*
Bráhuí báşágal ná síamíko o bunyádí ŧeđí Látíní báşágal ná
yánzdamíko báşá e, o tene án sarjambáşá as e.
Kacc
Kaftár asi súxor o náhár ase. Dá elo duniá ton avár Balocistán ná am
kaí iláka ģateŧí marek.
Nádir Kambráńŕí ná Áşobí Soc
Nádir Kambráńŕí ná ust aŧí ðaģár ná gaŕattí o bevasí o lácárí ná kuŧka,
oná soc aŧí muzáimat o áşobí asar vadí kannińg ná zaría o savab
marek, arákán pad Nádir Kambráńŕí ná şáirí ná rańg badal marek. oŧí
muzáimattí, áşobí, jaoza ģátiton avár siásí şaúr o sud aviŕda marek.
antaeki, o tenaŧ siásí Taerík átá başx joŕ ass, o kaomí taerík átá savab
án duáńzda sál jlávataní ŧí am ter kare. o padá Ðeh án peşan
raeńgińg, tená miş aná gand án mur , tená azíz o karíb áteán murr
mannińg aŧí ust á ant gireńgik? soc o xiál áteŧí muzáimattí asar ná
pallav, had án ziát vadí marek, arátam dá saxtí sorí, ðukkiáí te laoz átá
lives aŧ duví án peşan atińgik to dun ińgá şáirí, ŧahp á dahk xallińg ná
misl aŧ ar Xal ińgá ust áte mom kek.
Katab raxt aná mon aná pataná páŧ e pára. Dá irá namúna ná marera.
Kaŕdigáp Balocistán ná zilla Mastung ná asi şár as e. Kaŕdigáp ná pin
kárez átián allingáne, dunki Balocí ŧí kir kunđ raí e pára, áp dír e pára.
Andá vaŕ dá şár aná pin Kaŕdigáp mass iná. Kaŕdigáp aŧí geştir maxlúk
Bráhuí gap xalek.
Kaŕdigáp ná goristán kabristán ná xalk báz murģuno aráftá kacc án
fuŧ murģun arer.
Hazrat Sayyad Abdul Raemán Şáh Nakşbandí ná adíra Kaŕdigáp şár aŧí
e. Xuája asi báz ballo valí ulláh as gidrengáne, ará ná karámat ák oná
buzurgí ná nişání ko.
Paxír Hotak Kaŕdigáp aŧí asi mannoko pír as manningik. Pára ki dá pír
aná xuaŕda ģák teļ o dúşa vaŕingá jújik áke vass o tákat án biŧik aráfke
kuning ná tákat mafak.
Kaŧkońŧ kaŧ á şáģing kin kaŧ aná kacco konŧ as marek ki kás aŧ joŕ
kanningik. Dáŧí şufí ná vaŕ aŧ nakş o nigár karok marek.
Kaŧúr asi xáso razán as marek ki guaffta guaffing ná vaxtá tená xuŕká
tixira ta. Dátí đukk yá giŕk áte tixira.
Keraģ şáģok
Kopenc guaffta ná guđđíko puxtú ŧí tanissta ģáte jitá jitá barobar
tafing kin bakár baroká rotk e pára.
Końŧ
Końŧ arfińg Końŧ cańđińg
Końŧ şáģińg
Koŧá
Koŧá ná zebá ģá şár.
Pákistán ná nakşa ŧí Koŧá ná nişán.
Mulk Pákistán
Iláka Balocistán
Hukúmat
- Názum Mír Makbúl Ámad Laeŕí
- Kamişnar Mámad Nasím Laeŕí
Đaģár
Buŕzí
Ábádí aná andáza
Vaxt
Giŕás Foŧú
Kucak urá teŧí láho maroko sáhdár ase ki
buniád ta xarmá ton millik. Insán ná táríx aŧí dá insán ná ģuŧŧ án
vafádár á sangat rahengáne. Kucak ák bház vaŕ aŧ insán e kárem ittira,
dunki şikár kanning, mál xuáifing, urá, xáot o mál aná rakk kanning,
pulús o faoj aná kumak kanning, tanyáí ŧí maşģúl kanning. Dá vaxt á
asi andáza ase aŧ duniá ŧí lakk kucak arer.
Xáotbandí
Bhallák Xad uŕok ák
Xáot Kucak Kucak
Nar Naráz Kutrí
Máda Minđ, Minđí, hanđ, hanđú Kutrí
Bhází Galassag Galassag
Kucak: Rájí Avála
Naná ráj aŧí ar amo giŕá, sádár, oláx o vádání tá bistár o kadr amoxas
are, axxas ki o kaŕzik. Kucak, ará bafádár o sádár ase, mudám dá
álum o xalkk áteŧí sáŕí marisa amo ráj aná allamí o başx as
guandińgik.
Vasáiták
kucak ná ádat o illat, xú o xaslat ná bárav aŧ vasáit ák am arer. dunki,
Kucak o iştáf
kucak ná iştáfí ná zíá am vasáit are, ki "Kucak iştáfí án kohro kutrí
atek". aeno am dá vasáit ná yátgírí marek, arátam kas as, asi kárem as
esar kannińg aŧí iştáfí kek, o amo kárem juán am mafak.
Kucakkí Liŧik
aráŕe, kucak aŧí juání o bafádárí are, amo andá sádár ná giŕás bevaŕo
ádat am xanińgik, asi andá vaŕ aná matal ase, "Kucak ná Liŧik asul
siddá mafak" . antaeki, kucak ná liŧik ará "sú" ase, ode aga siddá
kannińge am o maffak. andá savab án kucak ná dá xaslat á ŧahiffoká
matal amo vaxt átiá yát marek, arátam kas as pánińg o pant o parmán
án pad am juání kappak, yá oná ádát ode áhirí kek ki, o kas aná ít e
alp.
Dáfte am ur
Tánzí
Bađđo
Bulŧák
Kucak o Rájí kadr
Naná ráj aŧí ar amo giŕá, sádár, oláx o vádání tá bistár o kadr amoxas
are, axxas ki o kaŕzik. Kucak, ará bafádár o sádár ase, mudám dá
álum o xalkk áteŧí sáŕí marisa amo ráj aná allamí o başx as
guandińgik.
Kucakkí Liŧik
aráŕe, kucak aŧí juání o bafádárí are, amo andá sádár ná giŕás bevaŕo
ádat am xanińgik, asi andá vaŕ aná matal ase, "Kucak ná Liŧik asul
siddá mafak" .
antaeki, kucak ná liŧik ará "sú" ase, ode aga siddá kannińge am o
maffak. andá savab án kucak ná dá xaslat á ŧahiffoká matal amo vaxt
átiá yát marek, arátam kas as pánińg o pant o parmán án pad am
juání kappak, yá oná ádát ode áhirí kek ki, o kas aná ít e alp.
Kucakkí Íştáf
kucak ná ádat o illat, xú o xaslat ná bárav aŧ vasáit ák am arer. dunki,
kucak ná iştáfí ná zíá am vasáit are, ki "Kucak iştáfí án kohro kutrí
atek".
aeno am dá vasáit ná yátgírí marek, arátam kas as, asi kárem as esar
kannińg aŧí iştáfí kek, o amo kárem juán am mafak.
11'míko sadí ná Kutubí Afríká ná
Kurán as
Kurán dín Islám ná mannok átá bunyádí díní kitáb e. Musulmán ák
bávar kera ki dáŧí sáŕí ģuŧŧ ít ák Xudá ná jind aná ít ák o, ki asiŧ asiŧ á,
tená paeģumbar Muhammad e párisá kare tá. Musulmán átá bávar e
ki dá kitáb ná laoz yá ít áte radbadal án rakkeng ná zimvárí e Xudá
tenaŧ arfene.
Dáfte am ur
Taorát
Zabbúr
Injíl
Kánađ
Karnáŧaka aŧí ít marek iŧí ta.
Bráhuí báşágal ná aźdamíko o bunyádí ŧeđí Látíní báşágal ná
duánzdamíko báşá e, o tene án sarjambáşá as e.
Laet rang tiroká rotk átá amo cunká veŕí te pára ki guaffta guaffing ŧí
ásání kin o kárem aŧí nakş o nigár şáģing kin dú á xáso vaŕ ase aŧ
peŕisá joŕ kanningira. Dáfteŧí ar rang aná rotk marek. Dá kás aná
tharoká rotk ák marera aráfte guaffta ŧí pataní ná kunđá xalisá kerá.
Laet válá rotk áte pukárepasa, balki xám irá tal kera kaşşira.
Laeŕí Bráhuí o Balocí bolí teŧí ít karoko Baloc ná tuman as e ki
Balocistán aŧí rahengira. Laeŕí tuman Rind án peştammáne. Dáftá
bunjáhí hand Narmuk e. Laeŕí tuman Sebí , Đádar , Ustá Mámad,
Mastung , Kalát, Kaccí o Koŧá ná iláka ģáteŧí ŧí túlok e.
Táríx
Piní á xalkat
Sardár Kákar Xán Laeŕí
Xán Abdulláh Xán Kahár ná daor aŧí Sind aná Kalhoŕa ģáteton jang aŧí
Sardár Kákar Xán Laeŕí Bíbí Nání ná hand á xallingá.
Sardár Jahángír Xán Laeŕí
Xán Xudáidád Xán ná daor aŧí Mastung ná Kađđ iláka ŧí baģávat áte
besob kanning aŧí Sardár Jahángír Xán Laeŕí ná ballo kirdár as ass.
Sardár Jahángír Xán Laeŕí andá jang aŧí xallingá.
Sardár Mír Dost Mámad Xán Laeŕí
Sardár Mámad Báhrám Xán Laeŕí
Ábádí
Laeŕí tuman ná ábádí e.
Lango cuná tá guází as e. Lango asal aŧí lang ingá bandaģ án
allingáne. Dá guází ŧí musi bandaģ marera. Irá bandaģ dú te tená
torira o musiŧamíko tená nat e dáftá dú á tixik o pand as xalek.
Laŧ xána
Manzúr Baloc
“Laŧ xána” kitáb e xuánińg án pad málúm dárí marek ki dá mana be
fikr o varná tá túļobaş’ kacárí ná dástán e. ofk asi andá marisa tarakkí
pasandí o kamíúnizam ná bábat aŧ giŕás váxubí án pad xiál kera ki ofk
ballo kárem as kannińg aŧí o. dar akíkat “laŧ xána” amo zamána ná
xuáninda ingá varná tá tenpaten ton sangattí o xuŕkí ná bayán e. kitáb
aŧí candí jága ģá dávat’ memání’ kuning ná zikr millik. Niviştok báz
jága. Ðr Xudáidád ná katiģ joŕ kannińg ná dáxas sifat e kek dáxas ki o
kamíúnizam ná am kappak.
“laŧ xána” ná básk áte dá giŕá ģán am xuaşşí marek ki, şár aŧí otá
hoká e. o ae vaxt aná oftá rand aŧí e. kiás kannińg marek ki
pákistán ná ná áliat ant e? o “laŧ xána” kono muccí ase ná básk
átiá am nazar tixáka. Vaxt as ki dáná básk ák icco duno kárem as
kannińg aŧí allavas aráŕán riásat e xulís marosus yá vakaí xalkat aŧí asi
púskuno inkilábí o pám as vadí marosus. Oftá sanjídagí ná jác otá að
tiroká isŧeşnarí “filál isŧeşnarí márŧ” án marek. Yání “filál” ná masxat sát
terí e. andun ki otá isŧeşnarí sát terí as, andun “laŧ xána” ná jind am
sát terí as ass. Fark dá as ki dáŕe giŕás kitáb xuánińg ná ít massaka
oteŧí am kitáb xuánok átá gonişt báz kam ass.
Vaxt as ki “laŧ xána” ton tálukdár á sarxel ák Baloc kaomí taerík ná
bábat aŧ muim joí ná laoz e istimál karisa bassuno. Abdullá Ján
Jamáldíní ná jind tená asi ít o gap aseŧí Baloc kaomí ázádí e asi
aeðváns o nára as etik vali oná jind ná sangat ák aŧí kamiúnizam
ná ít e karera’ dá oftekin aeðváns o nára as allav. Rástingá ít dáde ki
ae vaxt á am muc pákistán aŧí márksí falsafa e cáok á bandaģ ák or tiá
isáb massura. Yání aráfk tarakkí pasandí o márksí falsafa ná dává e
karera otá jind dáŕán balad allav.
Aga ofk balad massura tu dá rid aŧ laŧrecar
tissura. Otá pára ģán nane márksí falsafa’ márksí
siásiát’ inkiláb o kaumí savál átá bábat aŧ icco
ilmí o fikrí o kárem as dú bafak. Ofk dá kireðiŧ
e am dúí kera ki otá savab án varná teŧí tarakki
pasand adab ton şon vadí mass. Aga dá ít rást e
tu valdoná amo soj vadí marek oftá jind axxa
tarakki pasand adab taxlík karer aga oftá jind icc
as taxlík kattav tu amar otá “laŧ xána” ná savab
án tarakki pasand adab ná şaunk vadí mass.
Aga amo zamána ná jác e allingá tu o zamána fikrí’ siásí’ saensí jod ar
bábat aŧ asi xás o zamána as ass. Mana sál mállav iraŧŧamíko balla
jang esar massas, aráŧí karoŕ á insán ák xallingásur aráná savab án
mucc dunyá o xás vaŕ aŧ yúrap mutássir mass. Jápán ná şár tiá insání
táríx aŧ avlíko vár aiŧám bam ná julav ák massur. Bartánia tená super
pávar ná tákat e goá. U oná jága ģá amríka dá tákat e dúí kare. Elo
pára ģá suvet yúnían sarmáa dárána bilák ná mon á tákat ase ná rid aŧ
salok ass. Vali suvet yúnián ná jind aná nizám ná xarábík am vadí
manning aŧí assur. Púrá dunyá ŧí fikrí’ faují saensí o cikk o táŕ as ass.
Iraŧŧamíko balla jang án pad mucc dunyá ŧí aman o emaní ná ít
manning aŧí ass. Nivişta kár ák jang án bezár massur emaní ná bábat
aŧ nivişta ģák manning aŧí assur. Púskun á daurbárí o jang ná savab
án insán ará áliat átá palveŕ aŧí bassusus ofk dá niviştok átá nivişta
ģáteŧi darşán manning aŧí assur. Xás vaŕ aŧ afsána o nával rudom
alling aŧí assur. Elo pára ģá kaumí savál’ kaumí taerík ák am tákat
alling aŧí assur. Afríka baedár manning aŧí ass. Falastíník tená ðeh akin
jod kanning aŧí assur andá savab e ki asi kaumí u muzámattí o liŧrecar
as am nivişt aŧí banning aŧí ass.
Elo pára ģá industán ass’ aráŕe afsána’ şáirí báz caspání aŧ şon alling
aŧí ass. Dá daurbári ná adab aŧí xás o rang as’ tavár as nane millik.
Şáirí ŧi tarakki pasandí ná carcá ass. Afsána nigárí ŧí Sahádat Hasan
Manŧo’ Kirşan Cindar’ Asmat Cuģtáí’ Rájindar sing bedí ná nivişt ák
púskun o bahs ase ná biná e karesur.
Andun falsafa ná piŕ á am tarakki pasandí ná xiál ák báz juání aŧ peşan
manning aŧí assur. Ballá iskrín á Dlíp Kumár’ Ráj Kapúr’ Ráj Kumár
kon inga ballá adákár ák assur. Elo pára ģá industán ná músíkí ná
anení tálán manning aŧí ass. Músíkár áteŧí Noşád’ Rám Candar’
Madan Mohan’ Ravi’ Şankar Jae Kişan o candí balla sáz gir ák músíkí
ná cass e tálán kanning aŧí assur. Pile baek singar áteŧí Muhammad
Rafí’ Latá’ Mukeş’ Talat Mahmúd ná tavár ák ģuŧ dunyá e dívána joŕ
karesur. Kángres bartániá ná ining án pad industán ná kamáşí e dúí
karesus. Nahrú’ Abdulkalám Azád púskun á hukúmat ná bundáv áte
tixing aŧí assur dá aŕdusar siásatdán ák tená tená jága ģá ballo
dánişvar am assur.
Yání nan dá páning kena ki dá amo xás ingá zamána e ki dáŧí sanatí
şondárí mon á ining aŧí ass. Sarmáya dárána nizám tene swggav
kanning aŧí ass. Kamíúnizam asi tao ase ámbár tálán manning aŧí ass.
Jang án pad yúrap ná niviştok ák asi púskun o fikr ase ná bundáv e
tixing aŧí assur. Vujúdí fikr yúrap e mutássir kanning aŧí ass. Pad
tammok á mulk áteŧí tarakki pasandí şon alling aŧí ass. Oftá capp o
cágaŕd aŧí adab o funún latífa ná ar başx aŧí taxlík manning aŧí ass.
Dáŕton avár avár vasáil xás vaŕ aŧ tel á kauza manning á mansúba
bandík manning aŧí assur. Greŧ áil gem na asar ák barjá assur. Amríka
o oná ittiádík ar vaŕ aŧ suvet yúnían e nizor tixing xuáisura. Írán aŧí asi
púskun o siásí baedárí as baş manning aŧí ass dáná asar ák
auģánistán á am taming aŧí assur. Bangálík am siásí inkiláb ná kunð á
raván assur. Vali nan dá ģuŧ áliat áte aŧ tená tená xalkat u oftá fikrí á
bandaģ átá jác e alina tu nane báz afsoz marek ki nana amo bandaģ
ák aráfk fikr’ tarakki pasandí ná dává e karera yá tu ote dunyá ná
bábat aŧ málúm dárí allav yá ofk dáxa dar siásí o fikrí basírat tixtavasa
ki tená áliat átiton avár asi fikr ase ná bundáv e tixing ker. Dun aff ki o
zamána ŧí Balocistán aŧí siásí baedári allav. Siásí baedárí as allav vali
fikrí baedári alla. ŧí ará vaxt á “laŧ xána” ná bundáv tixingá tu oká
irá sál mállav şaezáda Abdul Karím oná sangat ák Balocistán ná
Pákistán ton alák e mannitavas o dáná mon á salísur ofk Auģánistán á
inár vali ote peşan ná kumak dú batav. Dá xátir án ofk dazgir massur.
Arátam şaezáda Abdul Karím Augánistán á iná u okán o Xán áf Kalát
yáni tená balla ílum e arási ciŧŧí te nivişta kare oŧí oná siásí basírat sáf
darşán marek. O baroká vaxt ná bára aŧ Balocistán ná rid aŧ ará ít áte
kare ofk rást sábit masur. Oká mállav riásat Kalát ná dárul ulúm aŧí
arási tarán ák massur ofk am páş massur vali nana “fikrí baedárí” ná
dává karok áte şaezáda Abdul Karím ná jod nazar bafak. Púrá kitáb dá
jod án ork e.
Laŧ xána o ustmání taeríkák
Manzúr Baloc
Arátam Industán siásí liáz aŧ nizor mass, cikk o táŕ aŧí tammá to
Yúrapí mulk áte kin ásání mass, ki o Industán koná bhallá ðe á kaoza
ker. Oná vasíla ģátá luŧ o pul e ker. Dáŕton avár avár Ańgrez báz ingá
ad átiská Industání ráj aŧí tabdílí am es. Aráná aeno am sifat
kannińgik. Dun ińgá kárem tá aslíat e Adverd Saeed páş kek dá rid aŧ
oná kitáb “Orientalisam” xás aemíat tixik. Dá kitáb aŧí nivişta
kannińgá o fikr aná asi púskuno daríca as malá.
Adverd Saeed Nao Abádiátí nizám ná bábat aŧ páik ki, “Ukumrán tákat
ák xás vaŕ aŧ xárijí tákat ák tená raíat ná xizmat ná pin aŧ tená tákat ná
tálání e xuára. Dá xátir án ofk aráŕe aráŕe Nao ábádiát aðð tissuno oŕe
dá rańg ák páş o. Dáná asi missal as Industán am are aráŕe Ańgrez ák
bhallo vaxt asiská Ukúmat karer.
Dá niám aŧ ańgrez ák candí lisání o ilmí kárem te karer. Aráfte aeno
am báz şaraf tinińgik. Vali dáná iraŧŧamíko droşum dáde ki ilmí’ adabí’
sakáfatí o fanní şondárí ná rand aŧ ukumrán kaom ná tená ģaraz
marek o tená tákat e sogav kannińg kin ilmí maedán aŧí am anduno
súrat as vadí kek, dá xátir án ofk tená tákat o ukumrání kin ust o
dimáģ e kaŧŧińg xuára (dunki aeno Pakistání meðíá dá laoz ná istimál
e báz kannińg aŧí e) o dá amo vaxt marek ki arátam şondárí o tarakkí
ná pin á zaen áte mutassir kannińge maekúm kaom áte bávar
tinnińge, ki ant as ki mannińg aŧí e oná şon akin mannińg aŧí e. o aga
o dáŕán tene pad kaşşár to o zaení o ilmí rid aŧ pad salíra”. Adverd
Saeed ná tajzía ná bundáv dáŕáŧe ki nao ábádiát ná nizám aŧí ilmí o
sakáfatí istesál ðakkok á başx marek.
Dása aga nan Adverd Saeed ná fikr o pám aná rid aŧ Balocistán o oná
niviştok átá álíat ná jác e alen to nane aerání marek, Dá xátir án ki
ańgrez ánbár Islámábád dáŕe lisání o ilmí icco bhallo kárem as am
kattane ki aráŕe nana xuáninda ģák mutásir marer. Yá oná sifat e ker.
Bhallá aerání ná ít dáde ki dáŕe arátam siásí jod as baş marek to andá
mulázim tabka ná xuáninda ģá bandaģ ák tálím’ tálím ná nára ģáte
xalera’ o tená mannat aŧ dá bávar karifińg ná koşist e kera ki naná
pad tammińg ná bhallá savab tálím án murrí e.
Yání naná nao ábádiátí adat ák am duniá jahán án badal o. aga ańgrez
Industán á kaoza kare to oŕe to Urdú e şon tiss. School malá, jadíd
tálím ná bundáv e tixá. Dá ģuŧ giŕák oná nao ábádiátí nizám kin zarúrí
assur. Vali dáŕe to dun am matav.
Naná zubán áte şef xallińgá. Aeno am ote kaomí zubán ná jága ģá
ilákáí zubán pánińgik. Bangálí tá asi aetijáj as andá am ass. Mucc
Balocistán aŧí aeno ná zamána ná rid aŧ icco nane jadíd o tálímí idára
as nazar bafak. O ilmí kárem tekin aeno iská icco programme as joŕ
kannińg tane. Vali dá ģuŧ án pad am naná “niviştok” báz mutássir
nazar barek. O tarakkí pasandí o kamúnizam ná şaońk aŧ arási akíkat
o rástukí án xan te tar kek ode nao ábádiátí nizám’ oná asar ák ic
nazar bafassa.
Dáiská naná icco niviştok as nao ábádiátí nizám ná, naná ráj á asar ná
bávar aŧ ic as nivişta kattane. Dáná savab ák ant o? mannińg kek, ki
naná icco fikrí o bundáv as matane. Nan ant as ki fikr as’ pám as dúí
karenun o pen tán alok massune. Vaxt as ki naná ðe aná álíat cap o
cágaŕd án báz giŕá teŧí avár mannińg án pad am jitá massune, oná asi
bhallo darşání as dá am are ki dá xitta ŧí Bangálí án bedis muzáhmat
karoká Baloc kaom e. elo kaom ák am arer vali oftá siásí jod ná vaŕ
pen e.
Nan dá pánińg kena ki nao ábádiátí nizám e fikrí vaŕ aŧ sogav kannińg
kin aráŕe “tarakkí pasand” ná pin istimál kannińgáne oŕe vá “Saváb ná
kárem” aŧí naná tarakkí pasand ák am avár massuno dunki Africa ŧí
ģulám átá vápárí ŧí bíra píuná kaom aná vápár ák aviŕda allavas oteŧí
tenaŧ Afríkí vápár o Afríca ná riásat átá ákim o amír ák am avár assur.
Aga nan yá naná niviştok o siásat dán ák dá giŕá ná pám e kannińg
kattano to dáná irá savab mannińg kek.“Asiŧ dá ki ģuŧ zar aná xátir án
kannińgá. Iraŧamíko dá ki naná niviştok yá siásat dán asal vael e poh
mannińg kattav”.
Yání nan dá pánińg kena ki naná niviştok o siásat dán pasmánda ass.
O zaení o fikrí taor á darak xallińg kattav ki nao ábádiátí nizám amar
tená sogaví kin nat dú xallińg aŧí e. ģuŧ jabr o zulm án pad am naná
pára ģán iştirákíat o ná ít kannińgá o nao ábádiátí sulúk e
asul be xiál kannińgá. O elo pára ģá tarakkí pasand ák ráj e pasmánda
pánińg şurú karer vaxt as ki otá jind am pasmánda ass.
Báz ingá jága ģátiá andun málúmdárí marek ki naná o Afríkí tá álíat asi
vaŕ aŧ ass. dá xátir án ki tenaŧ Afríkík bhallo vaxt iská ģulámí ná vael e
be xiál karer arátiská maģribí muarrix átá ít e, to ofk dá xátir án am dá
vael e mon á attavas ki dáŕán otá ráj aná muáşí o siásí fáida ģák nizor
tammińg karera.
Antae ki dá ģulámí ná vael otá ná başx as ass. Vali Afríkík
tenaŧ am dá kábil allavas ki o dáŕá giŕás likkosur’ dáŕá nivişt ná biná
amotam mass, ki arátam tenát Yúrap aŧí ģulámí ná xiláf taerík ná biná
mass.
Dá jitá o ít ase ki dá taerík am maģribí ráj ná gurj as ass, dá xátir án ki
dása ote ģulámí ná idára ná zarúrat allav. Dá ģulámí dása otá şondárí
ná kasar e tonińg aŧí ass. o otekin bárem as mannińg aŧí ass. Dá xátir
án dása otá “insáíat” baedár mass o ofk ģulámí e şef xalkur o dáŕkin
taerík ná biná mass.
Naná jind aná álíat am báz jága dáŕán bidar af. ít dáde ki naná ad á
dáiská kaom o ráj aná pasmándagí ná ít massune, vali niviştok átá
pasmándagí ná ít matane. Dása vaxt bassune ki nan ráj ato avár avár
tená niviştok átá am pasmándagí ná jác e alen.
Likvaŕ
Tevaí duniyá ŧí şaş anduno kaom assur, aráfk tenkin jitá jitá likvaŕ joŕ
karer.dunki mutkuná Misr ŧí Hieroglifi ,Asia-e- Kocak ŧí Hattí, Irák ŧí
Sumerí, Bábal ŧí Ikádí,o Cín ŧí Yá Vastí Amrŕka ŧí Máyá piní á likvaŕ ák
dod alkur,aráfte Nem Púrav á likvaŕ am pára.
Dá muccá likvaŕ ák tená tená vaŕaŧ rudom ná mizzil áte xalissa karer.
Vale Musavvirŕ yá foŧú kaşşing án ná baladí, vádání na manning ná
savab án Tasvírí likvaŕ án foŧú tá báz á baş ák gum marissa karer,bíra
páş ingá baş ák salísur.andákán foŧú ná pin án laoz áteŧí matlab vadí
mas,aráde Raebas ná kánúd pára.dunki báz á bolí teŧí asi foŧú as asiŧ
án ziát mána tixáka. Dun ki Angrízí ŧí Xan ná foŧú e párera, o
pad án andá án ná laoz o matlab vadí massur, arade Raebas
ná kánúd yá vaŕ, páningik.
Raebas ná kánúd án asi giŕás mustí bas ki asi foŧú án asiŧ án ziát
mánao matlab alling ná pám vadí mas.o dá kánúdo vaŕ geştirí Sumerí
o Misrí likvaŕ aŧí xaningik.
Andun vaxt aton avár avár likvaŕ ák joŕo jáŕí ná amal án gidrengisá
karer. dunki Sumerí likvaŕ án xate Mexí ,Paekání yá xate
Mismárí vadí mas. Misr aŧí Hieroglifi likvaŕ án Tasvírí droşum ák
cuŧŧisá karer o aráŕán “Hirateki” likvaŕ vadí mas. “Hirateki” ŧí nişán átá
kambútí, “Demoteki ”likvaŕ’ e moní es.
Misrí likvaŕ aŧí Raebas ná kánúd ánbár asi pen lisániyátí o amalkárí as
joŕ mas aráde pára.dá ŧí laoz ná avlíko Báşá( harf) án pad
elo muccá báşák páningpasa.andá kánúd o usúl ná ridaŧ Misrík tená
bolí ná báz á laoz áte bíra asi asi báşá yá harf joŕ kare. Dunki “Lábú”
Misrí bolí ŧí máda ingá şer e pára.laoz Lábú ná amalkárí
án guð salís o aeno am Misrí bolí ŧí şer ná nişán e aŧ darşán kera.
Dákán bedis ná amalkárí “Fanníkí likvaŕ” aŧí am kumak
tirissa kare. “Fanníkí likvaŕ” kiblaí Sámí tá assak, dáfk Kinán, Síná o
Falastín rahengára.
kiblaí Sámí tá báravaŧ dá am páningik, ki báşá (harf,hijjá) te avlíko vár
dafk joŕ karer. Dunki Xarás kin ……..ná laoz e párra o arátam ote xarás
ná pine nivişta karoí as to of xarás ná mon aná foŧú e dávaŕ…..joŕ
karera. Ará vaxt ato avár avár badal marissa aeno siddá o …….lakír as
joŕ mas. Duniyá ŧí ki axxas ģaer tasvírí likvaŕ dú barek,dáfteŧí geştirí ná
lumma Fanníkí likvaŕ” e xiyál kaningik.
Andun Fanníkí likvaŕ” án Árámí , Yúnání o mutkuná Ibrání likvaŕ ák
vadí massur. Árámí likvaŕ án Ibrání, Arabí, Phalaví, Kharosthi o
Barahamí likvaŕák joŕ marissa karer. Yúnání likvaŕ án Látení yá Roman
likvaŕ joŕ mas.dásá am Eyorup aŧí muccá bolík Roman aŧí nivişta
marera.antaeki Roman likvaŕ aŧí Lisání gurjo vael átekin púskuno báşá
(harf) joŕ kining aŕzáne. Dunki Ańgrezí ná Yúnání likvaŕ ná ar daor
aŧí nivişta kaningáne.aráde “…..káf” o “…gáf” am páningáne.andun
Látení yá Roman likvaŕ aŧí dáŕkin páningáne.vale arátam dá xiyál
bas ki o jitá jitá o báşá o to ná şef aŧí lakíras şáģing án asi
púskuno báşá as joŕ mas.
Andun aval sar aŧí ná taváre darşán kareka.pad án dáde Pe ná
tavár kin jitá kaningá.andun aná keraģ án lakír as vaddefing án
dáŕan aná nişán yá alámat ná xiyál bas.
Andun Yúnání ŧí Arabí (ŧik válá) káf e gírám kaningá antaeki Yúnání
bolí ŧí Bráhuí ánbár dono icco tavár as af ará …..Káf ánbár páninge.
Arabí (ŧik válá) káf Látení ŧí ná droşum alk.dákán bedis am látení
ŧí icco gurj ase púrá kattav.ará ná savab án likińgtav.
Látení yá Roman likvaŕ ná dá nişánk duniyá ná candí bolí teŧí páningira
o nivişta marea. Angrezí ná báşá o dáfteŧí e ģaer zarúrí xiyál
kaningik. Elo báşá án tavár átá darşání kaningik.
Phalaví likvaŕ, Isá alaesalám ná vadí maning án sál must árámí
likvaŕ án rudom alk.dáŧí báşá assur aráfk írání tavártá púravárí e
kaning kattavera. Guŕá írán aŧí Islámí hukúmat ná baning án pad dáná
hande Arabí likvaŕ alk.
Phalaví likvaŕ ánbár Khrosthi likvaŕ am árámí án rudom alkune.dáde
Bekŧerían, árían,Bekropálí, o Gandhárí ná pinaŧ an cáingik.andun
madán madán á Khrosthi ná hande Barhamí likvaŕ alissá kare.
paŧŧopol o Niviştok, Liákat Saní
Avála Syyad Mámad Salím, “Urdú Rasmul Xat”, , Muktadara Kaomí
Zabán, Kárácí.
Ae naná báva, ní ki ásmán án buŕzá us, ná pin pāk manińge, ná
bádşáhí mare, ná xuaşşí, amar ki, ásmán á púrav marek, daģár á am
mare, nane ar de ná iraģ e aeno nane et, o amar ki nan tená vámdár
te başxánun, ní am naná vám te nane á başxis, o nane ázmáişt aŧí
atippes, balkin badí án baccifis ámín.
Dháká Yúnívarsiŧí , Bangládeş aŧí Şahíd Mínár . Dá
Banglá bolí kin, Farvarí á, tiroká kurbání
te yát tixing kin joŕ kanningáne.
Farvarí e Lummaí Bolí tá Miyánustamání De aná pin e
Naombar á tiss. Baddhí karoká Ráj átá Gal aná Las Kacárí
() am e Bolí tá Miyánustumání Sál karár itting ná
vaxt á tená karárdád aŧí anná de aná ađđ tining e bákáidá amanná
kare.
Lummaí Bolí tá Miyánustamání De bundar aŧ Bolí Junz De aná miyánustumání amanná ass, arásiŧ e Bangládeş
(vaxtí á Deŧik Pákistán ) aŧí án ađđ tiningisá bassune. ŧí anná
de á Đháká Yúnívarsiŧí ná şágiŕd ák Bangálí Bolí Junz aŧí Pákistán ná pulús o faoz aná dú teán
xallingár.
Jihán aŧí vaŕ vaŕ aná bolí o dod átá sáŕí manning o kasírbolí ná vajúd e
amanná kanning o oftekin hubb tálán kanning kin, ar sál Lummaí Bolí
tá Miyánustamání De ná bunjá o oná básk mulk áteŧí de ađ
tiningik
Táríx
Pákistán , Mámad Alí Jináh , á Urdú e
aŕtomá Dekíalleng o Deŧik Pákistán ná sarkárí bolí karár tiss. Deŧík
Pákistán (dása Bangládeş) ná maxlúk, aráftá bolí Bangálí ass, dá
faesla e mannitavas o dáná xiláf ehtijáj şurú karer. ná
de akin, Đháká şár ná şágiŕd ák tíva súba ŧí aŕtál ná xuást karer.
Sarkár ná kunđ án dád toning kin karfiú xallingá o dá ehtijáj áte zor aŧ
toning ná koşiş kanningá. Şágiŕd átá asi muccí ase á púlús faer kare
arásiŧ án bházá şágiŕd ák xallingár.
Anná de aná xás á ít ák, Siđní ,
Ásŧrelíá. Monpáşí díván,
Ar sál Lummaí Bolí tá Miyánustamání De á vańđ
kanningik. ar Lummaí Bolí tá Miyánustamání De akin jitáo sarhál as
ŧahefik o tená bunjá Paeris aŧí vaŕ vaŕ aná dodrabedaí díván ađ ittik.
aŧí, Bolí tá Miyánustumání Sál aná biná am anná de án
kanningásus.
Niviştuxuán o Lummaí Bolí
Ilmí cáindárí, saens o tená dodorabeda ģáteán balad manning ki
lummaí bolí ŧí xuáning duniyá ná tevaí mulk áteŧí handí á kaom átá
bunyádí hakk áteán asiŧ ase. Lummaí bolí teŧí niviştoxuán ná masxate
to ganđok á idára (ará tálím, sakáfat o saensí cáindárí
tálán kanning kin joŕ e) aŧí zubán o xuáning ná bábat tená paŧpol
aseŧí lummaí bolí ŧí xuáning ná masxat o aemiyat e sarpand marisá
tená report as şenk kare:
Dákán bedis duniyá ŧí candí idára ģák joŕo araftá kárem lummaí bolí
teŧí niviştoxuán e tálán kanning e. Eun am insán ná rájí tajrubaģák dá
giŕá e amanná kera ki "cuná ziyát amo bolí ŧí púskuno ilm el kek ará
bolí ŧí o urá ŧí ítogapp kek." Elo dá giŕá am geştirí gap o tarán áteŧí
bassune ki bházá handá teá cunák iskúl xuáning án bezárí ná darşání
kera, yá aga tená bhallá tá xulís án iskúl á kára ham, vale amlí zind aŧí
icco ilmí piŕ aseá sarsob mafassa.
Aga elo páraģá unningi to cuná panc sál iskán amo umr án gidrengik
aráŧí o sojandí o tankíđí marek, aga cuná as dá umr aŧí niviştoxuán án
bezárí darşán kek to oná bezárí án dá darşán mafak ki cuná nábúd o
náláix e, balke oná bezárí ná savab ode ģaer o bidar bolí aseŧí
xuánifing e.
Dáfte am ubbo
Bangálí bolí
Sarí (Avalíko) bolí
Bangálí Bolí Junz
Bolí ton gańđoká Hakk átá Álmí Paŕav
Avála ģák
Darí gańđ ák
Lummaí Bolí tá Miyánustamání De aná bábat ná cáindárí ambár Niviştuxuán
Bráhuí báşágal ná şánzdamíko o bunyádí ŧeđí Látíní báşágal ná
senzdamíko báşá e, o tene án sarjambáşá as e.
Mahár
Mohandas Karamcand Gándí Inđíá
ná Ájoí ná Juhd aná piní o sarok as ass. O satyagraha ná bundáv e
tixá arásiŧ zulm aná xiláf las maxlúk ná besiláh juhd á bávar tixáka.
Oná anná juhd Inđíá ná maxlúk ná ájoí ná juhd e sarsob kare o duniá
ná elo başx áteŧí am xalkat ná hakk áte alling kin juhd aná namúna as
joŕ mass. Gándí e geştir Mahátmá Gándí ná pin aŧ cáingik, arási
Sanskrit ná laoz as e o matlab ta "Azím Arváh" e. Inđíá ŧí o Bápú ná pin
aŧ am maşur e arásiŧ ná matlab "báva" e. Od sarkárí lekav aŧí Ráj aná
báva ná pin tiningáne. Oná vadí manning ná de, e Inđíá ŧí
Gándí Jayantí ná pin, o sarjamá duniá ŧí Besiláh Juhd aná Miyánustumání
De aná pin tiningáne.
*