat asi pen aeŧam bamb as Nágásákí ná şár á
xassá, arásiŧ án pen bandaģ xallingár. Dá aŕtomá julav ák insán
ná táríx aŧí aeŧam bamb ná jang aseŧí avalíko o guđđíko kárbandík o.
Dá julav átián pad, Jápán beşart jang aŧí bá tining ná
paŕav e xalk, o andun Iraŧamíko Jihání Jang esar mass.
*